મહાભારત · અધ્યાય 13.151
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.151.1
ततः श्रुतिसमापन्नः संस्कृश्च यथाविधि ।
चौलोपनयनं तस्य यथावत्क्रियते द्विजैः ॥ १३.१५१.१ ॥
પછી વેદાધ્યયન પૂરું કરીને વિધિપૂર્વક સંસ્કારિત થયેલા તેના ચૌલ અને ઉપનયન સંસ્કાર દ્વિજો યથાવત્ કરે છે.
13.151.2
ततोऽष्टमे स वर्षे तु व्रतोपनयनादिभिः ।
क्रियाभिर्विधिदृष्टाभिर्ब्रह्मत्वमुपनीयते ॥ १३.१५१.२ ॥
પછી આઠમા વર્ષે વ્રત, ઉપનયન વગેરે વિધિસંમત ક્રિયાઓ દ્વારા તેને બ્રહ્મત્વ તરફ લઈ જવામાં આવે છે.
13.151.3
गायत्रेण छन्दसा तु संस्कृतश्चरितव्रतः ।
अधीयमानो मेधावी शुद्धात्मा नियतव्रतः ॥ १३.१५१.३ ॥
ગાયત્રી છંદ સાથે સંસ્કારિત, વ્રતનું પાલન કરનારો, અધ્યયન કરતો બુદ્ધિશાળી, શુદ્ધાત્મા અને નિયતવ્રતી.
13.151.4
अचिरेणैव कालेन साङ्गान्वेदानवाप्नुते ।
समावृत्तः स धर्मात्मा समावृत्तिक्रियस्तथा ॥ १३.१५१.४ ॥
થોડા જ સમયમાં તે અંગો સહિત વેદો પ્રાપ્ત કરે છે; ધર્માત્મા તે સમાવર્તન ક્રિયા કરીને પાછો ફરે છે.
13.151.5
याजनाध्यापनरतः कुशले कर्मणि स्थितः ।
अग्निहोइत्रपरो नित्यं देवतातिथिपूजकः ॥ १३.१५१.५ ॥
યજ્ઞ કરાવવા અને શીખવવામાં રત, શુભ કર્મમાં સ્થિત, નિત્ય અગ્નિહોત્રમાં તત્પર, દેવ અને અતિથિઓનો પૂજક.
13.151.6
यजते विविधैर्यज्ञैर्जपयज्ञैस्तथैव च ।
न्यायागतधनान्वेषी न्यायवृत्तस्तपोधनः ॥ १३.१५१.६ ॥
વિવિધ યજ્ઞો અને જપયજ્ઞો વડે યજન કરે છે; ન્યાયથી મળેલા ધનની શોધ કરનારો, ન્યાયપૂર્વક વર્તનારો, તપ જ જેનું ધન છે તે.
13.151.7
सर्वभूतहितश्चैव सर्वशास्त्रविशारदः ।
स्वदारपरितुष्टात्मा क्रतुगामी जितेन्द्रियः ॥ १३.१५१.७ ॥
જે સર્વ પ્રાણીઓનું હિત કરનાર, સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિપુણ, પોતાની પત્નીમાં સંતુષ્ટ મનવાળો, યજ્ઞોનું આચરણ કરનાર અને ઇન્દ્રિયોને જીતનાર છે.
13.151.8
परापवादविरतः सत्यव्रतपरः सदा ।
स कालपरिणामात्तु संयुतः कालधर्मणा ॥ १३.१५१.८ ॥
બીજાની નિંદાથી વિરત રહેનાર અને હંમેશાં સત્યવ્રતમાં તત્પર એવો તે, કાળના પરિણામથી, કાળધર્મ (મૃત્યુ) સાથે જોડાય છે.
13.151.9
संस्कृतश्चाग्निहोत्रेण यथावद्विधिपूर्वकम् ।
सोमलोकमवाप्नोति देहन्यासान्न संशयः ॥ १३.१५१.९ ॥
અગ્નિહોત્રથી વિધિપૂર્વક યથાવત્ સંસ્કારિત થયેલો, દેહત્યાગ પછી સોમલોક પામે છે, એમાં સંશય નથી.
13.151.10
तत्र सोमप्रभैर्देवैरग्निष्वात्तैश्च भास्वरैः ।
तथा बर्हिषदैश्चैव देवैराङ्गिरसैरपि ॥ १३.१५१.१० ॥
ત્યાં સોમના તેજથી ઝળહળતા દેવોથી, અગ્નિષ્વાત્તોથી, તેજસ્વી જનોથી, બર્હિષદોથી અને આંગિરસ દેવોથી પણ (તે સન્માનિત થાય છે).
13.151.11
विश्वेभिश्चैव देवैश्च तथा ब्रह्मर्षिभिः पुनः ।
देवर्षिभिश्चाप्रतिमैस्तथैवाप्सरसां गणैः।
साध्यैः सिद्धैश्च सततं सत्कृतस्तत्र मोदते ॥ १३.१५१.११ ॥
વિશ્વદેવો, દેવો, તેમ જ બ્રહ્મર્ષિઓ, ફરી અપ્રતિમ દેવર્ષિઓ, અપ્સરાઓના ગણો, સાધ્યો અને સિદ્ધો દ્વારા સદા સત્કાર પામીને તે ત્યાં આનંદ પામે છે.
13.151.12
जातरूपमयं दिव्यमर्कतुल्यं मनोजवम् ।
देवगन्धर्वसंकीर्णं विमानमधिरोहति ॥ १३.१५१.१२ ॥
સોનાનું બનેલું, દિવ્ય, સૂર્ય સમાન, મન જેટલું વેગવાન, દેવ-ગંધર્વોથી ભરેલું વિમાન તે ચઢે છે.
13.151.13
सौम्यरूपा मनःकान्तास्तप्तकाञ्चनभूषणाः ।
सोमकन्या विमानस्थं रमयन्ति मुदान्विताः ॥ १३.१५१.१३ ॥
સૌમ્ય રૂપવાળી, મનને મોહનારી, તપાવેલા સોનાના આભૂષણોથી શોભતી સોમની કન્યાઓ આનંદિત થઈને વિમાનમાં સ્થિત (તેને) રમાડે છે.
13.151.14
स तत्र रमते प्रीतः सह देवैः सहर्षिभिः ।
लोकान्सर्वाननुचरन्दीप्ततेजा मनोजवः ॥ १३.१५१.१४ ॥
ત્યાં તે પ્રસન્ન થઈને દેવો અને ઋષિઓ સાથે રમે છે; તેજથી દીપતો, મનના જેવા વેગવાળો તે સર્વ લોકોમાં વિચરે છે.
13.151.15
सभां कामजवीं चापि नित्यमेवाभिगच्छति ।
सर्वलोकेश्वरमृषिं नमस्कृत्य पितामहम् ॥ १३.१५१.१५ ॥
તે હંમેશાં ઇચ્છા જેવા વેગવાળી તે સભામાં પણ જાય છે; સર્વ લોકોના સ્વામી, ઋષિ પિતામહને નમસ્કાર કરીને (તેમની પાસે જાય છે).
13.151.16
परमेष्ठिरनन्तश्रीर्लोकानां प्रभवाप्ययः ।
यतः सर्वाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः।
स तत्र वर्तते श्रीमान्द्विशतं द्विजसत्तम ॥ १३.१५१.१६ ॥
પરમેષ્ઠી, અનંત શ્રીવાળા, લોકોના ઉદ્ભવ અને લયરૂપ; જેમનાથી સર્ગ અને પ્રલયના સર્વ વિકારો પ્રવર્તે છે. ત્યાં તે શ્રીમાન બસો (વર્ષ) રહે છે, હે દ્વિજોત્તમ.
13.151.17
अथ कालक्षयात्तस्मात्स्थानादावर्तते पुनः ।
जातिधर्मांस्तथा सर्वान्सर्गादावर्तनानि च ॥ १३.१५१.१७ ॥
પછી કાળનો ક્ષય થતાં તે સ્થાનમાંથી તે ફરી પાછો આવે છે; જાતિધર્મો અને સર્વ, તથા સર્ગના આરંભમાં થતા પુનરાવર્તનો પણ (તે ફરી પામે છે).
13.151.18
अशाश्वतमिदं सवेमिति चिन्त्योपलभ्य च ।
शाश्वतं दिव्यमचलमदीनमपनर्भवम् ॥ १३.१५१.१८ ॥
આ સર્વ અશાશ્વત છે એમ વિચારીને અને જાણીને, શાશ્વત, દિવ્ય, અચળ, અદીન અને પુનર્જન્મરહિત (પરમ પદ પામે છે).
13.151.19
आस्थास्यत्यभयं नित्यं यत्रावृत्तिर्न विद्यते ।
यत्रि गत्वा न म्रियते जन्म चापि न विद्यते ॥ १३.१५१.१९ ॥
જ્યાં પુનરાવૃત્તિ નથી, ત્યાં તે સદા અભયમાં સ્થિર રહેશે. જ્યાં જઈને મૃત્યુ થતું નથી, અને જન્મ પણ નથી.
13.151.20
गर्भक्लेशामयाः प्राप्ता जायता च पुनः पुनः ।
कायक्लेशाश्च विविधा द्वन्द्वानि विविधानि च ॥ १३.१५१.२० ॥
ગર્ભના ક્લેશ અને રોગો પ્રાપ્ત થાય છે, જન્મ લેતાં વારંવાર. શરીરના વિવિધ ક્લેશ અને વિવિધ દ્વંદ્વો પણ.
13.151.21
शीतोष्णसुखदुःखानि ईर्ष्याद्वेषकृतानि च ।
तत्रतत्रोपभुक्तानि न क्वचिच्छाश्वती स्थितिः ॥ १३.१५१.२१ ॥
ઠંડી-ગરમી, સુખ-દુઃખ, અને ઈર્ષ્યા-દ્વેષથી ઉત્પન્ન થયેલાં. ત્યાં ત્યાં ભોગવાયેલાં; ક્યાંય શાશ્વત સ્થિતિ નથી.
13.151.22
एवं स निश्चयं कृत्वा निर्मुच्यि ग्रहबन्धनात् ।
छित्त्वा भार्यामयं पाशं तथैवापत्यसम्भवम् ॥ १३.१५१.२२ ॥
આ રીતે તે નિશ્ચય કરીને, આસક્તિના બંધનથી મુક્ત થઈને, પત્નીથી બનેલો પાશ અને એ જ રીતે સંતાનથી ઉત્પન્ન થયેલો પાશ છેદીને.
13.151.23
यतिधर्ममुपाश्रित्यि गुरुशुश्रूषणे रतः ।
अचिरेणैव कालेन श्रेयः समभिगच्छति ॥ १३.१५१.२३ ॥
યતિધર્મનો આશ્રય લઈને, ગુરુસેવામાં રત થઈને, થોડા જ સમયમાં તે શ્રેય પ્રાપ્ત કરે છે.
13.151.24
योगशास्त्रं च साङ्ख्यं च विदित्वा सोऽर्थतत्वतः ।
अनुज्ञातश्च गुरुणा यथाशास्त्रमवस्थितः ॥ १३.१५१.२४ ॥
યોગશાસ્ત્ર અને સાંખ્યને તેમના અર્થતત્ત્વથી જાણીને, ગુરુની અનુમતિ મેળવીને, શાસ્ત્રાનુસાર સ્થિત થયો.
13.151.25
पुण्यतीर्थानुसेवी च नदीनां पुलिनाश्रयः ।
शून्यागारनिकेतश्च वनवृक्षगुहाशयः ॥ १३.१५१.२५ ॥
જે પુણ્ય તીર્થોની સેવા કરે છે, નદીઓના રેતીના કાંઠે વસે છે, ખાલી ઘરને નિવાસ બનાવે છે અને વનના વૃક્ષો તથા ગુફાઓમાં શયન કરે છે.
13.151.26
अरण्यानुचरो नित्यं देवारण्यनिकेतनः ।
एकरात्रं द्विरात्रं वा न क्वचित्सज्जते द्विजः ॥ १३.१५१.२६ ॥
જે હંમેશાં જંગલમાં વિચરે છે, દિવ્ય વનોને નિવાસ બનાવે છે, અને એક કે બે રાત્રિથી વધુ ક્યાંય આસક્ત થતો નથી — તે દ્વિજ છે.
13.151.27
शीर्णपर्णभुगेवापि वने चरति भिक्षुकः ।
न भोगार्थमनुप्रेत्य यात्रामात्रं समश्नुते ॥ १३.१५१.२७ ॥
ભિક્ષુ વનમાં ખરી પડેલાં સૂકાં પાંદડાં ખાઈને પણ વિચરે છે; ભોગ માટે ગયા વિના માત્ર જીવનનિર્વાહ જેટલું જ ગ્રહણ કરે છે.
13.151.28
धर्मलब्धं समश्नाति न कामात्किञ्चिदश्नुते ।
युगमात्रदृगध्वानं क्रोशादूर्ध्वं न गच्छति ॥ १३.१५१.२८ ॥
ધર્મથી મળેલું જ ખાય છે, કામનાથી કંઈ પણ ખાતો નથી; ધૂંસરીની લંબાઈ જેટલું જ દૂર જોઈને માર્ગ ચાલે છે, એક ક્રોશથી આગળ જતો નથી.
13.151.29
समो मानावमानाभ्यां समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
सर्वभूताभयकरस्तथैवाभयदक्षिणः ॥ १३.१५१.२९ ॥
માન-અપમાનમાં સમાન રહેનાર, માટીનું ઢેફું, પથ્થર અને સોનાને સમાન ગણનાર, સર્વ પ્રાણીઓને અભય આપનાર, અને અભય જ જેની દક્ષિણા છે એવો.
13.151.30
निर्द्वन्द्वो निर्नमस्कारो निरानन्दपरिग्रहः ।
निर्ममो निरहङ्कारः सर्वभूतनिराश्रयः ॥ १३.१५१.३० ॥
દ્વંદ્વોથી મુક્ત, કોઈને નમસ્કાર ન કરનાર, આનંદ આપતી વસ્તુઓનો સંગ્રહ ન કરનાર, મમતા અને અહંકાર વિનાનો, અને કોઈ પ્રાણી પર આશ્રિત ન રહેનાર.
13.151.31
परिसङ्ख्यानतत्वज्ञस्तदा सत्यरतः सदा ।
ऊर्ध्वं नाधो न तिर्यक्च न किञ्चिदभिकामयेत् ॥ १३.१५१.३१ ॥
પરિગણનાના તત્ત્વને જાણનાર, સદા સત્યમાં રત રહેનાર, ઉપર, નીચે કે આડું કશાની પણ કામના ન કરે.
13.151.32
एवं हि रममाणस्तु यतिधर्मं यथाविधि ।
कालस्य परिणामात्तु यथा पक्वफलं तथा ॥ १३.१५१.३२ ॥
આ રીતે યતિધર્મમાં વિધિપૂર્વક રમતો, કાળના પરિણામે પાકેલા ફળની જેમ.
13.151.33
स विसृज्य स्वकं देहं प्रविशेद्ब्रह्म शाश्वतम् ।
निरामयमनाद्यन्तं गुणसौम्यमचेतनम् ॥ १३.१५१.३३ ॥
તેણે પોતાના દેહને ત્યજીને શાશ્વત બ્રહ્મમાં પ્રવેશ કરવો; જે રોગરહિત, આદિ-અંતરહિત, ગુણોથી સૌમ્ય અને અચેતન છે.
13.151.34
निरक्षरमबीजं च निरिन्द्रियमजं तथा ।
अजय्यमक्षयं यत्तदभेद्यं सूक्ष्ममेव च ॥ १३.१५१.३४ ॥
અક્ષરરહિત, બીજરહિત, ઇન્દ્રિયરહિત, અજન્મા, અજેય, અક્ષય, અભેદ્ય અને સૂક્ષ્મ એ જ.
13.151.35
निर्गुणं च प्रकृतिमन्निर्विकारं च सर्वशः ।
भूतभव्यभविष्यस्य कालस्य परमेश्वरम्। ॥ १३.१५१.३५ ॥
નિર્ગુણ, પ્રકૃતિથી પર, સર્વથા નિર્વિકાર; ભૂત-ભવ્ય-ભવિષ્યના કાળનો પરમેશ્વર.
13.151.36
अव्यक्तं पुरुषं क्षेत्रमानन्त्याय प्रपद्यते॥ ॥ १३.१५१.३६ ॥
અવ્યક્ત પુરુષ, ક્ષેત્રને — અનંતતા માટે તે પ્રાપ્ત થાય છે.