ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.149
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.149.1
एवं प्रयतितव्यं हि शुश्रूषार्थमतन्द्रितैः ।
सर्वाभिरूपसेवाभिस्तुष्यन्ति यतयो यथा ॥ १३.१४९.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਲਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੇਵਾ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੀਆਂ ਯੋਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.149.2
नापराध्येत भिक्षोस्तु न चैनमवधीरयेत् ।
उत्तरं च न सन्दद्यात्क्रुद्धं चैव प्रसादयेत् ॥ १३.१४९.२ ॥
ਭਿਕਸ਼ੂ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਨਾ ਕਰੋ, ਨਾ ਹੀ ਉਸਦਾ ਤਿਰਸਕਾਰ ਕਰੋ; ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੋ।
13.149.3
श्रेय एवाभिधातव्यं कर्तव्यं च प्रहृष्टवत् ।
तूष्णींभावेन वै तत्र न क्रुद्धमभिसंवदेत् ॥ १३.१४९.३ ॥
ਚੰਗਾ ਹੀ ਕਹਿਣਾ ਅਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ; ਉੱਥੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
13.149.4
नाददीत परस्वानि न गृह्णीयादयाचितम् ।
लब्धालब्धेन जीवेत तथैव परितोषयेत् ॥ १३.१४९.४ ॥
ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਨਾ ਲਵੋ, ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾ ਲਵੋ; ਜੋ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਜੀਓ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੋ।
13.149.5
कोपिनं तु न याचेत ज्ञानविद्वेषकारितः ।
स्थावरेषु दयां कुर्याज्जङ्गमेषु चु प्राणिषु ॥ १३.१४९.५ ॥
ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੌਪੀਨ ਨਹੀਂ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
13.149.6
यथाऽऽत्मनि तथाऽन्येषु समां दृष्टिं निपातयेत् ।
सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि।
सम्पश्यमानो विचरन्ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १३.१४९.६ ॥
ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਭਾਵ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.149.7
हिंसा वा यदि वाऽहिंसां न कुर्यादात्मकारणात् ।
यत्रेतरो भवेन्नित्यं दोषं तत्र न कारयेत् ॥ १३.१४९.७ ॥
ਹਿੰਸਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਹਿੰਸਾ, ਆਪਣੇ ਸੁਆਰਥ ਲਈ ਨਾ ਕਰੇ; ਜਿੱਥੇ ਦੂਜਾ ਸਦਾ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾਵੇ।
13.149.8
एवं स मुच्यते दोषात्परानाश्रित्य वर्तयन् ।
आत्माश्रयेण दोषेण लिप्यते ह्यल्पबुद्धिमान् ॥ १३.१४९.८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵਰਤਦਾ ਹੋਇਆ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਲਪਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
13.149.9
जरायुजाण्डजाश्चैव उद्भिज्जाः स्वेदजाश्व ये ।
अवध्याः सर्व एतैते बुधैः समनुवर्णिताः ॥ १३.१४९.९ ॥
ਜਰਾਯੁਜ, ਅੰਡਜ, ਉਦਭਿਜ ਅਤੇ ਸਵੇਦਜ—ਇਹ ਸਭ ਅਵੱਧ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
13.149.10
निश्चयार्थं विबुद्धानां प्रायश्चित्तं विधीयते ।
हिंसा यथाऽन्या विहिता तथा दोष प्रयोजयेत्।
तथोपदिष्टं गुरुणा शिष्यस्य चरतो विधिम् ॥ १३.१४९.१० ॥
ਨਿਸ਼ਚੇ ਲਈ, ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਹਿੰਸਾ ਵਿਹਿਤ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰੇ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਚਰਣ ਕਰਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਧੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤੀ।
13.149.11
न हि लोभः प्रभवति हिंसा वाऽपि तदात्मिका ।
शास्त्रदर्शनमेतद्धि विहितं विश्वयोनिना ॥ १३.१४९.११ ॥
ਲੋਭ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਹਿੰਸਾ ਜਾਂ ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਅ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਯੋਨੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੁਆਰਾ ਵਿਹਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ।
13.149.12
यद्येतदेवं मन्येत शूद्रो ह्यपि च बुद्धिमान् ।
कृतं कृतवतां गच्छेत्किं पुनर्यो निषेवते ॥ १३.१४९.१२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਜੇ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਪਾਵੇਗਾ; ਫਿਰ ਜੋ ਇਸਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸਦੀ ਕੀ ਗੱਲ।
13.149.13
न शूद्रः पतते कश्चिन्न च संस्कारमर्हति ।
नास्याधिकारो धर्मेऽस्ति न धर्मात्प्रतिषेधनम् ॥ १३.१४९.१३ ॥
ਸ਼ੂਦਰ ਕੋਈ ਵੀ ਪਤਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਵੀ ਨਹੀਂ।
13.149.14
अनुग्रहार्तं मनुना सर्ववर्णेषु वर्णितम्। ॥ १३.१४९.१४ ॥
ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਲਈ ਮਨੂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।
13.149.15
यदापवादस्तु भवेत्स्त्रीकृतः परिचारके ।
अभ्रावकाशशयनं तस्य संवत्सरं स्मृतम्।
तेन तस्य भवेच्छान्तिस्ततो भूयोप्युपाव्रजेत् ॥ १३.१४९.१५ ॥
ਕਿਸੇ ਸੇਵਿਕਾ ਕਾਰਨ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਸਮਾਨ ਹੇਠਾਂ ਸੌਣ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਨੇੜੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
13.149.16
सवर्णाया भवेदेतद्धीनायास्त्वर्धमर्हति ।
वर्षत्रयं तु वैश्यायाः क्षत्रियायास्तु षट् समाः।
ब्राह्मण्या तु समेतस्य समा द्वादश कीर्तिताः। ॥ १३.१४९.१६ ॥
ਇਹ ਸਵਰਣਾ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੈ; ਹੀਣ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਅੱਧਾ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ। ਵੈਸ਼ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਤਿੰਨ ਸਾਲ, ਖੱਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਛੇ ਸਾਲ; ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
13.149.17
कटाग्निना वा दग्धव्यस्तस्मिन्नेव क्षणे भवेत् ।
शिश्नावपातनाद्वाऽपि विशुद्धिं समवाप्नुयात् ॥ १३.१४९.१७ ॥
ਜਾਂ ਉਸੇ ਪਲ ਉਸਨੂੰ ਕਟਾਗਨੀ (ਸੁੱਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਅੱਗ) ਨਾਲ ਸਾੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਕੱਟਣ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
13.149.18
अनस्थिबन्धमेकं तु यदि प्राणैर्वियोजयेत् ।
उपोष्यैकाहमादद्यात्प्राणायामांस्तु द्वादश ॥ १३.१४९.१८ ॥
ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਇੱਕ ਜੀਵ (ਬੰਧਨ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
13.149.19
त्रिः स्नानमुदके कृत्वा तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ।
अस्थिबन्धेषु द्विगुणं प्रायश्चित्तं विधीयते ॥ १३.१४९.१९ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿੱਤ ਦੁੱਗਣਾ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
13.149.20
अनेन विधिना वाऽपि स्थावरेषु न संशयः ।
कायेन पद्भ्यां हस्ताभ्यामपराधात्तु मुच्यते ॥ १३.१४९.२० ॥
ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸਥਾਵਰ ਜੀਵਾਂ ਬਾਰੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸਰੀਰ, ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.149.21
अदुष्टं क्षपयेद्यस्तु सर्ववर्णेषु यश्चरेत् ।
तस्याप्यष्टगुणं विद्यात्प्रायश्चित्तं तदेव तु ॥ १३.१४९.२१ ॥
ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ - ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿੱਤ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ।
13.149.22
चतुर्गुणं कर्मकृते द्विगुणं वाक्प्रदूषिते ।
कृत्वा तु मानसं पापं तथैवैकगुणं स्मृतम् ॥ १३.१४९.२२ ॥
ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਚੌਗੁਣਾ, ਬੋਲ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਦੁੱਗਣਾ। ਪਰ ਮਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਗੁਣਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
13.149.23
तस्मादेतानि सर्वाणि विदित्वा न समाचरेत् ।
सर्वभूतहितार्थं हि कुशलानि समाचरेत् ॥ १३.१४९.२३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
13.149.24
एवं समाहितमनाः सेवते यदि यत्तमान् ।
तद्गतिस्तत्समाचारस्तन्मनास्तत्परायणः ॥ १३.१४९.२४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੰਜਮੀ ਪੁਰਸ਼ ਜੇ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਉਹੀ, ਉਸਦਾ ਆਚਰਨ ਵੀ ਉਹੀ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਵੀ ਉਹੀ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਉਸਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੈ।
13.149.25
नाभिनन्देत मरणं नाभिनन्देत जीवितम् ।
कालमेव प्रतीक्षेत निर्वेशं भृतको यथा ॥ १३.१४९.२५ ॥
ਤਨਖਾਹ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨੌਕਰ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਨਿਯਤ ਮਿਆਦ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵੀ ਸੁਆਗਤ ਨਾ ਕਰੇ; ਕੇਵਲ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੇ।
13.149.26
एवं प्रवर्तमानस्तु विनीतः प्रयतात्मवान् ।
निर्णयं पुण्यपापाभ्यामचिरेणोपगच्छति ॥ १३.१४९.२६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਮਨੁੱਖ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਿਰਣਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।