ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.144
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.144.1
यदिदं श्राद्धकृत्येषु दीयते भरतर्षभ ।
छत्रं चोपानहौ चैव केनैतत्सम्प्रवर्तितम् ॥ १३.१४४.१ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਠ! ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜੋ ਛੱਤਰੀ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਕਿਸ ਨੇ ਚਲਾਇਆ?
13.144.2
कथं चैतत्समुत्पन्नं किमर्थं चैव दीयते ।
न केवलं श्राद्धकृत्ये पुण्यकेष्वपि दीयते ॥ १३.१४४.२ ॥
ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਿਸ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕੇਵਲ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪੁੰਨ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.144.3
बहुष्वपि निमित्तेषु पुण्यमाश्रित्य दीयते ।
एतद्विस्तरतो ब्रह्मञ्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १३.१४४.३ ॥
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਮਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੁੰਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
13.144.4
शृणु राजन्नवहितश्छत्रोपानहविस्तरम् ।
यथैतत्प्रथितं लोके यथा चैतत्प्रवर्तितम् ॥ १३.१४४.४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ—ਛੱਤਰੀ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ।
13.144.5
यथा चाक्षय्यतां प्राप्तं पुण्यतां च यथागतम् ।
सर्वमेतदशेषेण प्रवक्ष्यामि नराधिप ॥ १३.१४४.५ ॥
ਇਹ ਅਕਸ਼ੈਤਾ ਅਤੇ ਪੁੰਨਤਾ ਕਿਵੇਂ ਪਾਈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ!
13.144.6
इतिहासं पुरावृत्तमिदं शृणु नराधिप ।
जमदग्नेश्च संवादं सूर्यस्य च महात्मनः ॥ १३.१४४.६ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣ—ਮਹਾਤਮਾ ਜਮਦਗਨੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
13.144.7
पुरा स भगवान्साक्षाद्धनुषा क्रीडति प्रभो ।
सन्धायसन्धाय शरांश्चिक्षेप किल भार्गवः ॥ १३.१४४.७ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਸਾਖਿਆਤ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਸਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ. ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਉਹ ਛੱਡੇ.
13.144.8
तान्क्षिप्तान्रेणुका सर्वांस्तस्येषून्दीप्ततेजसः ।
आनीय सा तदा तस्मै प्रादादसकृदच्युत ॥ १३.१४४.८ ॥
ਉਸ ਦੀਪਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਦੇ ਛੱਡੇ ਸਾਰੇ ਬਾਣ ਰੇਣੁਕਾ ਨੇ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਹੇ ਅਚੁਤ.
13.144.9
अथ तेन स शब्देनि ज्यायाश्चैव शरस्य च ।
प्रहृष्टः सम्प्रचिक्षेप सा च प्रत्याजहार तान् ॥ १३.१४४.९ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਛੱਡਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਂਦੇ।
13.144.10
ततो मध्याह्नमारूढे ज्येष्ठामूले दिवाकरे ।
स सायकान्द्विजो मुक्त्वा रेणुकामिदमब्रवीत् ॥ १३.१४४.१० ॥
ਫਿਰ ਦੁਪਹਿਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਜੇਠਾ-ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਸ ਦਵਿਜ ਨੇ ਬਾਣ ਛੱਡ ਕੇ ਰੇਣੁਕਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
13.144.11
गच्छानय विशालाक्षि शरानेतान्धनुश्च्युतान् ।
यावदेतान्पुनः सुभ्रु क्षिपामीति जनाधिप ॥ १३.१४४.११ ॥
ਜਾ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ, ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਇਹ ਬਾਣ ਲਿਆ; ਹੇ ਸੁਭ੍ਰੂ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨਾ ਛੱਡਾਂ, ਹੇ ਜਨਾਧਿਪ।
13.144.12
सा गच्छन्त्यन्तरा छायां वृक्षमाश्रित्य भामिनी ।
तस्थौ तस्या हि सन्तप्तं शिरः पादौ तथैव च ॥ १३.१४४.१२ ॥
ਉਹ ਸੁੰਦਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਵਿਚਕਾਰ ਛਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ; ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਅਤੇ ਪੈਰ ਵੀ ਤਪ ਗਏ ਸਨ।
13.144.13
स्थिता सा तु मूहूर्तं वै भर्तुः शापभयाच्छुभा ।
ययावानयितुं भूयः सायकानसितेक्षणा।
प्रत्याजगाम च शरांस्तानादाय यशस्विनी ॥ १३.१४४.१३ ॥
ਪਤੀ ਦੇ ਸਰਾਪ ਦੇ ਡਰੋਂ ਉਹ ਪਲ ਭਰ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਸ਼ੁਭਾ ਮੁੜ ਬਾਣ ਲਿਆਉਣ ਗਈ; ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਉਹ ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਈ।
13.144.14
सा वै प्रस्विन्नसर्वाङ्गी पद्भ्यां दुःखं नियच्छती ।
उपाजगाम भर्तारं भयाद्भर्तुः प्रवेपती ॥ १३.१४४.१४ ॥
ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦਬਾਉਂਦੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਉਹ ਪਤੀ ਕੋਲ ਆਈ।
13.144.15
स तामृषिस्तदा क्रुद्धो वाक्यमाह शुभाननाम् ।
रेणुके किं चिरेण त्वमागतेति पुनःपुनः ॥ १३.१४४.१५ ॥
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭਾਨਨਾ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਹਾ, "ਰੇਣੁਕੇ, ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਦੇਰ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਆਈ?"
13.144.16
शिरस्तप्तं प्रदीप्तौ मे पादौ चैव तपोधन ।
सूर्यतेजोनिरुद्धाऽहं वृक्षच्छायां समाश्रिता ॥ १३.१४४.१६ ॥
ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਤਪ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਸੀ।
13.144.17
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मंश्चिरायैतत्कृतं मया ।
एतच्छ्रुत्वा मम विभो मा क्रुधस्त्वं पतोधन ॥ १३.१४४.१७ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਦੇਰ ਹੋਈ। ਹੇ ਵਿਭੂ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਤਪੋਧਨ।
13.144.18
अद्यैनं दीप्तकिरणं रेणुके तव दुःखदम् ।
शरैर्निपातयिष्यामि सूर्यमस्त्राग्नितेजसा ॥ १३.१४४.१८ ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਸ ਚਮਕਦੇ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਰੇਣੁਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਸਤਰ-ਅਗਨੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਡੇਗ ਦਿਆਂਗਾ।
13.144.19
स विष्फार्य धनुर्दिव्यं गृहीत्वा च शरान्बहूंन् ।
अतिष्ठत्सूर्यमभितो यतो याति ततोमुखः ॥ १३.१४४.१९ ॥
ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਬ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਿਧਰ ਉਹ ਜਾਂਦਾ, ਉਧਰ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ।
13.144.20
अथ तं प्रेक्ष्य सन्नद्धं सूर्योऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
द्विजरूपेण कौन्तेय किं ते सूर्योऽपराध्यति ॥ १३.१४४.२० ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੂਰਜ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ: 'ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਦਵਿਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਸੂਰਜ ਨੇ ਕੀ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ?'
13.144.21
आदत्ते रश्मिभिः सूर्यो दिवि तिष्ठंस्ततस्ततः ।
रसं हृतं वै वर्षासु प्रवर्षति दिवाकरः ॥ १३.१४४.२१ ॥
ਸੂਰਜ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੋਂ ਰਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਬਰਸਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਰਸ ਮੁੜ ਵਰਸਾ ਕੇ ਦਿਵਾਕਰ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.144.22
ततोऽन्नं जायते विप्र मनुष्याणां सुखावहम् ।
अन्नं प्राणा इति यथा वेदेषु परिपठ्यते ॥ १३.१४४.२२ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਵਿਪਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅੰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; 'ਅੰਨ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ' ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.144.23
अथाऽभ्रेषु निगूढश्च रश्मिभिः परिवारितः ।
सप्तद्वीपानिमान्ब्रह्मन्वर्षेणाभिप्रवर्षति ॥ १३.१४४.२३ ॥
ਫਿਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.144.24
ततस्तदौषधीनां च वीरुधां पुष्पपत्रजम् ।
सर्वं वर्षाभिनिर्वृत्तमन्नं सम्भवति प्रभो ॥ १३.१४४.२४ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਵੇਲਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ-ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਅੰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.144.25
जातकर्माणि सर्वाणि व्रतोपनयनानि च ।
गोदानानि विवाहाश्च तथा यज्ञसमृद्धयः ॥ १३.१४४.२५ ॥
ਜਾਤਕਰਮ, ਵਰਤ ਤੇ ਉਪਨਯਨ, ਗੋਦਾਨ ਤੇ ਵਿਆਹ, ਅਤੇ ਯੱਗਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ — ਇਹ ਸਭ।
13.144.26
सत्राणि दानानि तथा संयोगा वित्तसञ्चयाः ।
अन्नतः सम्प्रवर्तन्ते यथा त्वं वेत्थ भार्गव ॥ १३.१४४.२६ ॥
ਸੱਤਰ, ਦਾਨ, ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਯੋਗ ਅਤੇ ਧਨ-ਸੰਚੇ — ਇਹ ਸਭ ਅੰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
13.144.27
रमणीयानि यावन्ति यावदारम्भिकाणि च ।
सर्वमन्नात्प्रभवति विदितं कीर्तयामि ते ॥ १३.१४४.२७ ॥
ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਆਰੰਭਿਕ ਕਰਮ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਅੰਨ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਜਾਣੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
13.144.28
सर्वं हि वेत्थ विप्र त्वं यदेतत्कीर्तितं मया ।
प्रसादये त्वां विप्रर्षे किं ते सूर्यो निपात्यते ॥ १३.१४४.२८ ॥
ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸਭ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ — ਤੇਰੇ ਲਈ ਸੂਰਜ ਕਿਉਂ ਡੇਗਿਆ ਜਾਵੇ?