મહાભારત · અધ્યાય 13.150
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.150.1
शुश्रूषानिरतो नित्यमरिष्टान्युपलक्षयेत् ।
त्रैवार्षिकं द्विवार्षिकं वा वार्षिकं वा समुत्थितम् ॥ १३.१५०.१ ॥
સેવામાં સદા લીન રહેનારે પ્રગટ થયેલાં અપશકુનો ઓળખવાં જોઈએ; તે ત્રણ વર્ષ, બે વર્ષ કે એક વર્ષમાં મૃત્યુ સૂચવે છે.
13.150.2
षाण्मासिकं मासिकं वा साप्तरात्रिकमेव वा ।
सर्वांस्तदर्थान्वा विद्यात्तेषां चिह्नानि लभयेत् ॥ १३.१५०.२ ॥
છ મહિના, એક મહિનો કે સાત રાત્રિમાં થનારું મૃત્યુ, અથવા તે સર્વનો અર્થ જાણવો; તેમનાં ચિહ્નો પણ મેળવવાં.
13.150.3
पुरुषं हिरण्मयं यस्तु तिष्ठन्तं दक्षिणामुखम् ।
लक्षयेदुत्तरेणैव मृत्युस्त्रैवार्षिको भवेत् ॥ १३.१५०.३ ॥
દક્ષિણ મુખે ઊભેલા સોનેરી પુરુષને જે ઉત્તરથી જુએ, તેનું મૃત્યુ ત્રણ વર્ષમાં થશે.
13.150.4
शुद्धमण्डलमादित्यमरश्मिं सम्प्रपश्यतः ।
संवत्सरद्वयेनैव तस्य मत्युं समादिशेत् ॥ १३.१५०.४ ॥
શુદ્ધ મંડળવાળા, કિરણરહિત સૂર્યને જે સ્પષ્ટ જુએ, તેનું મૃત્યુ બે વર્ષમાં થશે એમ કહેવું.
13.150.5
ज्योत्स्नायामात्मनश्छायां सच्छिद्रां यः प्रपश्यति ।
मृत्युं संवत्सरेणैव जानीयात्सुविचक्षणः ॥ १३.१५०.५ ॥
ચાંદનીમાં પોતાનો પડછાયો છિદ્રસહિત જે જુએ, તેનું મૃત્યુ એક વર્ષમાં થશે એમ સુજ્ઞે જાણવું.
13.150.6
विशिरस्कां यदा छायां पश्येत्पुरुष आत्मनः ।
जानीयादात्मनो मृत्युं षाण्मासेनेह बुद्धिमान् ॥ १३.१५०.६ ॥
મનુષ્ય જ્યારે પોતાનો પડછાયો માથા વિનાનો જુએ, ત્યારે બુદ્ધિમાને પોતાનું મૃત્યુ છ મહિનામાં જાણવું.
13.150.7
कर्णौ पिधाय हस्ताभ्यां शब्दं न शृणुते यदि ।
जानीयादात्मनो मृत्युं मासेनैव विचक्षणः ॥ १३.१५०.७ ॥
હાથ વડે બંને કાન ઢાંક્યા છતાં જો અવાજ સંભળાય નહીં, તો વિચક્ષણ પુરુષે જાણવું કે તેનું મૃત્યુ એક મહિનામાં થશે.
13.150.8
शवगन्धमुपाघ्राति अन्यद्वा सुरभिं नरः ।
देवतायतनस्थो वै सप्तरात्रेण मृत्युभाक् ॥ १३.१५०.८ ॥
જો માણસ શબની દુર્ગંધ સૂંઘે અથવા બીજી સુગંધ ન સૂંઘી શકે, અને દેવાલયમાં ઊભો હોય ત્યારે પણ આવું થાય, તો તે સાત રાત્રિઓમાં મૃત્યુને આધીન થશે.
13.150.9
कर्णनासापनयनं दन्यदृष्टिविरागता ।
लुप्तसंज्ञं हि करणं सद्यो मृत्युं समादिशेत् ॥ १३.१५०.९ ॥
કાન અને નાકની સંવેદના લુપ્ત થવી, આંખો બીજી તરફ ફરીને વિરક્ત થવી, ઇન્દ્રિયોની ચેતના ખોવાઈ જવી — આ તાત્કાલિક મૃત્યુનાં ચિહ્નો છે.
13.150.10
एवमेषामरिष्टानां पश्येदन्यतमं यदि ।
न तं कालं परीक्षेत यथाऽरिष्टं प्रकल्पितम् ॥ १३.१५०.१० ॥
આ મૃત્યુનાં ચિહ્નોમાંથી જો કોઈ એક દેખાય, તો તે કાળની પરીક્ષા ન કરવી; ચિહ્ન જેમ નક્કી થયું છે તેમ જ તેને માનવું.
13.150.11
अभ्यासेन तु कालस्य गच्छेत पुलिनं शुचि ।
तत्र प्राणान्प्रमुञ्चेत तमीशानमनुस्मरन् ॥ १३.१५०.११ ॥
અભ્યાસથી, કાળ આવે ત્યારે માણસે શુદ્ધ રેતીના કાંઠે જવું; ત્યાં ઈશાનનું સ્મરણ કરતાં પ્રાણ ત્યજવા.
13.150.12
ततोऽन्यदेहमासाद्य गान्धर्वं स्थानमाप्नुयात् ।
तत्रस्थो वसते विंशत्पद्मानि सुहहाद्युतिः ॥ १३.१५०.१२ ॥
પછી બીજું શરીર પ્રાપ્ત કરીને તે ગાંધર્વોના સ્થાને પહોંચે છે; ત્યાં રહીને, મિત્રો જેવી કાંતિ સાથે વીસ પદ્મ કાળ વસે છે.
13.150.13
गन्धर्वैश्चित्रसेनाद्यैः सहितः सत्कृतस्तथा ।
नीलवैडूर्यवर्णेन विमानेनावभासयन् ॥ १३.१५०.१३ ॥
ચિત્રસેન વગેરે ગંધર્વો સાથે, એ જ રીતે સન્માનિત થઈને, નીલમ જેવા રંગના વિમાનથી (આકાશને) ઝળહળાવતો.
13.150.14
नभस्थलमदीनात्मा सार्धमप्सरसां गणैः ।
छन्दकामानुसारी च तत्रतत्र महीयते ॥ १३.१५०.१४ ॥
આકાશપ્રદેશમાં, અદીન આત્માવાળો તે અપ્સરાઓના સમૂહો સાથે, ઇચ્છાનુસાર વિહરતો, ત્યાં-ત્યાં સન્માનિત થાય છે.
13.150.15
मोदतेऽमरतुल्यात्मा सदाऽमरगणैः सह ।
पतितश्च क्षये काले क्षणेन विमलद्युतिः ॥ १३.१५०.१५ ॥
દેવો સમાન આત્મા ધરાવતો તે સદા દેવગણો સાથે આનંદ કરે છે; કાળ આવ્યે (પુણ્ય) ક્ષીણ થતાં, ક્ષણમાં નિર્મળ કાંતિવાળો તે પડે છે.
13.150.16
वैश्यस्य बहुवित्तस्य कुलेऽग्र्ये बहुगोधने ।
अवाप्य तत्र वै जन्म स पूतो देवकर्मणा ॥ १३.१५०.१६ ॥
ઘણા ધનવાન વૈશ્યના શ્રેષ્ઠ કુળમાં, ઘણા ગોધનવાળા પરિવારમાં ત્યાં જન્મ પામીને, તે દૈવી કર્મથી પવિત્ર થાય છે.
13.150.17
छन्दसा जागतेनैव प्राप्तोपनयनं ततः ।
क्षौमवस्त्रोपकरणं द्विजत्वं समवाप्य तु ॥ १३.१५०.१७ ॥
જાગત છંદ સાથે જ ઉપનયન પામીને, પછી રેશમી વસ્ત્રો અને ઉપકરણો સાથે, દ્વિજત્વ પૂર્ણપણે પ્રાપ્ત કરીને.
13.150.18
अधीयमानो वेदार्थान्गुरुशुश्रूषणे रतः ।
ब्रह्मचारी जितक्रोधस्तपस्वी जायते ततः ॥ १३.१५०.१८ ॥
વેદાર્થોનો અભ્યાસ કરતો, ગુરુસેવામાં રત, બ્રહ્મચારી, ક્રોધ જીતેલો, પછી તે તપસ્વી બને છે.
13.150.19
अधीत्य दक्षिणां दत्त्वा गुरवे विधिपूर्वकम् ।
कृतदारः समुपैति गृहस्थव्रतमुत्तमम् ॥ १३.१५०.१९ ॥
વેદનો અભ્યાસ કરીને, ગુરુને વિધિપૂર્વક દક્ષિણા આપીને, પત્ની સ્વીકારીને માણસ ગૃહસ્થધર્મના ઉત્તમ વ્રતમાં પ્રવેશે છે.
13.150.20
ददाति यजते चैव चज्ञैर्विपुलदक्षिणैः ।
अग्निहोत्रमुपासन्वै जुह्वच्चैव यथाविधिः ॥ १३.१५०.२० ॥
તે દાન આપે છે અને વિપુલ દક્ષિણાવાળા યજ્ઞો કરે છે; વિધિપૂર્વક અગ્નિહોત્રની ઉપાસના કરીને આહુતિ પણ આપે છે.
13.150.21
धर्मं सञ्चिनुते नित्यं मृदुगामी जितेन्द्रियः ।
स कालपरिणामात्तु मृत्युना सम्प्रयुज्यते ॥ १३.१५०.२१ ॥
મૃદુ ચાલે ચાલનાર, ઇન્દ્રિયો જીતનાર માણસ સદા ધર્મનો સંચય કરે છે; પરંતુ કાળના પરિણામે તે મૃત્યુ સાથે જોડાય છે.
13.150.22
संस्कृतश्चाग्निहोत्रेण कृतपात्रोपधानवान् ।
संस्कृतो देहमुत्सृज्य मरुद्भिरुपपद्यते ॥ १३.१५०.२२ ॥
અગ્નિહોત્રથી સંસ્કારિત, પાત્રો અને ઓશીકું તૈયાર રાખનાર તે સંસ્કારો સાથે દેહ છોડીને મરુતોમાં જન્મ લે છે.
13.150.23
मरुद्भिः सहितश्चापि तुल्यतेजा महाद्युतिः ।
बालार्कसमवर्णेन विमानेन विराजता ॥ १३.१५०.२३ ॥
મરુતો સાથે રહીને, તેમના સમાન તેજવાળો, મહાદ્યુતિવાળો, ઉગતા સૂર્યના વર્ણના ચમકતા વિમાનથી શોભે છે.
13.150.24
सुखं चरति तत्रस्तो गन्थर्वाप्सरसां गणैः ।
विरजोम्बरसंवीतस्तप्तकाञ्चनभूषणः ॥ १३.१५०.२४ ॥
ત્યાં રહીને ગંધર્વો અને અપ્સરાઓના સમૂહો સાથે સુખપૂર્વક વિચરે છે; નિર્મળ વસ્ત્રો પહેરીને, તપાવેલા સોનાના અલંકારોથી શણગારેલો.
13.150.25
छन्दकामानुसारी च द्विगुणं कालमावसेत् ।
सन्निवर्तेत कालेन स्थानादस्मात्परिच्युतः ॥ १३.१५०.२५ ॥
પોતાની ઇચ્છા પ્રમાણે ચાલનાર તે બમણો સમય ત્યાં રહે; પછી આ સ્થાનથી ચ્યુત થઈ સમય આવતાં પાછો ફરે.
13.150.26
अवितृप्तविहारार्थो दिव्यभोगान्विहाय तु ।
सञ्जायते नृपकुले गजाश्वरथसंकुले ॥ १३.१५०.२६ ॥
અતૃપ્ત વિહાર માટે દિવ્ય ભોગોને છોડીને, હાથી-ઘોડા-રથથી ભરેલા રાજકુળમાં તે જન્મ લે છે.
13.150.27
पार्थिवीं श्रियमापन्नः श्रीमान्धर्मपतिर्यथा ।
जन्मप्रभृति संस्कारं चौलोपनयनानि च ॥ १३.१५०.२७ ॥
પાર્થિવ શ્રી પામીને, ધર્મપતિ સમાન તેજસ્વી તે જન્મથી જ સંસ્કારો, ચૌલ અને ઉપનયન પામે છે.
13.150.28
प्राप्य राजकुले तत्र यथावद्विधिपूर्वकम् ।
छ्दसा त्रैष्टुभेनेह द्विजत्वमुपनीयते ॥ १३.१५०.२८ ॥
ત્યાં રાજકુળમાં યથાવિધિ, અહીં ત્રૈષ્ટુભ છંદથી દ્વિજત્વ આપવામાં આવે છે.
13.150.29
अधीत्य वेदमखिलं धनुर्वेदं च मुख्यशः ।
समावृत्तस्ततः पित्रा यौवराज्येऽभिषिच्यते ॥ १३.१५०.२९ ॥
સમગ્ર વેદ અને મુખ્યત્વે ધનુર્વેદ ભણીને, ગુરુકુળથી પાછો ફરી, પિતા દ્વારા યુવરાજપદે અભિષિક્ત થાય છે.
13.150.30
कृतदारक्रियः श्रीमान्राज्यं सम्प्राप्य धर्मतः ।
प्रजाः पालयते सम्यक् षड्भागकृतसंविधिः ॥ १३.१५०.३० ॥
વિવાહ-ક્રિયા પૂર્ણ કરેલો તે તેજસ્વી ધર્મથી રાજ્ય પામી, છઠ્ઠા ભાગની વ્યવસ્થા કરીને, પ્રજાનું સારી રીતે પાલન કરે છે.
13.150.31
यज्ञैर्बहुभिरीजानः सम्यगाप्तार्थदक्षिणैः ।
प्रशासति महीं श्रीमान्राज्यमिन्द्रसमुद्युतिः ॥ १३.१५०.३१ ॥
ઘણા યજ્ઞો કરતો, વિધિપૂર્વક પૂર્ણ દક્ષિણાઓ આપતો, ઇન્દ્ર સમાન તેજસ્વી તે શ્રીમાન રાજા પૃથ્વી અને રાજ્ય પર શાસન કરે છે.
13.150.32
स्वधर्मनिरतो नित्यं पुत्रपौत्रसहायवान् ।
कालस्य वशमापन्नः प्राणांस्त्यजति संयुगे ॥ १३.१५०.३२ ॥
પોતાના ધર્મમાં સદા નિરત, પુત્ર-પૌત્રોની સહાયવાળો તે કાળના વશ થઈ યુદ્ધમાં પ્રાણ ત્યજે છે.
13.150.33
देवराजस्य भवनमिन्द्रलोकमवाप्नुते ।
सम्पूज्यमानस्त्रिदिवैर्विचचार यथासुखम् ॥ १३.१५०.३३ ॥
તે દેવરાજના ભવન, ઇન્દ્રલોકને પામે છે; ત્યાં સ્વર્ગવાસીઓ દ્વારા સન્માનિત થઈ સુખેથી વિચરે છે.
13.150.34
राजर्षिभिः पुण्यकृद्भिर्यथा देवपतिस्तथा ।
तैः स्तूयते बन्दिभिस्तु नानावाद्यैः प्रबोध्यते ॥ १३.१५०.३४ ॥
દેવપતિ ઇન્દ્રની જેમ, પુણ્યકર્મી રાજર્ષિઓ દ્વારા તે સ્તુત થાય છે; બંદીજનો તેની સ્તુતિ કરે છે, અનેક વાદ્યોથી તેને જગાડવામાં આવે છે.
13.150.35
दिव्यजाम्बूनदमयं भ्राजमानं समन्ततः ।
वराप्सरोभिः सम्पूर्णं देवगन्धर्वसेवितम् ॥ १३.१५०.३५ ॥
દિવ્ય જાંબૂનદ સુવર્ણથી બનેલું, ચારેબાજુ ઝળહળતું, શ્રેષ્ઠ અપ્સરાઓથી ભરેલું, દેવ-ગંધર્વોથી સેવિત.
13.150.36
यानमारुह्य विचरेद्यथा शक्रः शचीपतिः ।
स तत्र वसते षष्टिं पद्मानीह मुदान्वितः ॥ १३.१५०.३६ ॥
શચીપતિ શક્ર વાહને ચઢી વિચરે તેમ તે ત્યાં વાહને ચઢી વિચરે છે; આનંદયુક્ત થઈ તે ત્યાં સાઠ પદ્મ કાળ નિવાસ કરે છે.
13.150.37
सर्वाँल्लोकाननुचरन्महर्द्धिरवभासयन् ।
अथ पुण्यक्षयात्तस्मात्स्थाप्यते भुवि भारत।
जायते च द्विजकुले वेदवेदाङ्गपारगे ॥ १३.१५०.३७ ॥
બધા લોકોમાં વિચરતા, મહાન તેજથી તેમને પ્રકાશિત કરતા. પછી, હે ભારત, પુણ્યનો ક્ષય થતાં તે પૃથ્વી પર સ્થાપિત થાય છે અને વેદ-વેદાંગમાં પારંગત દ્વિજકુળમાં જન્મ લે છે.