మహాభారతం · అధ్యాయం 13.141
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.141.1
ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छन्ति दानानि विविधानि च ।
दातृप्रतिग्रहीत्रोर्वै को विशेषः पितामह ॥ १३.१४१.१ ॥
ప్రజలు బ్రాహ్మణులకు వివిధ దానాలు ఇస్తారు. పితామహా, దాత, స్వీకర్త మధ్య భేదం ఏమిటి?
13.141.2
साधोर्यः प्रतिगृह्णीयात्तथैवासाधुतो द्विजः ।
गुणवत्यल्पदोषः स्यान्निर्गुणे तु निमज्जति ॥ १३.१४१.२ ॥
మంచివారి నుండి దానం స్వీకరించే ద్విజుడు, అలాగే చెడ్డవారి నుండి స్వీకరిస్తే, గుణవంతునిలో దోషం స్వల్పం; గుణహీనునిలో అతడు మునిగిపోతాడు.
13.141.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
वृषादर्भेश्च संवादं सप्तर्षीणां च भारत ॥ १३.१४१.३ ॥
ఈ విషయంలో కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు — వృషుడు, దర్భుల మధ్య, సప్తర్షుల సంవాదం, ఓ భారతా.
13.141.4
कश्यपोऽत्रिर्वसिष्ठश्च भरद्वाजोऽथ गौतमः ।
विश्वामित्रो जमदग्निः साध्वी चैवाप्यरुन्धती ॥ १३.१४१.४ ॥
కశ్యపుడు, అత్రి, వసిష్ఠుడు, భరద్వాజుడు, గౌతముడు, విశ్వామిత్రుడు, జమదగ్ని, మరియు సాధ్వి అరుంధతి కూడా.
13.141.5
सर्वेषामथ तेषां तु गण्डाभूत्परिचारिका ।
शूद्रः पशुसखश्चैव भर्ता चास्या बभूव ह ॥ १३.१४१.५ ॥
అందరికీ గండా అనే ఒక సేవిక ఉండేది; జంతువులకు మిత్రుడైన ఒక శూద్రుడు ఆమెకు భర్త అయ్యాడు.
13.141.6
ते च सर्वे तपस्यन्तः पुरा चेरुर्महीमिमाम् ।
समाधिना प्रतीक्षन्तो ब्रह्मलोकं सनातनम् ॥ १३.१४१.६ ॥
వారందరూ తపస్సు చేస్తూ పూర్వం ఈ భూమిపై సంచరించారు; సమాధిలో నిలిచి శాశ్వత బ్రహ్మలోకం కోసం ఎదురు చూస్తూ.
13.141.7
अथाभवदनावृष्टिर्महती कुरुनन्दन ।
कृच्छ्रप्राणोऽभवद्यत्र लोकोऽयं वै क्षुधान्वितः ॥ १३.१४१.७ ॥
అప్పుడు కురునందనా, గొప్ప అనావృష్టి సంభవించింది; ఈ లోకం ఆకలితో బాధపడుతూ కష్టంగా ప్రాణాలు నిలుపుకుంది.
13.141.8
कस्मिंश्चिच्च पुरा यज्ञे याज्येन शिबिसूनुना ।
दक्षिणार्थेऽथ ऋत्विग्भ्यो दत्तः पुत्रोऽनिलः किल ॥ १३.१४१.८ ॥
పూర్వం ఒక యజ్ఞంలో శిబి కుమారుడైన యజమానుడు దక్షిణ కోసం ఋత్విజులకు తన కుమారుడు అనిలుని ఇచ్చాడని చెబుతారు.
13.141.9
अस्मिन्कालेऽथ सोऽल्पायुर्दिष्टान्तमगमत्प्रभुः ।
ते तं क्षुधाभिसन्तप्ताः परिवार्योपतस्थिरे ॥ १३.१४१.९ ॥
ఆ కాలంలో ఆ అల్పాయుష్కుడైన ప్రభువు విధి నిర్ణయించిన అంతాన్ని చేరాడు; ఆకలితో తపించిన వారు అతన్ని చుట్టుముట్టి దగ్గరకు నిలిచారు.
13.141.10
याज्यात्मजमथो दृष्ट्वा गतासुमृषिसत्तमाः ।
अपचन्त तदा स्थाल्यां क्षुधार्ताः किल भारत ॥ १३.१४१.१० ॥
అప్పుడు యజమాని కుమారుడు ప్రాణం లేకుండా పడి ఉండటం చూసి, ఆకలితో బాధపడిన శ్రేష్ఠ ఋషులు, భారతా, అతన్ని కుండలో వండారు.
13.141.11
नाजीव्ये मर्त्यलोकेऽस्मिन्नात्मानं ते परीप्सवः ।
कृच्छ्रामापेदिरे वृत्तिमन्नहेतोस्तपस्विनः ॥ १३.१४१.११ ॥
ఈ మర్త్యలోకంలో జీవనం సాధ్యం కాకపోవడంతో, తమను కాపాడుకోవాలనుకున్న తపస్వులు అన్నం కోసం కష్టమైన జీవనమార్గాన్ని ఆశ్రయించారు.
13.141.12
अटमानोऽथ तान्मार्गे पचमानान्महीपतिः ।
राजा शैब्यो वृषादर्भिः क्लिश्यमानान्ददर्श ह ॥ १३.१४१.१२ ॥
అప్పుడు మార్గంలో తిరుగుతూ రాజు శైబ్యుడు, వృషదర్భి, వారు వండుతూ బాధపడుతుండగా చూశాడు.
13.141.13
प्रतिग्रहस्तारयति पुष्टिर्वै प्रतिगृह्णताम् ।
मयि यद्विद्यते वित्तं तद्वृणुध्वं तपोधनाः ॥ १३.१४१.१३ ॥
స్వీకరణం రక్షిస్తుంది; స్వీకరించేవారికి పోషణ నిజంగా లభిస్తుంది. నా దగ్గర ఉన్న ధనాన్ని, తపోధనులారా, మీరు ఎంచుకోండి.
13.141.14
प्रतिग्रहो ब्राह्मणानां सृष्टा वृत्तिरनिन्दिता ।
तस्माद्ददामि वो वित्तं तद्वृणुध्वं तपोधनाः ॥ १३.१४१.१४ ॥
బ్రాహ్మణులకు స్వీకరణం నిర్దేశించబడిన, నిందారహితమైన జీవనోపాధి. కాబట్టి మీకు ధనాన్ని ఇస్తున్నాను; తపోధనులారా, దాన్ని ఎంచుకోండి.
13.141.15
प्रियो हि मे ब्राह्मणो याचमानो ।
दद्यामहं वोऽश्वतरीसहस्रम्।
धेनूनां दद्यामयुतं समग्र-
मेकैकशः सवृषाः सम्प्रसूताः ॥ १३.१४१.१५ ॥
యాచించే బ్రాహ్మణుడు నాకు ప్రియుడు. మీకు వెయ్యి ఆడ కంచర గాడిదలను ఇస్తాను; ఆవుల పూర్తి పదివేలు, ఒక్కొక్కటిగా, ఎద్దులతో, ఈనినవి.
13.141.16
दग्र्या गृष्टीर्धेनवः सुव्रताश्च ॥ १३.१४१.१६ ॥
ఉత్తమమైన, ఒకసారి ఈనిన, పాలిచ్చే ఆవులు, సువ్రతాలు కలవి కూడా.
13.141.17
वरान्ग्रमान्व्रीहिरसं यवांश्च ।
रत्नं चान्यद्दुर्लभं किं ददानि।
नास्मिन्नभक्ष्ये भावमेवं कुरुध्वं ।
पुष्ट्यर्थं वः किं प्रयच्छाम्यहं वै ॥ १३.१४१.१७ ॥
ఉత్తమ గ్రామాలు, బియ్యపు రసం, యవలు, మరియు మరే అరుదైన రత్నం — నేను ఏమి ఇవ్వాలి? తినకూడనిదానిపై ఇలాంటి భావం పెట్టుకోకండి. మీ పోషణ కోసం నేను నిజంగా ఏమి ఇవ్వాలి?
13.141.18
राजन्प्रतिग्रहो राज्ञं मध्वास्वादो विषोपमः ।
तज्जानमानः कस्मात्त्वं कुरुषे नः प्रलोभनम् ॥ १३.१४१.१८ ॥
రాజా, రాజుల వద్ద స్వీకరణం తేనె రుచి వంటిది, కానీ విషంతో సమానం. ఇది తెలిసీ మీరు ఎందుకు మమ్మల్ని ప్రలోభపెడుతున్నారు?
13.141.19
दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजी ।
दशध्वजिसमा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः ॥ १३.१४१.१९ ॥
పది కసాయిశాలలతో సమానుడు చక్రి; పది చక్రులతో సమానుడు ధ్వజి; పది ధ్వజులతో సమానురాలు వేశ్య; పది వేశ్యలతో సమానుడు రాజు.
13.141.20
दशसूनासहस्राणि यो वाहयति सौनिकः ।
तेन तुल्यो भवेद्राजा घोरस्तस्य प्रतिग्रहः ॥ १३.१४१.२० ॥
పదివేల కసాయిశాలలను నడిపించే కసాయివాడితో సమానుడు రాజు; అతని దానం స్వీకరణ భయంకరమైనది.
13.141.21
क्षेत्रं हि दैवतमिव ब्राह्मणान्समुपाश्रितम् ।
अमलो ह्येष तपसा प्रीतः प्रीणाति देवताः ॥ १३.१४१.२१ ॥
బ్రాహ్మణులు దైవంలాంటి పవిత్ర క్షేత్రం, ఇతరులు వారిపై ఆధారపడతారు. అతడు నిర్మలుడు; తపస్సుచేత సంతోషించి దేవతలను కూడా సంతోషపెడతాడు.
13.141.22
अह्नायेह तपो जातु ब्राह्मणस्योपजायते ।
तद्दाव इव निर्दह्यात्प्राप्तो राजप्रतिग्रहः ॥ १३.१४१.२२ ॥
ఇక్కడ ఒక్కరోజులోనే బ్రాహ్మణుని తపస్సు కొన్నిసార్లు పుడుతుంది; రాజు దానం స్వీకరించడం వస్తే అది అడవి మంటలా దానిని దహించివేస్తుంది.
13.141.23
कुशलं सह दानेन राजन्नस्तु सदा तव ।
अर्थिभ्यो दीयतां सर्वमित्युक्त्वा तेन्यतो ययुः ॥ १३.१४१.२३ ॥
రాజా, దానంతో నీకు ఎల్లప్పుడూ క్షేమం కలుగుగాక. "యాచకులకు అన్నీ ఇవ్వు" అని చెప్పి వారు అక్కడినుంచి వెళ్ళిపోయారు.
13.141.24
अपक्वमेव तन्मांसमभूत्तेषां महात्मनाम् ।
अथ हित्वा ययु सर्वे वनमाहारकाङ्क्षिणः ॥ १३.१४१.२४ ॥
ఆ మహాత్ముల ఆ మాంసం వండకుండానే ఉండిపోయింది. అప్పుడు ఆహారాన్ని కోరినవారందరూ దానిని విడిచిపెట్టి అడవికి వెళ్ళారు.
13.141.25
ततः प्रचोदिता राज्ञा वनं गत्वाऽस्य मन्त्रिणः ।
प्रचीयोदुम्बराणि स्म दातुं तेषां प्रचक्रिरे ॥ १३.१४१.२५ ॥
అప్పుడు రాజు ప్రేరేపించగా, అతని మంత్రులు అడవికి వెళ్లి ఉదుంబర పండ్లను సేకరించి వారికి ఇవ్వడం ప్రారంభించారు.
13.141.26
दृष्ट्वा फलानि मुनयस्ते ग्रहीतुमुपाद्रवन् ॥ १३.१४१.२६ ॥
ఆ పండ్లను చూసి ఆ మునులు వాటిని తీసుకోవడానికి పరుగెత్తారు.
13.141.27
उदुम्बराण्यथान्यानि हेमगर्भाण्युपाहरन् ।
भृत्यास्तेषां ततस्तानि प्रग्राहितुमुपाद्रवन् ॥ १३.१४१.२७ ॥
ఉదుంబర పండ్లను, లోపల బంగారు రంగు కలిగిన ఇతర పండ్లను తెచ్చారు. అప్పుడు వారి సేవకులు వాటిని వారికి పట్టించడానికి పరుగెత్తారు.
13.141.28
गुरूणीति विदित्वाऽथ न ग्राह्याण्यत्रिरब्रवीत् ।
नास्मेह मन्दविज्ञाना नास्म मानुषबुद्धयः ॥ १३.१४१.२८ ॥
అవి బరువైనవని తెలుసుకొని, వీటిని తీసుకోకూడదని అత్రి చెప్పాడు. మేము ఇక్కడ మందబుద్ధులం కాము; మా బుద్ధి మానవ బుద్ధి కాదు.
13.141.29
हैमानीमानि जानीमः प्रतिबुद्धाः स्म जागृम ।
इह ह्येतदुपावृत्तं प्रेत्य स्यात्कटुकोदयम्।
अप्रतिग्राह्यमेवैतत्प्रेत्येह च सुखेप्सुना ॥ १३.१४१.२९ ॥
ఇవి బంగారువి అని మేము తెలుసుకుంటాం; మేము మేల్కొని ఉన్నాం. ఇక్కడ ఇది మనకు ఎదురుగా వచ్చింది—మరణానంతరం దీని ఫలితం చేదుగా ఉంటుంది. సుఖాన్ని కోరేవాడు దీన్ని ఇక్కడ మరియు పరలోకంలో స్వీకరించకూడదు.
13.141.30
शतेन निष्कगुणितं सहस्रेण च सम्मितम् ।
तथा बहु प्रतीच्छन्वै पापिष्ठां लभते गतिम् ॥ १३.१४१.३० ॥
వంద నిష్కాలతో గుణించి, వేయితో కొలిచిన దానిని, అలాగే పెద్ద మొత్తంలో స్వీకరించేవాడు అత్యంత పాపకరమైన గతిని పొందుతాడు.
13.141.31
यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ।
सर्वं तन्नालमेकस्य तस्माद्विद्वाञ्शमं व्रजेत् ॥ १३.१४१.३१ ॥
భూమిపై ఉన్న వరి, యవలు, బంగారం, పశువులు, స్త్రీలు — ఇవన్నీ ఒక్కరికే సరిపోవు; అందుకే జ్ఞాని శాంతిని పొందాలి.
13.141.32
उत्पन्नस्य रुरोः शृङ्गं वर्दमानस्य वर्धते ।
प्रार्थना पुरुषस्येव तस्य मात्रा न विद्यते ॥ १३.१४१.३२ ॥
పుట్టిన రురు జింక కొమ్ము పెరుగుతున్నకొద్దీ పెరుగుతుంది; మనిషి కోరిక కూడా అంతే — దానికి హద్దు కనబడదు.
13.141.33
न तल्लोके द्रव्यमस्ति यल्लोभं प्रतिपूरयेत् ।
समुद्रकल्पः पुरुषो न कदाचन पूर्यते ॥ १३.१४१.३३ ॥
లోకంలో లోభాన్ని నింపగల ధనం ఏదీ లేదు; సముద్రం వంటి మనిషి ఎప్పుడూ నిండడు.
13.141.34
कामं कामयमानस्य यदा कामः समृध्यते ।
अथैनमपरः काम इष्टो विध्यति बाणवत् ॥ १३.१४१.३४ ॥
కోరుకునేవాని కోరిక తీరినప్పుడు, అతనిని మరొక ప్రియమైన కోరిక బాణంలా గుచ్చుతుంది.
13.141.35
न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ १३.१४१.३५ ॥
అనుభవం వల్ల కోరికలు ఎప్పుడూ శాంతించవు; నెయ్యితో అగ్ని మరింత ప్రజ్వలించినట్లు, కోరిక మరింత పెరుగుతుంది.
13.141.36
प्रतिग्रहे संयमो वै तपो धारयते ध्रुवम् ।
तद्धनं ब्राह्मणस्येह लुभ्यमानस्य विस्रवेत् ॥ १३.१४१.३६ ॥
దానాన్ని స్వీకరించడంలో సంయమం నిశ్చయంగా తపస్సును నిలబెడుతుంది; కానీ ఇక్కడ లోభంతో ఉన్న బ్రాహ్మణుని ధనం జారిపోతుంది.
13.141.37
धर्मार्थं सञ्चयो यो वा द्रव्याणां पक्षसम्मतः ।
तपःसञ्चय एवेह विशिष्टो द्रव्यसञ्चयात् ॥ १३.१४१.३७ ॥
ధర్మం కోసం చేసే సంచయం, లేదా వస్తువుల సంచయం పక్షంలో అంగీకరించబడినా, ఇక్కడ తపస్సు యొక్క సంచయమే ద్రవ్య సంచయం కంటే విశిష్టమైనది.
13.141.38
उग्रादितो भयाद्यस्माद्बिभ्यतीमे ममेश्वराः ।
बलीयसो दुर्बलवद्बिभेम्यहमतः परम् ॥ १३.१४१.३८ ॥
ఉగ్రుల వంటి వారి భయంవల్ల నా ఈ ఈశ్వరులు భయపడుతున్నారు; బలవంతులకు బలహీనుడిలా నేను వీరికంటే ఇంకా అధికంగా భయపడుతున్నాను.
13.141.39
यद्वै धर्मात्परं नास्ति तादृशं ब्राह्मणा विदुः ।
विनयात्साधु विद्वांसमुपासेयं यथातथम् ॥ १३.१४१.३९ ॥
ధర్మం కంటే గొప్పది మరొకటి లేదని బ్రాహ్మణులు తెలుసుకుంటారు; వినయంతో బాగా విద్వాంసుడిని యథార్థంగా సేవించాలి.
13.141.40
कुशलं सह दानेन तस्मै यस्य प्रजा इमाः ।
फलान्युपधियुक्तानि य एवं नः प्रयच्छति ॥ १३.१४१.४० ॥
దానంతో అతనికి క్షేమం కలుగుగాక, ఈ ప్రజలు ఎవరివో అతనికి; ఇలా కపటంతో కూడిన ఫలాలను మాకు ఇచ్చేవానికి.
13.141.41
इत्युक्त्वा हेमगर्भाणि हित्वा तानि फलानि ते ।
ऋषयो जग्मुरन्यत्र सर्व एव दृढव्रताः ॥ १३.१४१.४१ ॥
ఇలా చెప్పి ఆ బంగారు గర్భపు ఫలాలను విడిచిపెట్టి, దృఢవ్రతులైన ఋషులందరూ మరోచోటికి వెళ్ళిపోయారు.
13.141.42
अथ ते मन्त्रिणः सर्वे राजानमिदमब्रुवन् ।
उपधिं शङ्कमानास्ते हित्वा तानि फलानि वै।
ततोऽन्यत्रैव गच्छन्ति विदितं तेऽस्तु पार्थिव ॥ १३.१४१.४२ ॥
అప్పుడు ఆ మంత్రులందరూ రాజుతో ఇలా అన్నారు; కపటాన్ని శంకిస్తూ వారు ఆ ఫలాలను విడిచిపెట్టి మరోచోటికి వెళ్ళారు. ఓ రాజా, ఇది నీకు తెలియుగాక.
13.141.43
इत्युक्तः स तु भृत्यैस्तैर्वृषादर्भिश्चुकोप ह ।
तेषां वै प्रतिकर्तुं च सर्वेषामगमद्गृहम् ॥ १३.१४१.४३ ॥
ఆ సేవకులు ఇలా అనగా వృషాదర్భి కోపగించుకున్నాడు. వారందరిపై ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి అతడు ఇంటికి వెళ్లాడు.
13.141.44
स गत्वाऽऽहवनीयेऽग्नौ तीव्रं नियममास्थितः ।
जुहाव संस्कृतैर्मन्त्रैरेकैकामाहुतिं नृपः ॥ १३.१४१.४४ ॥
అతడు ఆహవనీయ అగ్ని వద్దకు వెళ్లి కఠినమైన నియమాన్ని పాటిస్తూ, సంస్కృత మంత్రాలతో ఒక్కొక్క ఆహుతిని అర్పించాడు.
13.141.45
तस्मादग्नेः समुत्तस्थौ कृत्या लोकभयंकरी ।
तस्या नाम वृषादर्भिर्यातुधानीत्यथाकरोत् ॥ १३.१४१.४५ ॥
ఆ అగ్ని నుండి లోకాలను భయపెట్టే కృత్య ఉద్భవించింది. వృషాదర్భి ఆమెకు 'యాతుధానీ' అని పేరు పెట్టాడు.
13.141.46
सा कृत्या कालरात्रीव कृताञ्जलिरुपस्थिता ।
वृषादर्भि नरपतिं किं करोमीति चाब्रवीत् ॥ १३.१४१.४६ ॥
కాలరాత్రిలా ఉన్న ఆ కృత్య చేతులు జోడించి వృషాదర్భి రాజు ముందు నిలిచి, "నేను ఏమి చేయాలి?" అని అడిగింది.
13.141.47
ऋषीणां गच्छ सप्तानामरुन्धत्यास्तथैव च ।
दासीभर्तुश्च दास्याश्च मनसा नाम धारय ॥ १३.१४१.४७ ॥
సప్తర్షులు, అరుంధతి వద్దకు వెళ్లు; అలాగే దాసీ యజమానుని, దాసిని పేర్లను మనసులో ధరించు.
13.141.48
ज्ञात्वा नामानि चैवैषां सर्वानेतान्विनाशय ।
विनष्टेषु तथा स्वैरं गच्छ यत्रेप्सितं तव ॥ १३.१४१.४८ ॥
వీరి పేర్లను తెలుసుకుని వీరందరినీ నాశనం చేయి. వారు నశించిన తరువాత నీకు ఇష్టమైన చోటికి స్వేచ్ఛగా వెళ్లు.
13.141.49
सा तथेति प्रतिश्रुत्य यातुधानी स्वरूपिणी ।
जगाम तद्वनं यत्र विचेरुस्ते महर्षयः ॥ १३.१४१.४९ ॥
ఆమె 'అలాగే' అని వాగ్దానం చేసి, తన నిజరూపంతో ఆ అడవికి వెళ్లింది, అక్కడ ఆ మహర్షులు సంచరిస్తున్నారు.