महाभारत · अध्याय 13.151
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.151.1
ततः श्रुतिसमापन्नः संस्कृश्च यथाविधि ।
चौलोपनयनं तस्य यथावत्क्रियते द्विजैः ॥ १३.१५१.१ ॥
नंतर वेदाध्ययन पूर्ण करून विधिपूर्वक संस्कारित झालेल्या त्याचे चौल व उपनयन संस्कार द्विजांकडून यथावत केले जातात.
13.151.2
ततोऽष्टमे स वर्षे तु व्रतोपनयनादिभिः ।
क्रियाभिर्विधिदृष्टाभिर्ब्रह्मत्वमुपनीयते ॥ १३.१५१.२ ॥
नंतर आठव्या वर्षी व्रत, उपनयन इत्यादी विधिसंमत क्रियांद्वारे त्याला ब्रह्मत्वाकडे नेले जाते.
13.151.3
गायत्रेण छन्दसा तु संस्कृतश्चरितव्रतः ।
अधीयमानो मेधावी शुद्धात्मा नियतव्रतः ॥ १३.१५१.३ ॥
गायत्री छंदाने संस्कारित, व्रत पाळणारा, अध्ययन करणारा बुद्धिमान, शुद्धात्मा आणि नियतव्रती.
13.151.4
अचिरेणैव कालेन साङ्गान्वेदानवाप्नुते ।
समावृत्तः स धर्मात्मा समावृत्तिक्रियस्तथा ॥ १३.१५१.४ ॥
थोड्याच काळात तो अंगांसह वेद प्राप्त करतो; धर्मात्मा तो समावर्तन विधी करून परततो.
13.151.5
याजनाध्यापनरतः कुशले कर्मणि स्थितः ।
अग्निहोइत्रपरो नित्यं देवतातिथिपूजकः ॥ १३.१५१.५ ॥
यज्ञ करविणे व शिकविणे यात रत, शुभ कर्मात स्थित, नित्य अग्निहोत्रात तत्पर, देवता व अतिथी यांची पूजा करणारा.
13.151.6
यजते विविधैर्यज्ञैर्जपयज्ञैस्तथैव च ।
न्यायागतधनान्वेषी न्यायवृत्तस्तपोधनः ॥ १३.१५१.६ ॥
विविध यज्ञ व जपयज्ञ यांनी यजन करतो; न्यायाने मिळालेल्या धनाचा शोध घेणारा, न्यायाने वागणारा, तपच ज्याचे धन आहे असा.
13.151.7
सर्वभूतहितश्चैव सर्वशास्त्रविशारदः ।
स्वदारपरितुष्टात्मा क्रतुगामी जितेन्द्रियः ॥ १३.१५१.७ ॥
जो सर्व भूतांचे हित करणारा, सर्व शास्त्रांत निपुण, आपल्या पत्नीविषयी समाधानी मनाचा, यज्ञ करणारा आणि इंद्रियांना जिंकलेला आहे.
13.151.8
परापवादविरतः सत्यव्रतपरः सदा ।
स कालपरिणामात्तु संयुतः कालधर्मणा ॥ १३.१५१.८ ॥
इतरांची निंदा करण्यापासून विरत आणि सदैव सत्यव्रतात तत्पर असलेला तो काळाच्या परिणामाने, कालधर्माने (मृत्यूने) युक्त होतो.
13.151.9
संस्कृतश्चाग्निहोत्रेण यथावद्विधिपूर्वकम् ।
सोमलोकमवाप्नोति देहन्यासान्न संशयः ॥ १३.१५१.९ ॥
अग्निहोत्राने विधिपूर्वक यथावत संस्कारित झालेला, देहत्यागानंतर सोमलोक प्राप्त करतो, यात संशय नाही.
13.151.10
तत्र सोमप्रभैर्देवैरग्निष्वात्तैश्च भास्वरैः ।
तथा बर्हिषदैश्चैव देवैराङ्गिरसैरपि ॥ १३.१५१.१० ॥
तेथे सोमाच्या तेजाने झळकणाऱ्या देवांकडून, अग्निष्वात्तांकडून, तेजस्वींकडून, बर्हिषदांकडून आणि आंगिरस देवांकडूनही (तो सन्मानला जातो).
13.151.11
विश्वेभिश्चैव देवैश्च तथा ब्रह्मर्षिभिः पुनः ।
देवर्षिभिश्चाप्रतिमैस्तथैवाप्सरसां गणैः।
साध्यैः सिद्धैश्च सततं सत्कृतस्तत्र मोदते ॥ १३.१५१.११ ॥
विश्वदेव, देव, तसेच ब्रह्मर्षी, पुन्हा अतुलनीय देवर्षी, अप्सरांचे समूह, साध्य आणि सिद्ध यांच्याकडून सदैव सत्कारला जाऊन तो तेथे आनंदतो.
13.151.12
जातरूपमयं दिव्यमर्कतुल्यं मनोजवम् ।
देवगन्धर्वसंकीर्णं विमानमधिरोहति ॥ १३.१५१.१२ ॥
सोन्याने बनलेल्या, दिव्य, सूर्यासमान, मनासारख्या वेगवान, देव-गंधर्वांनी भरलेल्या विमानावर तो आरूढ होतो.
13.151.13
सौम्यरूपा मनःकान्तास्तप्तकाञ्चनभूषणाः ।
सोमकन्या विमानस्थं रमयन्ति मुदान्विताः ॥ १३.१५१.१३ ॥
सौम्य रूप असलेल्या, मनाला मोहून टाकणाऱ्या, तापवलेल्या सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेल्या सोमाच्या कन्या आनंदाने विमानात स्थित (त्या पुरुषाला) रमवतात.
13.151.14
स तत्र रमते प्रीतः सह देवैः सहर्षिभिः ।
लोकान्सर्वाननुचरन्दीप्ततेजा मनोजवः ॥ १३.१५१.१४ ॥
तेथे तो प्रसन्न होऊन देव आणि ऋषींसह रमतो; तेजाने तळपणारा, मनासारख्या वेगाचा तो सर्व लोकांमध्ये संचार करतो.
13.151.15
सभां कामजवीं चापि नित्यमेवाभिगच्छति ।
सर्वलोकेश्वरमृषिं नमस्कृत्य पितामहम् ॥ १३.१५१.१५ ॥
तो नेहमी इच्छेसारख्या वेगाच्या त्या सभेत जातो; सर्व लोकांचा ईश्वर, ऋषी पितामह (ब्रह्मदेव) यांना नमस्कार करून (त्यांच्याकडे जातो).
13.151.16
परमेष्ठिरनन्तश्रीर्लोकानां प्रभवाप्ययः ।
यतः सर्वाः प्रवर्तन्ते सर्गप्रलयविक्रियाः।
स तत्र वर्तते श्रीमान्द्विशतं द्विजसत्तम ॥ १३.१५१.१६ ॥
परमेष्ठी, अनंत श्री असलेले, लोकांची उत्पत्ती आणि लय जे आहेत; ज्यांच्यापासून सृष्टी आणि प्रलयाचे सर्व विकार प्रवृत्त होतात. तेथे तो श्रीमान दोनशे (वर्षे) राहतो, हे द्विजश्रेष्ठा.
13.151.17
अथ कालक्षयात्तस्मात्स्थानादावर्तते पुनः ।
जातिधर्मांस्तथा सर्वान्सर्गादावर्तनानि च ॥ १३.१५१.१७ ॥
मग काळ संपल्यावर त्या स्थानातून तो पुन्हा परततो; जातिधर्म आणि सर्व, तसेच सृष्टीच्या आरंभी होणारी पुनरावृत्तीही (तो पुन्हा प्राप्त करतो).
13.151.18
अशाश्वतमिदं सवेमिति चिन्त्योपलभ्य च ।
शाश्वतं दिव्यमचलमदीनमपनर्भवम् ॥ १३.१५१.१८ ॥
हे सर्व अशाश्वत आहे असे चिंतन करून आणि जाणून, शाश्वत, दिव्य, अचल, अदीन आणि पुनर्जन्म नसलेले (परम पद तो प्राप्त करतो).
13.151.19
आस्थास्यत्यभयं नित्यं यत्रावृत्तिर्न विद्यते ।
यत्रि गत्वा न म्रियते जन्म चापि न विद्यते ॥ १३.१५१.१९ ॥
जिथे पुनरावृत्ती नाही, तिथे तो सदैव अभयपदावर स्थिर राहील. जिथे जाऊन मृत्यू होत नाही, आणि जन्मही नाही.
13.151.20
गर्भक्लेशामयाः प्राप्ता जायता च पुनः पुनः ।
कायक्लेशाश्च विविधा द्वन्द्वानि विविधानि च ॥ १३.१५१.२० ॥
गर्भवासाचे क्लेश आणि रोग प्राप्त होतात, जन्म घेताना पुन्हा पुन्हा. शरीराचे विविध क्लेश आणि विविध द्वंद्वेही.
13.151.21
शीतोष्णसुखदुःखानि ईर्ष्याद्वेषकृतानि च ।
तत्रतत्रोपभुक्तानि न क्वचिच्छाश्वती स्थितिः ॥ १३.१५१.२१ ॥
थंडी-उष्णता, सुख-दुःख, आणि ईर्ष्या-द्वेषातून निर्माण झालेले. तिथे तिथे भोगलेले; कुठेही शाश्वत स्थिती नाही.
13.151.22
एवं स निश्चयं कृत्वा निर्मुच्यि ग्रहबन्धनात् ।
छित्त्वा भार्यामयं पाशं तथैवापत्यसम्भवम् ॥ १३.१५१.२२ ॥
असा निश्चय करून, ग्रहबंधनातून मुक्त होऊन, पत्नीमुळे निर्माण झालेला पाश आणि तसाच संततीपासून उत्पन्न झालेला पाश छेदून.
13.151.23
यतिधर्ममुपाश्रित्यि गुरुशुश्रूषणे रतः ।
अचिरेणैव कालेन श्रेयः समभिगच्छति ॥ १३.१५१.२३ ॥
यतिधर्माचा आश्रय घेऊन, गुरुसेवेत रत होऊन, अल्पकाळातच तो श्रेय प्राप्त करतो.
13.151.24
योगशास्त्रं च साङ्ख्यं च विदित्वा सोऽर्थतत्वतः ।
अनुज्ञातश्च गुरुणा यथाशास्त्रमवस्थितः ॥ १३.१५१.२४ ॥
योगशास्त्र आणि सांख्य त्यांच्या अर्थतत्त्वातून जाणून, गुरूंची अनुज्ञा मिळवून, शास्त्रानुसार स्थिर झाला.
13.151.25
पुण्यतीर्थानुसेवी च नदीनां पुलिनाश्रयः ।
शून्यागारनिकेतश्च वनवृक्षगुहाशयः ॥ १३.१५१.२५ ॥
जो पुण्य तीर्थांची सेवा करतो, नद्यांच्या वाळूच्या काठांवर राहतो, ओस घरांना निवास करतो आणि वनातील वृक्ष व गुहांमध्ये शयन करतो.
13.151.26
अरण्यानुचरो नित्यं देवारण्यनिकेतनः ।
एकरात्रं द्विरात्रं वा न क्वचित्सज्जते द्विजः ॥ १३.१५१.२६ ॥
जो नेहमी अरण्यात संचार करतो, दिव्य अरण्यांना निवास करतो आणि एक-दोन रात्रींपेक्षा कुठेही आसक्त होत नाही, तो द्विज होय.
13.151.27
शीर्णपर्णभुगेवापि वने चरति भिक्षुकः ।
न भोगार्थमनुप्रेत्य यात्रामात्रं समश्नुते ॥ १३.१५१.२७ ॥
भिक्षू वनात गळून पडलेली वाळकी पाने खाऊनही संचार करतो; भोगासाठी न जाता केवळ जीवनयात्रेपुरतेच स्वीकारतो.
13.151.28
धर्मलब्धं समश्नाति न कामात्किञ्चिदश्नुते ।
युगमात्रदृगध्वानं क्रोशादूर्ध्वं न गच्छति ॥ १३.१५१.२८ ॥
धर्माने मिळालेलेच खातो, कामनेने काहीही खात नाही; युगमात्र अंतरावर दृष्टी ठेवून वाट चालतो, एका क्रोशाच्या पुढे जात नाही.
13.151.29
समो मानावमानाभ्यां समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
सर्वभूताभयकरस्तथैवाभयदक्षिणः ॥ १३.१५१.२९ ॥
मान-अपमानात समान असलेला, मातीचा ढेकूळ, दगड आणि सोने यांना समान मानणारा, सर्व प्राण्यांना अभय देणारा, आणि अभयच ज्याची दक्षिणा आहे असा.
13.151.30
निर्द्वन्द्वो निर्नमस्कारो निरानन्दपरिग्रहः ।
निर्ममो निरहङ्कारः सर्वभूतनिराश्रयः ॥ १३.१५१.३० ॥
द्वंद्वांपासून मुक्त, कोणालाही नमस्कार न करणारा, आनंद देणाऱ्या वस्तूंचा संग्रह न करणारा, ममत्व व अहंकारहीन, आणि कोणत्याही प्राण्यावर अवलंबून नसलेला.
13.151.31
परिसङ्ख्यानतत्वज्ञस्तदा सत्यरतः सदा ।
ऊर्ध्वं नाधो न तिर्यक्च न किञ्चिदभिकामयेत् ॥ १३.१५१.३१ ॥
परिगणनेचे तत्त्व जाणणारा, नेहमी सत्यात रमणारा, त्याने वर, खाली किंवा आडवे काहीही इच्छू नये.
13.151.32
एवं हि रममाणस्तु यतिधर्मं यथाविधि ।
कालस्य परिणामात्तु यथा पक्वफलं तथा ॥ १३.१५१.३२ ॥
असा यतिधर्मात यथाविधी रमणारा, कालाच्या परिपाकाने पिकलेल्या फळाप्रमाणे.
13.151.33
स विसृज्य स्वकं देहं प्रविशेद्ब्रह्म शाश्वतम् ।
निरामयमनाद्यन्तं गुणसौम्यमचेतनम् ॥ १३.१५१.३३ ॥
त्याने आपला देह सोडून शाश्वत ब्रह्मात प्रवेश करावा; जे रोगरहित, आदि-अंतरहित, गुणांनी सौम्य आणि अचेतन आहे.
13.151.34
निरक्षरमबीजं च निरिन्द्रियमजं तथा ।
अजय्यमक्षयं यत्तदभेद्यं सूक्ष्ममेव च ॥ १३.१५१.३४ ॥
अक्षररहित, बीजरहित, इंद्रियरहित, अजन्मा, अजेय, अक्षय, अभेद्य आणि सूक्ष्म तेच.
13.151.35
निर्गुणं च प्रकृतिमन्निर्विकारं च सर्वशः ।
भूतभव्यभविष्यस्य कालस्य परमेश्वरम्। ॥ १३.१५१.३५ ॥
निर्गुण, प्रकृतीच्या पलीकडे, सर्वथा निर्विकार; भूत-भव्य-भविष्य कालाचा परमेश्वर.
13.151.36
अव्यक्तं पुरुषं क्षेत्रमानन्त्याय प्रपद्यते॥ ॥ १३.१५१.३६ ॥
अव्यक्त पुरुष, क्षेत्र यांना अनंततेसाठी तो प्राप्त होतो.