มหาภารตะ · อัธยายะ 13.144
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.144.1
यदिदं श्राद्धकृत्येषु दीयते भरतर्षभ ।
छत्रं चोपानहौ चैव केनैतत्सम्प्रवर्तितम् ॥ १३.१४४.१ ॥
ข้าแต่วีรบุรุษแห่งภรตวงศ์ ผู้ใดเป็นผู้กำหนดให้มีการถวายร่มและรองเท้าแตะในพิธีศราทธ์นี้
13.144.2
कथं चैतत्समुत्पन्नं किमर्थं चैव दीयते ।
न केवलं श्राद्धकृत्ये पुण्यकेष्वपि दीयते ॥ १३.१४४.२ ॥
เรื่องนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร และถวายไว้เพื่อจุดประสงค์ใด ไม่ได้ถวายเฉพาะในพิธีศราทธ์เท่านั้น แต่ยังถวายในโอกาสศักดิ์สิทธิ์ด้วย
13.144.3
बहुष्वपि निमित्तेषु पुण्यमाश्रित्य दीयते ।
एतद्विस्तरतो ब्रह्मञ्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १३.१४४.३ ॥
ในโอกาสอื่นอีกมากก็ถวายด้วยอาศัยบุญกุศล ข้าแต่พราหมณ์ ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องนี้โดยละเอียดและตามความจริง
13.144.4
शृणु राजन्नवहितश्छत्रोपानहविस्तरम् ।
यथैतत्प्रथितं लोके यथा चैतत्प्रवर्तितम् ॥ १३.१४४.४ ॥
ข้าแต่พระราชา จงตั้งใจฟังเรื่องร่มและรองเท้าแตะโดยพิสดาร ว่าเรื่องนี้เลื่องลือในโลกได้อย่างไร และได้รับการกำหนดไว้อย่างไร
13.144.5
यथा चाक्षय्यतां प्राप्तं पुण्यतां च यथागतम् ।
सर्वमेतदशेषेण प्रवक्ष्यामि नराधिप ॥ १३.१४४.५ ॥
เรื่องนี้ได้รับความไม่เสื่อมสูญและบุญได้อย่างไร และมาถึงจุดนี้ได้อย่างไร ข้าพเจ้าจะอธิบายทั้งหมดโดยไม่มีตกหล่น ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์
13.144.6
इतिहासं पुरावृत्तमिदं शृणु नराधिप ।
जमदग्नेश्च संवादं सूर्यस्य च महात्मनः ॥ १३.१४४.६ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ จงฟังประวัติโบราณเรื่องนี้ คือบทสนทนาระหว่างพระชมทัคนิกับพระอาทิตย์ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่
13.144.7
पुरा स भगवान्साक्षाद्धनुषा क्रीडति प्रभो ।
सन्धायसन्धाय शरांश्चिक्षेप किल भार्गवः ॥ १३.१४४.७ ॥
ครั้งก่อน พระผู้เป็นเจ้าองค์นั้นทรงเล่นธนูด้วยพระองค์เองโดยตรง ข้าแต่องค์เจ้า ภารควะทรงยิงลูกศรซ้ำแล้วซ้ำเล่า โดยเทลูกศรเข้ากับสายธนูอยู่เรื่อย
13.144.8
तान्क्षिप्तान्रेणुका सर्वांस्तस्येषून्दीप्ततेजसः ।
आनीय सा तदा तस्मै प्रादादसकृदच्युत ॥ १३.१४४.८ ॥
เรณุกาเก็บลูกศรทั้งหมดที่พระองค์ผู้มีรัศมีแรงกล้ายิงออกไปกลับคืนมา แล้วถวายแด่พระองค์ซ้ำแล้วซ้ำเล่า ข้าแต่พระอัจยุต
13.144.9
अथ तेन स शब्देनि ज्यायाश्चैव शरस्य च ।
प्रहृष्टः सम्प्रचिक्षेप सा च प्रत्याजहार तान् ॥ १३.१४४.९ ॥
ครั้นแล้ว พระองค์ทรงยินดีในเสียงนั้น คือเสียงของสายธนูและลูกศร จึงทรงยิงอีก ฝ่ายนางก็นำลูกศรเหล่านั้นกลับคืนมา
13.144.10
ततो मध्याह्नमारूढे ज्येष्ठामूले दिवाकरे ।
स सायकान्द्विजो मुक्त्वा रेणुकामिदमब्रवीत् ॥ १३.१४४.१० ॥
ต่อมา เมื่อถึงเที่ยงวัน พระอาทิตย์อยู่ในฤกษ์เชษฐา-มูละ พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งยิงลูกศรแล้วตรัสถ้อยคำนี้แก่เรณุกา
13.144.11
गच्छानय विशालाक्षि शरानेतान्धनुश्च्युतान् ।
यावदेतान्पुनः सुभ्रु क्षिपामीति जनाधिप ॥ १३.१४४.११ ॥
จงไปนำลูกศรเหล่านี้ที่ยิงออกจากคันธนูกลับมา ข้าแต่นางผู้มีดวงตากว้าง ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ จนกว่าข้าจะยิงลูกศรเหล่านี้อีกครั้ง ข้าแต่นางผู้มีคิ้วงาม
13.144.12
सा गच्छन्त्यन्तरा छायां वृक्षमाश्रित्य भामिनी ।
तस्थौ तस्या हि सन्तप्तं शिरः पादौ तथैव च ॥ १३.१४४.१२ ॥
นางผู้งดงามนั้นระหว่างทางไป หยุดพักใต้ร่มเงาของต้นไม้ เพราะศีรษะและเท้าของนางถูกแดดเผาจริงๆ
13.144.13
स्थिता सा तु मूहूर्तं वै भर्तुः शापभयाच्छुभा ।
ययावानयितुं भूयः सायकानसितेक्षणा।
प्रत्याजगाम च शरांस्तानादाय यशस्विनी ॥ १३.१४४.१३ ॥
ผู้งามพร้อมนั้นยืนอยู่ชั่วขณะด้วยความกลัวคำสาปของสามี แล้วจึงไปนำลูกศรมาอีก ผู้มีชื่อเสียงนั้นนำลูกศรเหล่านั้นกลับมา ดวงตาของนางดำขลับ
13.144.14
सा वै प्रस्विन्नसर्वाङ्गी पद्भ्यां दुःखं नियच्छती ।
उपाजगाम भर्तारं भयाद्भर्तुः प्रवेपती ॥ १३.१४४.१४ ॥
นางเหงื่อท่วมตัวทั้งร่าง ทนความเจ็บปวดที่เท้า ตัวสั่นด้วยความกลัวสามี แล้วเดินมาหาสามี
13.144.15
स तामृषिस्तदा क्रुद्धो वाक्यमाह शुभाननाम् ।
रेणुके किं चिरेण त्वमागतेति पुनःपुनः ॥ १३.१४४.१५ ॥
ครั้นนั้น ฤๅษีโกรธจึงกล่าวถ้อยคำแก่นางผู้มีใบหน้างามนั้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า "เรณุกา เหตุใดเจ้าจึงมาช้านัก"
13.144.16
शिरस्तप्तं प्रदीप्तौ मे पादौ चैव तपोधन ।
सूर्यतेजोनिरुद्धाऽहं वृक्षच्छायां समाश्रिता ॥ १३.१४४.१६ ॥
ข้าแต่ผู้สั่งสมตบะ ศีรษะของข้าถูกแดดเผา และเท้าทั้งสองของข้าก็ร้อนระอุ ข้าถูกรัศมีของพระอาทิตย์กีดขวาง จึงหลบเข้าไปอาศัยร่มเงาต้นไม้
13.144.17
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मंश्चिरायैतत्कृतं मया ।
एतच्छ्रुत्वा मम विभो मा क्रुधस्त्वं पतोधन ॥ १३.१४४.१७ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ เพราะเหตุนี้ข้าพเจ้าจึงมาช้านาน ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่ เมื่อได้ฟังดังนี้แล้ว ขอท่านอย่าโกรธข้าพเจ้าเลย ข้าแต่ผู้สั่งสมตบะ
13.144.18
अद्यैनं दीप्तकिरणं रेणुके तव दुःखदम् ।
शरैर्निपातयिष्यामि सूर्यमस्त्राग्नितेजसा ॥ १३.१४४.१८ ॥
วันนี้ เรณุกาเอ๋ย ข้าจะทำให้พระอาทิตย์ผู้มีรัศมีแผดจ้า ผู้ทำให้เจ้าทุกข์นี้ตกลงมาด้วยลูกศรและด้วยพลังไฟแห่งอาวุธ
13.144.19
स विष्फार्य धनुर्दिव्यं गृहीत्वा च शरान्बहूंन् ।
अतिष्ठत्सूर्यमभितो यतो याति ततोमुखः ॥ १३.१४४.१९ ॥
พระองค์ทรงดึงคันธนูทิพย์ หยิบลูกศรจำนวนมาก แล้วยืนล้อมพระอาทิตย์ หันพระพักตร์ไปตามทิศที่พระอาทิตย์เคลื่อนไป
13.144.20
अथ तं प्रेक्ष्य सन्नद्धं सूर्योऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
द्विजरूपेण कौन्तेय किं ते सूर्योऽपराध्यति ॥ १३.१४४.२० ॥
ครั้นเห็นพระองค์เตรียมพร้อมอยู่ พระอาทิตย์จึงเข้ามาใกล้และตรัสว่า "โอ้บุตรแห่งกุนตี ในร่างพราหมณ์เช่นนี้ พระอาทิตย์ได้ทำความผิดอะไรต่อท่านหรือ"
13.144.21
आदत्ते रश्मिभिः सूर्यो दिवि तिष्ठंस्ततस्ततः ।
रसं हृतं वै वर्षासु प्रवर्षति दिवाकरः ॥ १३.१४४.२१ ॥
พระอาทิตย์ยืนอยู่บนท้องฟ้า ดูดความชื้นจากที่นั่นที่นี่ด้วยรัศมีของพระองค์ และในฤดูฝน พระผู้ให้แสงสว่างแห่งวันก็ส่งความชื้นนั้นกลับลงมาเป็นฝน
13.144.22
ततोऽन्नं जायते विप्र मनुष्याणां सुखावहम् ।
अन्नं प्राणा इति यथा वेदेषु परिपठ्यते ॥ १३.१४४.२२ ॥
จากนั้น โอ้พราหมณ์ อาหารก็เกิดขึ้นนำความสุขมาสู่มนุษย์ ดังที่กล่าวไว้ในพระเวทว่า "อาหารคือชีวิต"
13.144.23
अथाऽभ्रेषु निगूढश्च रश्मिभिः परिवारितः ।
सप्तद्वीपानिमान्ब्रह्मन्वर्षेणाभिप्रवर्षति ॥ १३.१४४.२३ ॥
และพระองค์ซ่อนอยู่ในเมฆ ถูกรัศมีห้อมล้อม โอ้พรหมัน พระองค์ก็ส่งฝนลงมาเหนือทวีปทั้งเจ็ดนี้
13.144.24
ततस्तदौषधीनां च वीरुधां पुष्पपत्रजम् ।
सर्वं वर्षाभिनिर्वृत्तमन्नं सम्भवति प्रभो ॥ १३.१४४.२४ ॥
จากนั้น โอ้ท่านผู้เป็นใหญ่ จากดอก ใบ ของพืชสมุนไพรและเถาวัลย์ที่เกิดจากฝน อาหารทั้งหมดก็ปรากฏขึ้น
13.144.25
जातकर्माणि सर्वाणि व्रतोपनयनानि च ।
गोदानानि विवाहाश्च तथा यज्ञसमृद्धयः ॥ १३.१४४.२५ ॥
พิธีเกิดทั้งหมด คำปฏิญาณและพิธีอุปนยนะ การถวายโค และการแต่งงาน รวมทั้งความเจริญรุ่งเรืองของยัญพิธีทั้งหลายด้วย
13.144.26
सत्राणि दानानि तथा संयोगा वित्तसञ्चयाः ।
अन्नतः सम्प्रवर्तन्ते यथा त्वं वेत्थ भार्गव ॥ १३.१४४.२६ ॥
พิธีสัตร การให้ทาน การรวมกัน และการสะสมทรัพย์ ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นจากอาหาร ดังที่ท่านรู้ดี โอ้ภารควะ
13.144.27
रमणीयानि यावन्ति यावदारम्भिकाणि च ।
सर्वमन्नात्प्रभवति विदितं कीर्तयामि ते ॥ १३.१४४.२७ ॥
สิ่งงดงามทั้งปวงที่มีอยู่ และการเริ่มต้นกิจการทั้งหลาย ทั้งหมดเกิดจากอาหาร ข้าพเจ้าจึงประกาศความจริงที่ทราบแล้วนี้แก่ท่าน
13.144.28
सर्वं हि वेत्थ विप्र त्वं यदेतत्कीर्तितं मया ।
प्रसादये त्वां विप्रर्षे किं ते सूर्यो निपात्यते ॥ १३.१४४.२८ ॥
ท่านรู้ทุกสิ่งที่ข้าพเจ้ากล่าวมาแล้ว โอ้พราหมณ์ ข้าพเจ้าขอให้ท่านพอใจ โอ้ฤๅษีผู้เป็นพราหมณ์ เหตุใดพระอาทิตย์จึงต้องตกลงมาเพื่อท่านเล่า