ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.144
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.144.1
यदिदं श्राद्धकृत्येषु दीयते भरतर्षभ ।
छत्रं चोपानहौ चैव केनैतत्सम्प्रवर्तितम् ॥ १३.१४४.१ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ଏହି ଛତା ଓ ପାଦୁକା ଦିଆଯାଏ; ଏହା କିଏ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇଥିଲେ?
13.144.2
कथं चैतत्समुत्पन्नं किमर्थं चैव दीयते ।
न केवलं श्राद्धकृत्ये पुण्यकेष्वपि दीयते ॥ १३.१४४.२ ॥
ଏହା କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଓ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦିଆଯାଏ? କେବଳ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ନୁହେଁ, ପୁଣ୍ୟ ଅବସରରେ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଏ।
13.144.3
बहुष्वपि निमित्तेषु पुण्यमाश्रित्य दीयते ।
एतद्विस्तरतो ब्रह्मञ्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १३.१४४.३ ॥
ବହୁ ନିମିତ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଏହା ଦିଆଯାଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏହାକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଓ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
13.144.4
शृणु राजन्नवहितश्छत्रोपानहविस्तरम् ।
यथैतत्प्रथितं लोके यथा चैतत्प्रवर्तितम् ॥ १३.१४४.४ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ଶୁଣ—ଛତା ଓ ପାଦୁକାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାନ୍ତ, ଏହା ଜଗତରେ କିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା ଓ କିପରି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।
13.144.5
यथा चाक्षय्यतां प्राप्तं पुण्यतां च यथागतम् ।
सर्वमेतदशेषेण प्रवक्ष्यामि नराधिप ॥ १३.१४४.५ ॥
ଏହା ଅକ୍ଷୟତା ଓ ପୁଣ୍ୟତା କିପରି ପାଇଲା ଓ କିପରି ଆସିଲା, ସେ ସବୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି, ହେ ନରାଧିପ!
13.144.6
इतिहासं पुरावृत्तमिदं शृणु नराधिप ।
जमदग्नेश्च संवादं सूर्यस्य च महात्मनः ॥ १३.१४४.६ ॥
ହେ ନରାଧିପ! ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ ଶୁଣ—ମହାତ୍ମା ଜମଦଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସଂବାଦ।
13.144.7
पुरा स भगवान्साक्षाद्धनुषा क्रीडति प्रभो ।
सन्धायसन्धाय शरांश्चिक्षेप किल भार्गवः ॥ १३.१४४.७ ॥
ପୂର୍ବକାଳରେ ସେ ଭଗବାନ ସାକ୍ଷାତ ଧନୁ ସହିତ ଖେଳୁଥିଲେ, ହେ ପ୍ରଭୋ। ବାରମ୍ବାର ବାଣ ସନ୍ଧାନ କରି ଭାର୍ଗବ ସେଗୁଡ଼ିକ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
13.144.8
तान्क्षिप्तान्रेणुका सर्वांस्तस्येषून्दीप्ततेजसः ।
आनीय सा तदा तस्मै प्रादादसकृदच्युत ॥ १३.१४४.८ ॥
ସେହି ଦୀପ୍ତତେଜା ଙ୍କ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ସମସ୍ତ ବାଣ ରେଣୁକା ଆଣି ବାରମ୍ବାର ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ।
13.144.9
अथ तेन स शब्देनि ज्यायाश्चैव शरस्य च ।
प्रहृष्टः सम्प्रचिक्षेप सा च प्रत्याजहार तान् ॥ १३.१४४.९ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ଶବ୍ଦରେ, ଧନୁର ଗୁଣ ଓ ବାଣର ଶବ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ; ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଲେ।
13.144.10
ततो मध्याह्नमारूढे ज्येष्ठामूले दिवाकरे ।
स सायकान्द्विजो मुक्त्वा रेणुकामिदमब्रवीत् ॥ १३.१४४.१० ॥
ତା'ପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ହୋଇ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା-ମୂଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବାବେଳେ, ସେହି ଦ୍ୱିଜ ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କରି ରେଣୁକାଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
13.144.11
गच्छानय विशालाक्षि शरानेतान्धनुश्च्युतान् ।
यावदेतान्पुनः सुभ्रु क्षिपामीति जनाधिप ॥ १३.१४४.११ ॥
ଯାଅ, ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ଧନୁରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ଏହି ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଆଣ; ହେ ସୁଭ୍ରୂ, ମୁଁ ପୁଣି ଏଗୁଡ଼ିକ ନିକ୍ଷେପ ନ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ଜନାଧିପ।
13.144.12
सा गच्छन्त्यन्तरा छायां वृक्षमाश्रित्य भामिनी ।
तस्थौ तस्या हि सन्तप्तं शिरः पादौ तथैव च ॥ १३.१४४.१२ ॥
ସେହି ସୁନ୍ଦରୀ ଯାଉଥିବାବେଳେ ମଝିରେ ଛାୟା ପାଇଁ ଏକ ଗଛର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଠିଆ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଓ ପାଦ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
13.144.13
स्थिता सा तु मूहूर्तं वै भर्तुः शापभयाच्छुभा ।
ययावानयितुं भूयः सायकानसितेक्षणा।
प्रत्याजगाम च शरांस्तानादाय यशस्विनी ॥ १३.१४४.१३ ॥
ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶାପଭୟରେ ସେ କ୍ଷଣେ ଠିଆ ହେଲା। ତା'ପରେ କଳା ଆଖିର ସେ ଶୁଭା ପୁନର୍ବାର ବାଣ ଆଣିବାକୁ ଗଲା; ଯଶସ୍ୱିନୀ ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ନେଇ ଫେରି ଆସିଲା।
13.144.14
सा वै प्रस्विन्नसर्वाङ्गी पद्भ्यां दुःखं नियच्छती ।
उपाजगाम भर्तारं भयाद्भर्तुः प्रवेपती ॥ १३.१४४.१४ ॥
ତା'ର ସାରା ଶରୀର ଘାମରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା; ପାଦର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦବାଇ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଭୟରେ କମ୍ପି କମ୍ପି ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲା।
13.144.15
स तामृषिस्तदा क्रुद्धो वाक्यमाह शुभाननाम् ।
रेणुके किं चिरेण त्वमागतेति पुनःपुनः ॥ १३.१४४.१५ ॥
ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧିତ ଋଷି ସେହି ଶୁଭାନନାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର କହିଲେ, "ରେଣୁକେ, ତୁମେ ଏତେ ବିଳମ୍ବରେ କାହିଁକି ଆସିଲ?"
13.144.16
शिरस्तप्तं प्रदीप्तौ मे पादौ चैव तपोधन ।
सूर्यतेजोनिरुद्धाऽहं वृक्षच्छायां समाश्रिता ॥ १३.१४४.१६ ॥
ହେ ତପୋଧନ, ମୋ ମୁଣ୍ଡ ତାତିଯାଇଛି ଓ ମୋ ଦୁଇ ପାଦ ଜଳୁଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତେଜରେ ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ମୁଁ ଗଛର ଛାୟାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲି।
13.144.17
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मंश्चिरायैतत्कृतं मया ।
एतच्छ्रुत्वा मम विभो मा क्रुधस्त्वं पतोधन ॥ १३.१४४.१७ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି କାରଣରୁ ମୋର ବିଳମ୍ବ ହେଲା। ହେ ବିଭୁ, ଏହା ଶୁଣି ମୋ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ତପୋଧନ।
13.144.18
अद्यैनं दीप्तकिरणं रेणुके तव दुःखदम् ।
शरैर्निपातयिष्यामि सूर्यमस्त्राग्नितेजसा ॥ १३.१४४.१८ ॥
ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଦୀପ୍ତ କିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ହେ ରେଣୁକେ, ଯିଏ ତୁମକୁ ଦୁଃଖ ଦିଏ, ଅସ୍ତ୍ରାଗ୍ନିର ତେଜରେ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ପାଡ଼ି ଦେବି।
13.144.19
स विष्फार्य धनुर्दिव्यं गृहीत्वा च शरान्बहूंन् ।
अतिष्ठत्सूर्यमभितो यतो याति ततोमुखः ॥ १३.१४४.१९ ॥
ସେ ଦିବ୍ୟ ଧନୁ ଟାଣି, ବହୁ ଶର ନେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପାଖେ ଠିଆ ହେଲା; ସେ ଯେଉଁଦିଗକୁ ଯାଏ ସେଇଦିଗକୁ ମୁଖ କରି।
13.144.20
अथ तं प्रेक्ष्य सन्नद्धं सूर्योऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
द्विजरूपेण कौन्तेय किं ते सूर्योऽपराध्यति ॥ १३.१४४.२० ॥
ତା'ପରେ ତାକୁ ସନ୍ନଦ୍ଧ ଦେଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ: 'ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଦ୍ୱିଜରୂପରେ ଥିବା ତୁମ ପ୍ରତି ସୂର୍ଯ୍ୟ କଣ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି?'
13.144.21
आदत्ते रश्मिभिः सूर्यो दिवि तिष्ठंस्ततस्ततः ।
रसं हृतं वै वर्षासु प्रवर्षति दिवाकरः ॥ १३.१४४.२१ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ରହି ନିଜ କିରଣରେ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ରସ ଆହରଣ କରନ୍ତି; ବର୍ଷାଋତୁରେ ସେହି ରସ ପୁଣି ବର୍ଷାଇ ଦିବାକର ବର୍ଷା କରନ୍ତି।
13.144.22
ततोऽन्नं जायते विप्र मनुष्याणां सुखावहम् ।
अन्नं प्राणा इति यथा वेदेषु परिपठ्यते ॥ १३.१४४.२२ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ବିପ୍ର, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖଦାୟକ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; 'ଅନ୍ନ ହିଁ ପ୍ରାଣ' ବୋଲି ବେଦରେ ଯେପରି ପଢ଼ାଯାଏ।
13.144.23
अथाऽभ्रेषु निगूढश्च रश्मिभिः परिवारितः ।
सप्तद्वीपानिमान्ब्रह्मन्वर्षेणाभिप्रवर्षति ॥ १३.१४४.२३ ॥
ତା'ପରେ ମେଘ ଭିତରେ ଲୁଚି, କିରଣରେ ଘେରି, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ସେ ଏହି ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଉପରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।
13.144.24
ततस्तदौषधीनां च वीरुधां पुष्पपत्रजम् ।
सर्वं वर्षाभिनिर्वृत्तमन्नं सम्भवति प्रभो ॥ १३.१४४.२४ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ପ୍ରଭୋ, ବର୍ଷାରୁ ଜାତ ଔଷଧି ଓ ଲତାର ଫୁଲ-ପତ୍ରରୁ ସମସ୍ତ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
13.144.25
जातकर्माणि सर्वाणि व्रतोपनयनानि च ।
गोदानानि विवाहाश्च तथा यज्ञसमृद्धयः ॥ १३.१४४.२५ ॥
ଜାତକର୍ମ, ବ୍ରତ ଓ ଉପନୟନ, ଗୋଦାନ ଓ ବିବାହ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ସମୃଦ୍ଧି — ଏହି ସବୁ।
13.144.26
सत्राणि दानानि तथा संयोगा वित्तसञ्चयाः ।
अन्नतः सम्प्रवर्तन्ते यथा त्वं वेत्थ भार्गव ॥ १३.१४४.२६ ॥
ସତ୍ର, ଦାନ, ତଥା ସଂଯୋଗ ଓ ଧନସଞ୍ଚୟ — ଏସବ ଅନ୍ନରୁ ହିଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ହେ ଭାର୍ଗବ, ତୁମେ ଯେପରି ଜାଣ।
13.144.27
रमणीयानि यावन्ति यावदारम्भिकाणि च ।
सर्वमन्नात्प्रभवति विदितं कीर्तयामि ते ॥ १३.१४४.२७ ॥
ଯେତେ ରମଣୀୟ ବସ୍ତୁ ଅଛି ଏବଂ ଯେତେ ଆରମ୍ଭିକ କର୍ମ ଅଛି, ସବୁ ଅନ୍ନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ — ଏହି ଜଣାଥିବା କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।
13.144.28
सर्वं हि वेत्थ विप्र त्वं यदेतत्कीर्तितं मया ।
प्रसादये त्वां विप्रर्षे किं ते सूर्यो निपात्यते ॥ १३.१४४.२८ ॥
ମୁଁ ଯାହା କହିଲି ତାହା ସବୁ ତୁମେ ଜାଣ, ହେ ବିପ୍ର। ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଛି — ତୁମ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କାହିଁକି ପତନ କରାଯିବ?