મહાભારત · અધ્યાય 13.144
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.144.1
यदिदं श्राद्धकृत्येषु दीयते भरतर्षभ ।
छत्रं चोपानहौ चैव केनैतत्सम्प्रवर्तितम् ॥ १३.१४४.१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! શ્રાદ્ધકર્મોમાં આ છત્ર અને પાદુકાઓ આપવામાં આવે છે; આ કોણે પ્રવર્તાવ્યું?
13.144.2
कथं चैतत्समुत्पन्नं किमर्थं चैव दीयते ।
न केवलं श्राद्धकृत्ये पुण्यकेष्वपि दीयते ॥ १३.१४४.२ ॥
આ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયું અને શા માટે આપવામાં આવે છે? માત્ર શ્રાદ્ધકર્મમાં જ નહીં, પુણ્ય પ્રસંગોએ પણ આપવામાં આવે છે.
13.144.3
बहुष्वपि निमित्तेषु पुण्यमाश्रित्य दीयते ।
एतद्विस्तरतो ब्रह्मञ्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १३.१४४.३ ॥
અનેક નિમિત્તોમાં પણ પુણ્યનો આશ્રય લઈને આ આપવામાં આવે છે. હે બ્રાહ્મણ! આ વિસ્તારથી અને તત્ત્વતઃ સાંભળવા ઇચ્છું છું.
13.144.4
शृणु राजन्नवहितश्छत्रोपानहविस्तरम् ।
यथैतत्प्रथितं लोके यथा चैतत्प्रवर्तितम् ॥ १३.१४४.४ ॥
હે રાજન્! ધ્યાનથી સાંભળ—છત્ર અને પાદુકાઓનો સંપૂર્ણ વૃત્તાંત, આ જગતમાં કેવી રીતે પ્રસિદ્ધ થયું અને કેવી રીતે પ્રવર્તિત થયું.
13.144.5
यथा चाक्षय्यतां प्राप्तं पुण्यतां च यथागतम् ।
सर्वमेतदशेषेण प्रवक्ष्यामि नराधिप ॥ १३.१४४.५ ॥
આ અક્ષયતા અને પુણ્યતા કેવી રીતે પામ્યું અને કેવી રીતે આવ્યું, તે બધું હું સંપૂર્ણપણે કહીશ, હે નરાધિપ!
13.144.6
इतिहासं पुरावृत्तमिदं शृणु नराधिप ।
जमदग्नेश्च संवादं सूर्यस्य च महात्मनः ॥ १३.१४४.६ ॥
હે નરાધિપ! આ પ્રાચીન ઇતિહાસ સાંભળ—મહાત્મા જમદગ્નિ અને સૂર્યનો સંવાદ.
13.144.7
पुरा स भगवान्साक्षाद्धनुषा क्रीडति प्रभो ।
सन्धायसन्धाय शरांश्चिक्षेप किल भार्गवः ॥ १३.१४४.७ ॥
પ્રાચીન કાળમાં એ ભગવાન સાક્ષાત ધનુષ્યથી રમતા હતા, હે પ્રભો. વારંવાર બાણ સાંધીને ભાર્ગવે તેમને છોડ્યા.
13.144.8
तान्क्षिप्तान्रेणुका सर्वांस्तस्येषून्दीप्ततेजसः ।
आनीय सा तदा तस्मै प्रादादसकृदच्युत ॥ १३.१४४.८ ॥
એ દીપ્ત તેજવાળાના છોડેલા તે બધા બાણો રેણુકાએ લાવીને તેમને વારંવાર આપ્યા, હે અચ્યુત.
13.144.9
अथ तेन स शब्देनि ज्यायाश्चैव शरस्य च ।
प्रहृष्टः सम्प्रचिक्षेप सा च प्रत्याजहार तान् ॥ १३.१४४.९ ॥
પછી તે અવાજથી, ધનુષ્યની પ્રત્યંચા અને બાણના અવાજથી પ્રસન્ન થઈને તેમણે છોડ્યા; અને તેણીએ તે પાછા લઈ લીધા.
13.144.10
ततो मध्याह्नमारूढे ज्येष्ठामूले दिवाकरे ।
स सायकान्द्विजो मुक्त्वा रेणुकामिदमब्रवीत् ॥ १३.१४४.१० ॥
પછી મધ્યાહ્ન આવ્યો, જ્યેષ્ઠા-મૂળમાં સૂર્ય આવ્યો ત્યારે, તે દ્વિજે બાણો છોડીને રેણુકાને આમ કહ્યું.
13.144.11
गच्छानय विशालाक्षि शरानेतान्धनुश्च्युतान् ।
यावदेतान्पुनः सुभ्रु क्षिपामीति जनाधिप ॥ १३.१४४.११ ॥
જા, હે વિશાળાક્ષી, ધનુષ્યથી છૂટેલા આ બાણો લઈ આવ; હે સુભ્રૂ, જ્યાં સુધી હું તેમને ફરી છોડું નહીં, હે જનાધિપ.
13.144.12
सा गच्छन्त्यन्तरा छायां वृक्षमाश्रित्य भामिनी ।
तस्थौ तस्या हि सन्तप्तं शिरः पादौ तथैव च ॥ १३.१४४.१२ ॥
તે સુંદરી જતાં વચ્ચે છાંયડા માટે એક વૃક્ષનો આશરો લઈને ઊભી રહી; તેનું માથું અને પગ પણ તપી ગયાં હતાં.
13.144.13
स्थिता सा तु मूहूर्तं वै भर्तुः शापभयाच्छुभा ।
ययावानयितुं भूयः सायकानसितेक्षणा।
प्रत्याजगाम च शरांस्तानादाय यशस्विनी ॥ १३.१४४.१३ ॥
પતિના શાપના ભયથી તે ક્ષણભર ઊભી રહી. પછી કાળી આંખોવાળી એ શુભા ફરી બાણ લાવવા ગઈ; યશસ્વિની તે બાણો લઈને પાછી આવી.
13.144.14
सा वै प्रस्विन्नसर्वाङ्गी पद्भ्यां दुःखं नियच्छती ।
उपाजगाम भर्तारं भयाद्भर्तुः प्रवेपती ॥ १३.१४४.१४ ॥
તેનું આખું શરીર પરસેવે ભીનું હતું; પગનું દુઃખ દબાવતી, પતિના ભયથી ધ્રૂજતી તે પતિ પાસે આવી.
13.144.15
स तामृषिस्तदा क्रुद्धो वाक्यमाह शुभाननाम् ।
रेणुके किं चिरेण त्वमागतेति पुनःपुनः ॥ १३.१४४.१५ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા ઋષિ તે શુભાનનાને વારંવાર બોલ્યા: "રેણુકે, તું આટલા મોડેથી કેમ આવી?"
13.144.16
शिरस्तप्तं प्रदीप्तौ मे पादौ चैव तपोधन ।
सूर्यतेजोनिरुद्धाऽहं वृक्षच्छायां समाश्रिता ॥ १३.१४४.१६ ॥
હે તપોધન, મારું માથું તપી ગયું છે અને મારા બંને પગ બળે છે. સૂર્યતેજથી રોકાયેલી હું વૃક્ષની છાયાનો આશ્રય લઈ રહી હતી.
13.144.17
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मंश्चिरायैतत्कृतं मया ।
एतच्छ्रुत्वा मम विभो मा क्रुधस्त्वं पतोधन ॥ १३.१४४.१७ ॥
હે બ્રાહ્મણ, આ કારણથી મને મોડું થયું. હે વિભુ, આ સાંભળીને મારા પર ક્રોધ ન કરો, હે તપોધન.
13.144.18
अद्यैनं दीप्तकिरणं रेणुके तव दुःखदम् ।
शरैर्निपातयिष्यामि सूर्यमस्त्राग्नितेजसा ॥ १३.१४४.१८ ॥
આજે હું આ તેજસ્વી કિરણોવાળા, હે રેણુકે, તને દુઃખ આપનાર સૂર્યને અસ્ત્રાગ્નિના તેજથી બાણોથી પાડી દઈશ.
13.144.19
स विष्फार्य धनुर्दिव्यं गृहीत्वा च शरान्बहूंन् ।
अतिष्ठत्सूर्यमभितो यतो याति ततोमुखः ॥ १३.१४४.१९ ॥
તેણે દિવ્ય ધનુષ્ય ખેંચીને, ઘણાં બાણ લઈને સૂર્યની ચારે બાજુ ઊભો રહ્યો; તે જ્યાં જાય ત્યાં તરફ મુખ ફેરવીને.
13.144.20
अथ तं प्रेक्ष्य सन्नद्धं सूर्योऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
द्विजरूपेण कौन्तेय किं ते सूर्योऽपराध्यति ॥ १३.१४४.२० ॥
ત્યારે તેને તૈયાર જોઈને સૂર્ય પાસે આવીને બોલ્યો: 'હે કૌંતેય, દ્વિજરૂપે રહેલા તારો સૂર્યે શો અપરાધ કર્યો છે?'
13.144.21
आदत्ते रश्मिभिः सूर्यो दिवि तिष्ठंस्ततस्ततः ।
रसं हृतं वै वर्षासु प्रवर्षति दिवाकरः ॥ १३.१४४.२१ ॥
સૂર્ય આકાશમાં રહીને પોતાનાં કિરણો વડે ઠેરઠેરથી રસ ખેંચી લે છે; વર્ષાઋતુમાં એ જ રસ પાછો વરસાવીને દિવાકર વરસાદ વરસાવે છે.
13.144.22
ततोऽन्नं जायते विप्र मनुष्याणां सुखावहम् ।
अन्नं प्राणा इति यथा वेदेषु परिपठ्यते ॥ १३.१४४.२२ ॥
ત્યારે, હે વિપ્ર, મનુષ્યોને સુખ આપનાર અન્ન ઉત્પન્ન થાય છે; 'અન્ન એ જ પ્રાણ' એમ વેદોમાં જેમ વાંચવામાં આવે છે.
13.144.23
अथाऽभ्रेषु निगूढश्च रश्मिभिः परिवारितः ।
सप्तद्वीपानिमान्ब्रह्मन्वर्षेणाभिप्रवर्षति ॥ १३.१४४.२३ ॥
પછી વાદળોમાં છુપાઈને, કિરણોથી ઘેરાઈને, હે બ્રહ્મન્, તે આ સાત દ્વીપો પર વરસાદ વરસાવે છે.
13.144.24
ततस्तदौषधीनां च वीरुधां पुष्पपत्रजम् ।
सर्वं वर्षाभिनिर्वृत्तमन्नं सम्भवति प्रभो ॥ १३.१४४.२४ ॥
ત્યારે, હે પ્રભો, વરસાદથી ઉત્પન્ન થયેલી ઔષધિઓ અને વેલાઓના ફૂલ-પાંદડાંમાંથી સર્વ અન્ન ઉત્પન્ન થાય છે.
13.144.25
जातकर्माणि सर्वाणि व्रतोपनयनानि च ।
गोदानानि विवाहाश्च तथा यज्ञसमृद्धयः ॥ १३.१४४.२५ ॥
જાતકર્મો, વ્રતો અને ઉપનયન, ગોદાન અને વિવાહ, તેમ જ યજ્ઞોની સમૃદ્ધિ — આ સર્વ.
13.144.26
सत्राणि दानानि तथा संयोगा वित्तसञ्चयाः ।
अन्नतः सम्प्रवर्तन्ते यथा त्वं वेत्थ भार्गव ॥ १३.१४४.२६ ॥
સત્રો, દાનો, તેમ જ સંયોગો અને ધનસંચય — આ સર્વ અન્નથી પ્રવર્તે છે, હે ભાર્ગવ, જેમ તું જાણે છે.
13.144.27
रमणीयानि यावन्ति यावदारम्भिकाणि च ।
सर्वमन्नात्प्रभवति विदितं कीर्तयामि ते ॥ १३.१४४.२७ ॥
જેટલી રમણીય વસ્તુઓ છે અને જેટલાં આરંભિક કર્મો છે, તે સર્વ અન્નથી ઉત્પન્ન થાય છે — આ જાણેલું હું તને કહું છું.
13.144.28
सर्वं हि वेत्थ विप्र त्वं यदेतत्कीर्तितं मया ।
प्रसादये त्वां विप्रर्षे किं ते सूर्यो निपात्यते ॥ १३.१४४.२८ ॥
મેં જે કહ્યું તે સર્વ તું જાણે છે, હે વિપ્ર. હે વિપ્રર્ષિ, હું તને પ્રસન્ન કરું છું — તારા માટે સૂર્યને કેમ પાડવો?