महाभारत · अध्याय 13.142
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.142.1
अथात्रिप्रमुखा राजन्वने तस्मिन्महर्षयः ।
व्यचरन्भक्षयन्तो वै मूलानि च फलानि च ॥ १३.१४२.१ ॥
राजा, अत्रि प्रमुख ते महर्षी त्या अरण्यात मुळे आणि फळे खात फिरत होते.
13.142.2
अथापश्यन्सुपीनांसपाणिपादमुखोदरम् ।
परिव्रजन्तं स्थूलाङ्गं परिव्राजं शुनस्सखम् ॥ १३.१४२.२ ॥
मग त्यांनी सुदृढ खांदे, हात, पाय, तोंड व पोट असलेला, स्थूल अवयवांचा, कुत्र्यांचा मित्र असलेला एक परिव्राजक पाहिला.
13.142.3
अरुन्धती तु तं दृष्ट्वा सर्वाङ्गोपचितं शुभम् ।
भवितारो भवन्तो वै नैवमित्यब्रवीदृषीन् ॥ १३.१४२.३ ॥
परंतु अरुंधती त्याला सर्वांगाने पुष्ट व शुभ पाहून ऋषींना म्हणाली, "तुम्ही तसे होणार नाही."
13.142.4
नैतस्येह यथाऽस्माकमग्निहोत्रमनिर्हुतम् ।
सायं प्रातश्च होतव्यं तेन पीवाञ्शुनस्सखः ॥ १३.१४२.४ ॥
येथे याच्याकडे आमच्यासारखा सायंकाळी व सकाळी न चुकता करायचा अग्निहोत्र नाही. म्हणूनच हा कुत्र्यांचा मित्र धष्टपुष्ट आहे.
13.142.5
नैतस्येह यथाऽस्माकं क्षुधया वीर्यमाहतम् ।
कृच्छ्राधीतं प्रनष्टं च तेन पीवाञ्छुनस्सखः ॥ १३.१४२.५ ॥
येथे याची आमच्यासारखी भुकेने शक्ती नष्ट होत नाही, कष्टाने शिकलेली विद्याही नष्ट होत नाही. म्हणूनच हा कुत्र्यांचा मित्र धष्टपुष्ट आहे.
13.142.6
नैतस्येह यथाऽस्माकं शश्वच्छास्त्रकृतो ज्वरः ।
अलसः क्षुत्परो मूर्खस्तेन पीवाञ्शुनस्सखः ॥ १३.१४२.६ ॥
येथे याला आमच्यासारखा शास्त्र-अभ्यासामुळे सतत ज्वर नाही. तो आळशी, भुकेलाच तत्पर असलेला मूर्ख आहे. म्हणूनच हा कुत्र्यांचा मित्र धष्टपुष्ट आहे.
13.142.7
नैतस्येह यथाऽस्माकं भक्तमिन्धनमेव च ।
सञ्चित्यं वार्षिकं चित्ते तेन पीवाञ्शुनस्सखः ॥ १३.१४२.७ ॥
येथे याच्याकडे आमच्यासारखे अन्न आणि इंधन नाही, वार्षिक साठ्याचा विचारही त्याच्या मनात नाही; म्हणून हा लठ्ठ कुत्र्यांचा मित्र आहे.
13.142.8
नैतस्येह यथाऽस्माकं चत्वारश्च सहोदराः ।
देहिदेहीति भिक्षन्ति तेन पीवाञ्शुनस्सखः ॥ १३.१४२.८ ॥
येथे याला आमच्यासारखे "द्या, द्या" म्हणत भीक मागणारे चार सहोदर नाहीत; म्हणून हा लठ्ठ कुत्र्यांचा मित्र आहे.
13.142.9
नैतस्येह यथाऽस्माकं ब्रह्मबन्धोरचेतसः ।
शोको भार्यापवादेन तेन पीवाञ्शुनस्सखः ॥ १३.१४२.९ ॥
येथे या अविवेकी ब्राह्मण-बंधूला आमच्यासारखा पत्नीच्या अपवादामुळे झालेला शोक नाही; म्हणून हा लठ्ठ कुत्र्यांचा मित्र आहे.
13.142.10
नैतस्येह यथाऽस्माकं त्रिकौशेयं च राङ्कवम् ।
एकैकं वै त्रिवर्षीयं तेन पीवाञ्शुनस्सखः ॥ १३.१४२.१० ॥
येथे याच्याकडे आमच्यासारखी तीन रेशमी वस्त्रे आणि प्रत्येकी तीन वर्षे टिकणारे रुरु हरणाच्या कातड्याचे आसन नाही; म्हणून हा लठ्ठ कुत्र्यांचा मित्र आहे.
13.142.11
अथ दृष्ट्वा परिव्राट् स तान्महर्षीञ्शुनस्सखः ।
अभिवाद्य यथान्यायं पाणिस्पर्शमथाचरत् ॥ १३.१४२.११ ॥
मग त्या शुनस्सख परिव्राजकाने त्या महर्षींना पाहून यथाविधी अभिवादन केले आणि नंतर हाताने स्पर्श केला.
13.142.12
परिचर्यां वने तां तु क्षुत्प्रतीकारकाङ्क्षिणः ।
अन्योन्येन निवेद्याथ प्रातिष्ठन्त सहैव ते ॥ १३.१४२.१२ ॥
भूक निवारणाची इच्छा असलेल्या त्यांनी वनातील त्या सेवेविषयी एकमेकांना सांगून मग एकत्रच प्रस्थान केले.
13.142.13
एकनिश्चयकार्याश्च व्यचरन्त वनानि ते ।
आददानाः समुद्धृत्य मूलानि च फलानि च ॥ १३.१४२.१३ ॥
एकच निश्चय व कार्य असलेले ते वनांतून फिरले; मुळे व फळे खणून घेत.
13.142.14
कदाचिद्विचरन्तस्ते वृक्षैरविरलैर्वृताम् ।
शुचिपूर्णप्रसन्नोदां ददृशुः पद्मिनीं शुभाम् ॥ १३.१४२.१४ ॥
एकदा फिरताना त्यांनी दाट वृक्षांनी वेढलेले, शुद्ध व निर्मळ पाण्याने भरलेले सुंदर कमळ-तळे पाहिले.
13.142.15
बालादित्यवपुःप्रख्यैः पुष्करैरुपशोभिताम् ।
वैडूर्यवर्णसदृशैः पद्मपत्रैरथावृताम् ॥ १३.१४२.१५ ॥
उगवत्या सूर्याच्या तेजासारख्या कमळांनी शोभित आणि वैडूर्य-रंगासारख्या कमलपत्रांनी आच्छादलेले.
13.142.16
नानाविधैश्च विहगैर्जलप्रवरसेविभिः ।
एकद्वारामनादेयां सूपतीर्थामकर्दमाम् ॥ १३.१४२.१६ ॥
निरनिराळ्या पक्ष्यांनी उत्तम पाणी सेवलेले, एकच प्रवेशद्वार असलेले, अनादेय, सुंदर घाटांचे आणि चिखलविरहित.
13.142.17
वृषादर्भिप्रयुक्ता तु कृत्या विकृतदर्शना ।
यातुधानीति विख्याता पद्मिनीं तामरक्षत ॥ १३.१४२.१७ ॥
वृष आणि दर्भि यांनी प्रयुक्त केलेली, विकृत रूपाची कृत्या, यातुधानी नावाने प्रसिद्ध, तिने त्या कमळ-तळ्याचे रक्षण केले.
13.142.18
शुनस्सखसहायास्तु बिसार्थं ते महर्षयः ।
पद्मिनीमभिजग्मुस्ते सर्वे कृत्याभिरक्षिताम् ॥ १३.१४२.१८ ॥
कुत्र्यांना सोबती व सहाय्यक करून ते सर्व महर्षी कमळदांड्यांसाठी कृत्येने रक्षिलेल्या त्या कमळ-तळ्याकडे गेले.
13.142.19
ततस्ते यातुधानीं तां दृष्ट्वा विकृतदर्शनाम् ।
स्थितां कमलिनीतीरे कृत्यामूचुर्महर्षयः ॥ १३.१४२.१९ ॥
तेव्हा त्या महर्षींनी कमलिनीच्या तीरावर उभ्या असलेल्या, विकृत रूपाच्या त्या यातुधानीला पाहून कृत्येला म्हटले.
13.142.20
एका तिष्ठसि का च त्वं कस्यार्थे किं प्रयोजनम् ।
पद्मिनीतीरमाश्रित्य ब्रूहि त्वं किं चिकीर्षसि ॥ १३.१४२.२० ॥
तू एकटी का उभी आहेस? तू कोण आहेस, कोणासाठी आणि कोणत्या प्रयोजनाने कमलिनीच्या तीराचा आश्रय घेतला आहेस? सांग, तुला काय करायचे आहे?
13.142.21
याऽस्मि काऽस्म्यनुयोगो मे न कर्तव्यः कथञ्चन ।
आरक्षिणीं मा पद्मिन्या वित्त सर्वे तपोधनाः ॥ १३.१४२.२१ ॥
मी कोणीही असले तरी माझी चौकशी कोणत्याही प्रकारे करू नका. हे तपोधनांनो, मी कमलिनीची रक्षक आहे हे जाणून घ्या.
13.142.22
सर्व एव क्षुधार्ताः स्म न चान्यत्किंचिदस्ति नः ।
भवत्याः सम्मते सर्वे गृह्णीयाम बिसान्युत ॥ १३.१४२.२२ ॥
आम्ही सर्वजण भुकेने व्याकूळ आहोत; आमच्याजवळ दुसरे काहीही नाही. तुमच्या संमतीने आम्ही सर्वजण कमळाचे देठ घेऊ.
13.142.23
समयेन बिसानीतो गृह्णीध्वं कामकारतः ।
एकैको नाम मे प्रोक्त्वा ततो गृह्णीत माचिरम् ॥ १३.१४२.२३ ॥
कराराप्रमाणे इथून तुम्हाला हवे तसे कमळाचे देठ घ्या. प्रत्येकाने माझे नाव घेऊन मग घ्यावे; उशीर करू नका.
13.142.24
विज्ञाय यातुधानीं तां कृत्यमृषिवधैषिणीम् ।
अत्रिः क्षुधा परीतात्मा ततो वचनमब्रवीत् ॥ १३.१४२.२४ ॥
ऋषींच्या वधाची इच्छा करणाऱ्या त्या यातुधानी कृत्येला ओळखून, भुकेने व्याकूळ मनाच्या अत्रीने तेव्हा हे वचन म्हटले.
13.142.25
अरात्त्रिरत्त्रिः सा रात्रिर्यां नाधीते त्रिरद्य वै ।
अरात्रिरत्रिरित्येव नाम मे विद्धि शोभने ॥ १३.१४२.२५ ॥
अरात्त्रि, अत्रि (ज्या रात्रीत आज तीन वेळा पठण होत नाही). हे शोभने, माझे नाव हेच आहे असे जाण — अरात्रि, अत्रि.
13.142.26
यथोदाहृतमेतत्ते त्वया नाम महाद्युते ।
दुर्धार्यमेतन्मनसा गच्छाऽवतर पद्मिनीम् ॥ १३.१४२.२६ ॥
हे महाद्युते, तू सांगितलेले हे नाव मनात धरणे कठीण आहे. जा, पद्मिनीत उतर.
13.142.27
वसिष्ठोऽस्मि वरिष्ठोऽस्मि वसे वासगृहेष्वपि ।
वरिष्ठत्वाच्च वासाच्च वसिष्ठ इति विद्दि माम् ॥ १३.१४२.२७ ॥
मी वसिष्ठ आहे, श्रेष्ठ आहे; घरांमध्येही मी वास करतो. श्रेष्ठत्वामुळे आणि वासामुळे मला वसिष्ठ म्हणून जाण.
13.142.28
नाम नैरुक्तमेतत्ते दुःखव्याभाषिताक्षरम् ।
नैतद्धारयितुं शक्यं गच्छाऽवतर पद्मिनीम् ॥ १३.१४२.२८ ॥
तुझे हे नाव — कष्टाने उच्चारली जाणारी अक्षरे असलेले, निरुक्तानुसार असलेले — धारण करणे शक्य नाही. जा, पद्मिनीत उतर.
13.142.29
कुलंकुलं च कुवमः कुवमः कश्यपो द्विजः ।
काश्यः काशनिकाशत्वादेतन्मे नाम धारय ॥ १३.१४२.२९ ॥
कुलंकुल, कुवमः, कुवमः — द्विज कश्यप. काशासारखा असल्याने हेच माझे नाव; हे धारण कर.
13.142.30
यथोदाहृतमेतत्ते मयि नाम महाद्युते ।
दुर्धार्यमेतन्मनसा गच्छाऽवतर पद्मिनीम् ॥ १३.१४२.३० ॥
हे महाद्युते, माझ्यावर तू सांगितलेले हे नाव मनात धरणे कठीण आहे. जा, पद्मिनीत उतर.
13.142.31
भरेऽसुतान्भरे पोष्यान्भरे देवान्भरे द्विजान् ।
भरे भार्यामहं व्याजाद्भरद्वाजोऽस्मि शोभने ॥ १३.१४२.३१ ॥
मी पुत्रांचे पोषण करतो, पोष्यांचे पोषण करतो, देवांचे पोषण करतो, द्विजांचे पोषण करतो, भार्येचे पोषण करतो; हे शोभने, मी भरद्वाज आहे.
13.142.32
नाम नैरुक्तमेतत्ते दुःखव्याभाषिताक्षरम् ।
नैतद्धारयितुं शक्यं गच्छाऽवतर पद्मिनीम् ॥ १३.१४२.३२ ॥
तुझे हे नाव व्युत्पत्तीने बनलेले आहे; त्याचा प्रत्येक अक्षर दुःखाने उच्चारलेला आहे; हे धारण करता येत नाही. जा, पद्मिनीत उतर.
13.142.33
गोदमो दमतोऽधूमोऽदमस्ते समदर्शनात् ।
विद्धि मां गोतमं कृत्ये यातुधानि निबोध मां ॥ १३.१४२.३३ ॥
गोदम — दमनामुळे, धूमरहित असल्यामुळे, तुला समदृष्टीने पाहिल्यामुळे; मला गौतम म्हणून जाण; हे कृत्ये, हे यातुधानी, मला समजून घे.
13.142.34
यथोदाहृतमेतत्ते मयि नाम महामुने ।
नैतद्धारयितुं शक्यं गच्छाऽवतर पद्मिनीम् ॥ १३.१४२.३४ ॥
तू माझ्याविषयी सांगितलेले हे नाव, हे महामुने, धारण करता येत नाही. जा, पद्मिनीत उतर.
13.142.35
विश्वेदेवाश्च मे मित्रं मित्रमस्मि गवां तथा ।
विश्वामित्र इति ख्यातं यातुधानि निबोध मां ॥ १३.१४२.३५ ॥
विश्वेदेव माझे मित्र आहेत, आणि गायींचाही मी मित्र आहे; 'विश्वामित्र' नावाने प्रसिद्ध असलेल्या मला, हे यातुधानी, जाण.
13.142.36
नाम नैरुक्तमेतत्ते दुःखव्याभाषिताक्षरम् ।
नैतद्धारयितुं शक्यं गच्छाऽवतर पद्मिनीम् ॥ १३.१४२.३६ ॥
तुझे हे नाव व्युत्पत्तीने बनलेले आहे; त्याचा प्रत्येक अक्षर दुःखाने उच्चारलेला आहे; हे धारण करता येत नाही. जा, पद्मिनीत उतर.
13.142.37
जाजमद्यजजानेऽहं जिजाहीह जिजायिषि ।
जमदग्निरिति ख्यातं ततो मां विद्धि शोभने ॥ १३.१४२.३७ ॥
मी जाज, मद्यज, जाजानेऽहम्, जिजाहीह, जिजायिषि आहे. 'जमदग्नी' नावाने प्रसिद्ध आहे; म्हणून मला जाण, हे शोभने.
13.142.38
यथोदाहृतमेतत्ते मयि नाम महामुने ।
नैतद्धारयितुं शक्यं गच्छाऽवतर पद्मिनीम् ॥ १३.१४२.३८ ॥
हे महामुने, तू माझ्याविषयी जसे हे नाव उच्चारलेस, ते सहन करणे शक्य नाही. जा, पद्मिनीत उतर.
13.142.39
धरान्धरित्रीं वसुधां भर्तुस्तिष्ठाम्यनन्तरम् ।
मनोऽनुरुन्धती भर्तुरिति मां विद्ध्यरुन्धतीम् ॥ १३.१४२.३९ ॥
पृथ्वी धारण करणारी, वसुधा. पतीच्या अगदी पाठीशी उभी राहते. पतीच्या मनाचे अनुसरण करणारी (अनुरुन्धती) — अशा प्रकारे मला अरुन्धती म्हणून जाण.
13.142.40
नामनैरुक्तमेतत्ते दुःखव्याभाषिताक्षरम् ।
नैतद्धारयितुं शक्यं गच्छाऽवतर पद्मिनीम् ॥ १३.१४२.४० ॥
हे तुझे नैरुक्त नाव आहे, कष्टाने उच्चारलेल्या अक्षरांचे. हे सहन करणे शक्य नाही. जा, पद्मिनीत उतर.
13.142.41
वक्त्रैकदेशे गण्डेति धातुमेतं प्रचक्षते ।
तेनोन्नतेन गण्डेति विद्धि माऽनलसम्भवे ॥ १३.१४२.४१ ॥
मुखाच्या एका भागाला 'गण्ड' हा धातू म्हणतात. त्या उंचावलेल्या भागावरून मला 'गण्ड' म्हणून जाण, हे अनलसंभवे.
13.142.42
नामनैरुक्तमेतत्ते दुःखव्याभाषिताक्षरम् ।
नैतद्धारयितुं शक्यं गच्छावतर पद्मिनीम् ॥ १३.१४२.४२ ॥
हे तुझे नैरुक्त नाव आहे, कष्टाने उच्चारलेल्या अक्षरांचे. हे सहन करणे शक्य नाही. जा, पद्मिनीत उतर.
13.142.43
पशून्यञ्जामि दृष्ट्वाऽहं पशूनां च सदा सखा ।
गौणं पशुसखेत्येवं विद्धि मामग्निसम्भवे ॥ १३.१४२.४३ ॥
पशूंना पाहून मी नेहमी त्यांचा सखा होऊन यज्ञ करतो. अग्नीपासून जन्मलेल्या मला गौण नावाने पशुसखा म्हणून जाण.
13.142.44
नामनैरुक्तमेतत्ते दुःखव्याभाषिताक्षरम् ।
नैतद्धारयितुं शक्यं गच्छाऽवतर पद्मिनीम् ॥ १३.१४२.४४ ॥
तुझे हे नामनिरुक्त, दुःखाने उच्चारलेल्या अक्षरांनी बनलेले आहे; हे धारण करणे शक्य नाही. जा, पद्मिनीत उतर.
13.142.45
एभिरुक्तं यथा नाम नाहं वक्तुमिहोत्सहे ।
शुनःसखसखायं मां यातुधान्युपधारय ॥ १३.१४२.४५ ॥
यांनी सांगितल्याप्रमाणे नाव मी येथे सांगण्याचे धाडस करत नाही. यातुधानी, मला शुनःसखाचा सखा म्हणून ओळख.
13.142.46
नाम न व्यक्तमुक्तं वै वाक्यं संदिग्धया गिरा ।
तस्मात्सकृदिदानीं त्वं ब्रूहि यन्नाम ते द्विज ॥ १३.१४२.४६ ॥
नाव स्पष्टपणे सांगितले गेले नाही; वाक्य संदिग्ध वाणीने बोलले गेले. म्हणून हे द्विजा, आता एकदा तुझे नाव सांग.
13.142.47
सकृदुक्तं मया नाम न गृहीतं त्वया यदि ।
तस्मात्त्रिदण्डाभिहता गच्छ भस्मेति माचिरम् ॥ १३.१४२.४७ ॥
मी नाव एकदा सांगितले; तू ते ग्रहण केले नाहीस तर त्रिदंडाने आघात होऊन भस्म होऊन जा; विलंब करू नकोस.
13.142.48
सा ब्रह्मदण्डकल्पेन तेन मूर्ध्नि हता तदा ।
कृत्या पपात मेदिन्यां भस्म साच जगाम ह ॥ १३.१४२.४८ ॥
तेव्हा ती ब्रह्मदंडासारख्या त्या दंडाने मस्तकावर आघात होऊन पडली; कृत्या पृथ्वीवर कोसळली, आणि तीही भस्म होऊन गेली.
13.142.49
शुनःसखश्च हत्वा तां यातुधानीं महाबलाम् ।
भुवि त्रिदण्डं विष्टभ्य शाद्वले समुपाविशत् ॥ १३.१४२.४९ ॥
शुनःसखाने त्या महाबलवान यातुधानीला मारून, भूमीवर त्रिदंड टेकवून, हिरव्या गवतावर बसले.
13.142.50
ततस्ते मुनयः सर्वेः पुष्कराणि बिसानि च ।
यथाकाममुपादाय समुत्तस्थुर्मुदाऽन्विताः ॥ १३.१४२.५० ॥
मग ते सर्व मुनी इच्छेनुसार कमळे आणि कमळदांडे घेऊन आनंदाने उठले.
13.142.51
श्रमेण महता युक्तास्ते बिसानि कलापशः ।
तीरे निक्षिप्य पद्मिन्यास्तर्पणं चक्रुरम्भसा ॥ १३.१४२.५१ ॥
अत्यंत थकून गेलेल्या त्यांनी कमळदांड्यांच्या जुड्या तळ्याच्या काठी ठेवून पाण्याने तर्पण केले.
13.142.52
अथोत्थाय जलात्तस्मात्सर्वे ते समुपागमन् ।
नापश्यंश्चापि ते तानि बिसानि पुरुषर्षभाः ॥ १३.१४२.५२ ॥
मग ते सर्व पाण्यातून उठून जवळ आले, आणि हे पुरुषर्षभा, त्यांना ते कमळदांडे दिसलेच नाहीत.
13.142.53
केन क्षुधाभिभूतानामस्माकं पापकर्मणाम् ।
नृशंसेनापनीतानि बिसान्याहारकाङ्क्षिणाम् ॥ १३.१४२.५३ ॥
भुकेने पीडित, अन्नाची इच्छा करणाऱ्या आम्हा पापकर्म्यांचे कमळदांडे कोणा क्रूराने नेले?
13.142.54
ते शङ्कमानास्त्वन्योन्यं पप्रच्छुर्द्विजसत्तमाः ।
त ऊचुः शपथं सर्वे कुर्म इत्यरिकर्शन ॥ १३.१४२.५४ ॥
ते द्विजश्रेष्ठ एकमेकांवर शंका घेत एकमेकांना विचारू लागले. तेव्हा ते सर्व म्हणाले, 'आम्ही शपथ घेतो', हे शत्रुमर्दना.
13.142.55
त उक्त्वा बाढमित्येव सर्व एव तदा समम् ।
क्षुधार्ताः सुपरिश्रान्ताः शपथायोपचक्रमुः ॥ १३.१४२.५५ ॥
ते 'ठीक आहे' म्हणाले, आणि तेव्हा सर्वजण एकत्र, भुकेने व्याकूळ आणि अत्यंत थकलेले होऊन, शपथ घेण्यास सज्ज झाले.
13.142.56
स गां स्पृशतु पादेन सूर्यं च प्रतिमेहतु ।
अध्यायेष्वधीयीत बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.५६ ॥
जो कमळाच्या दांड्याची चोरी करतो, त्याने गाईला पायाने स्पर्श करावा, सूर्याकडे लघवी करावी आणि नियत अध्ययनकाळात अभ्यास करावा.
13.142.57
अनध्याये पठेल्लोके शुनः स परिकर्षतु ।
परिव्राट् कामवृत्तिस्तु बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.५७ ॥
जो कमळाच्या दांड्याची चोरी करतो, त्याने अनध्यायाच्या दिवशी जगात अभ्यास करावा, कुत्र्याला ओढावे; आणि जो परिव्राजक इच्छेनुसार जगतो, त्यानेही तसेच करावे.
13.142.58
शरणागतं हन्तु मित्रं स्वसुतां चोपजीवतु ।
अर्थान्काङ्क्षतु कीनाशाद्बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.५८ ॥
जो कमळाच्या दांड्याची चोरी करतो, त्याने शरणागताला मारावे, मित्राला मारावे, स्वतःच्या कन्येच्या कमाईवर जगावे, आणि कंजूषाकडून धनाची इच्छा करावी.
13.142.59
विष्णुं ब्रह्मण्यदेवेशं देवदेवं जगद्गुरुम् ।
आधातारं विधातारं सन्धातारं जगद्गुरुम्।
विहाय स भजत्वन्यं बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.५९ ॥
जो कमळाच्या दांड्याची चोरी करतो, त्याने ब्राह्मणप्रिय देवेश, देवांचा देव, जगद्गुरु विष्णूचा त्याग करून, धारण करणारा, निर्माण करणारा, जोडणारा जगद्गुरु सोडून दुसऱ्याची भक्ती करावी.
13.142.60
सर्वत्र सर्वं लपतु न्यासलोपं करोतु च ।
कूटसाक्षित्वमभ्येतु बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.६० ॥
जो कमळाच्या दांड्याची चोरी करतो, त्याने सर्वत्र सर्व काही बडबडावे, न्यासलोप (ठेव-अपहार) करावा, आणि कूटसाक्षित्व (खोटी साक्ष) स्वीकारावे.
13.142.61
वृथा मांसाशनश्चास्तु वृथा दानं करोतु च ।
यातु स्त्रियं दिवा चैव बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.६१ ॥
जो कमळाची देठे चोरतो, त्याने व्यर्थ मांस खावे, व्यर्थ दान द्यावे आणि दिवसा स्त्रीकडे जावे.
13.142.62
नृशंसस्त्यक्तधर्माऽस्तु स्त्रीषु ज्ञातिषु गोषु च ।
ब्राह्मणं चापि जयतां बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.६२ ॥
जो कमळाची देठे चोरतो, तो स्त्रिया, नातेवाईक आणि गायींप्रती निर्दय व धर्मत्यागी होवो, आणि ब्राह्मणालाही जिंको.
13.142.63
उपाध्यायमधः कृत्वा ऋचोऽध्येतु यजूंषि च ।
जुहोतु च स कक्षाग्नौ बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.६३ ॥
जो कमळाची देठे चोरतो, त्याने गुरूला खाली ठेवून ऋचा व यजुर्वेदाचे पठण करावे आणि गवताच्या अग्नीत आहुती द्यावी.
13.142.64
पुरीषमुत्सृजत्वप्सु हन्तु गां चैव द्रुह्यत् ।
अनृतौ मैथुनं यातु बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.६४ ॥
जो कमळाची देठे चोरतो, त्याने पाण्यात मलविसर्जन करावे, गाय मारावी व दुखवावी आणि अऋतू काळी मैथुन करावे.
13.142.65
द्वेष्यो भार्योपजीवी स्याद्दुरबन्धुश्च वैरवान् ।
अन्योन्यस्यातिथिश्चास्तु बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.६५ ॥
जो कमळाची देठे चोरतो, तो द्वेषास पात्र होवो, पत्नीच्या कमाईवर जगो, दुष्ट नातेवाईक व वैरी होवो आणि एकमेकांचा पाहुणा होवो.
13.142.66
अधीत्य वेदांस्त्यजतु त्रीनग्नीनपविध्यतु ।
विक्रीणातु तथा सोमं बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.६६ ॥
जो कमळाची देठे चोरतो, त्याने वेदांचे अध्ययन करून ते सोडावे, तीन अग्नी टाकावे आणि सोम विकावा.
13.142.67
उदपानोदके ग्रामे ब्राह्मणो वृषलीपतिः ।
तस्य सालोक्यतां यातु बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.६७ ॥
विहीर आणि पाणी असलेल्या गावात जो ब्राह्मण शूद्र स्त्रीचा पती आहे, कमळाचे देठ चोरणाऱ्याला मिळणारे लोक त्याला मिळो.
13.142.68
जीवतो वै गुरून्भृत्यान्भरन्त्वस्य परे जनाः ।
दरिद्रो बहुपुत्रः स्याद्बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.६८ ॥
तो जिवंत असताना त्याच्या वडीलधाऱ्यांचे व सेवकांचे पालन इतरांनी करावे; कमळाचे देठ चोरणारा दरिद्री आणि पुष्कळ पुत्रांचा बाप होवो.
13.142.69
अशुचिर्ब्रह्मकूटोऽस्तु मिथ्या चैवाप्यहङ्कृतः ।
कर्षको मत्सरी चास्तु बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.६९ ॥
कमळाचे देठ चोरणारा अशुद्ध, खोटा ब्रह्मकूट, खोटा अहंकारी, शेतकरी आणि मत्सरी होवो.
13.142.70
हर्षं करोतु भृतको राज्ञश्वास्तु पुरोहितः ।
अयाज्यस्य भवेदृत्विक् बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.७० ॥
कमळाचे देठ चोरणारा मोलमजुरी करणारा होऊन आनंद देवो, राजाचा पुरोहित होवो आणि ज्याच्यासाठी यज्ञ करू नये त्याचा ऋत्विज होवो.
13.142.71
नित्यं परिभवेच्छ्वश्रूं भर्तुर्भवतु दुर्मनाः ।
एका स्वादु समश्नातु बिसस्तैन्यं करोति या ॥ १३.१४२.७१ ॥
कमळाचे देठ चोरणारी स्त्री नेहमी सासूचा अपमान करो, पतीविषयी दुःखी मनाची होवो आणि एकटीच गोड पदार्थ खावो.
13.142.72
ज्ञातीनां गृहमध्यस्था सक्तूनत्तु दिनक्षये ।
अभोग्या वीरसूरस्तु बिसस्तैन्यं करोति या ॥ १३.१४२.७२ ॥
कमळाचे देठ चोरणारी स्त्री नातेवाईकांच्या मध्ये घरात राहून दिवसाच्या शेवटी फक्त सत्तू खावो; भोगास अयोग्य आणि वीर पुत्रांना जन्म न देणारी होवो.
13.142.73
अनृतं भाषतु सदा बन्धुभिश्च विरुध्यतु ।
ददातु कन्यां शुल्केन बिसस्तैन्यं करोति या ॥ १३.१४२.७३ ॥
जी स्त्री सदैव खोटे बोलते, नातेवाइकांशी वैर करते, शुल्क घेऊन कन्या देते आणि बिसचोरी करते.
13.142.74
साधयित्वा स्वयं प्राशेद्दास्ये जीर्यतु चैव ह ।
विकर्मणा प्रमीयेत बिसस्तैन्यं करोति या ॥ १३.१४२.७४ ॥
जी स्त्री स्वतः स्वयंपाक करून खाते, दासी होऊन म्हातारी होते, दुष्कर्माने मरते आणि बिसचोरी करते.
13.142.75
दास एव प्रजायेतामप्रसूतिरकिञ्चन ।
दैवतेष्वनमस्कारो बिसस्तैन्यं करोति यः ॥ १३.१४२.७५ ॥
जो दासच जन्मतो, वांझ व निर्धन असतो, देवांना नमस्कार करीत नाही आणि बिसचोरी करतो.
13.142.76
अध्वर्यवे दुहितरं वा ददातु ।
च्छन्दोगे वाऽऽचरितब्रह्मचर्ये।
आथर्वणं वेदमधीत्य विप्रः ।
स्नायीत वा यो हरते बिसानि ॥ १३.१४२.७६ ॥
अध्वर्यूला कन्या द्यावी, किंवा छांदोग्याला, किंवा ब्रह्मचर्य पूर्ण करून अथर्ववेद शिकलेल्या ब्राह्मणाला; जो बिस हरण करतो त्याने स्नान करावे.
13.142.77
इष्टमेतद्द्विजातीनां योऽयं ते शपथः कृतः ।
त्वया कृतं बिसस्तैन्यं सर्वेषां नः शुनःसख ॥ १३.१४२.७७ ॥
द्विजांना हे इष्ट आहे; तू केलेली ही शपथ; हे शुनःसखा, तू आमच्या सर्वांसमोर बिसचोरी केलीस.
13.142.78
न्यस्तमद्यं न पश्यद्भिर्यदुक्तं कृतकर्मभिः ।
सत्यमेतन्न मिथ्यैतद्बिसस्तैन्यं कृतं मया ॥ १३.१४२.७८ ॥
आज ठेवलेली वस्तू न पाहिलेल्या कर्मिष्ठांनी जे सांगितले ते सत्य आहे, खोटे नाही; बिसचोरी मी केली.
13.142.79
मया ह्यन्तर्हितानीह बिसानीमानि पश्यत ।
परीक्षार्थं भगवतां कृतमेवं मयाऽनघाः ॥ १३.१४२.७९ ॥
मी येथे कमळाचे दांडे लपवून ठेवले आहेत, पहा. हे निष्पाप पूज्यांनो, तुमच्या परीक्षेसाठी मी असे केले आहे.
13.142.80
रक्षणार्थं च सर्वेषां भवतामहमागतः ।
यातुधानी ह्यतिक्रूरा कृत्यैषा वो वधैषिणी ॥ १३.१४२.८० ॥
तुम्हा सर्वांच्या रक्षणासाठीच मी आलो आहे. ही अतिक्रूर यातुधानी, कृत्या, तुमचा वध इच्छिते.
13.142.81
वृषादर्भिप्रयुक्तैषा निहता मे तपोधनाः ।
दुष्टा हिंस्यादियं पापा युष्मान्प्रत्यग्निसम्भवा ॥ १३.१४२.८१ ॥
वृषदर्भीने पाठविलेली ही दुष्ट, पापी, अग्नीपासून जन्मलेली, तुमची हानी करणार होती; मी तिचा वध केला आहे, हे तपोधनांनो.
13.142.82
तस्मादस्म्यागतो विप्रा वासवं मां निबोधत ।
अलोभादक्षया लोकाः प्राप्ता वः सार्वकामिकाः।
उत्तिष्ठध्वमितः क्षिप्रं तानवाप्नुत वै द्विजाः ॥ १३.१४२.८२ ॥
म्हणूनच मी येथे आलो आहे; हे ब्राह्मणांनो, मला वासव (इंद्र) म्हणून जाणा. लोभरहिततेमुळे तुम्ही सर्व कामना पूर्ण करणारी अक्षय लोके मिळवली आहेत. हे द्विजांनो, येथून लवकर उठा आणि ती खरोखर प्राप्त करा.
13.142.83
ततो महर्षयः प्रीतास्तथेत्युक्त्वा पुरन्दरम् ।
सहैव त्रिदशेन्द्रेण सर्वे जग्मुस्त्रिविष्टपम् ॥ १३.१४२.८३ ॥
तेव्हा महर्षी प्रसन्न होऊन, 'तथास्तु' म्हणून पुरंदराला म्हणाले, आणि त्रिदशेंद्रासह सर्वजण स्वर्गाला गेले.
13.142.84
एवमेते महात्मानो योगैर्बहुविधैरपि ।
क्षुधा परमया युक्ताश्छन्द्यमाना महात्मभिः।
नैव लोभं तदा यक्रुस्ततः स्वर्गमवाप्नुवन् ॥ १३.१४२.८४ ॥
अशाप्रकारे हे महात्मे, अनेक प्रकारच्या उपायांनी, तीव्र भुकेने पीडित असूनही, महात्म्यांकडून मोह घातला जात असतानाही, तेव्हा लोभ केला नाही; म्हणून त्यांनी स्वर्ग मिळवला.
13.142.85
तस्मात्सर्वास्ववस्थासु नरो लोभं विवर्जयेत् ।
एष धर्मः परो राजंस्तस्माल्लोभं विवर्जयेत् ॥ १३.१४२.८५ ॥
म्हणून माणसाने सर्व परिस्थितीत लोभाचा त्याग करावा. हे राजा, हाच श्रेष्ठ धर्म आहे; म्हणून लोभाचा त्याग करावा.
13.142.86
इदं नरः सुचरितं समवायेषु कीर्तयन् ।
अर्थभागी च भवति न च दुर्गाण्यवाप्नुते ॥ १३.१४२.८६ ॥
सभांमध्ये हे सदाचरण कीर्तन करणारा मनुष्य फलाचा भागी होतो आणि त्याला संकटे प्राप्त होत नाहीत.
13.142.87
प्रीयन्ते पितरश्चास्य ऋषयो देवतास्तथा ।
यशोधर्मार्थभागी च भवति प्रेत्य मानवः ॥ १३.१४२.८७ ॥
त्याचे पितर, ऋषी आणि देवता प्रसन्न होतात; आणि मृत्यूनंतर मनुष्य यश, धर्म आणि अर्थ यांचा भागी होतो.