महाभारत · अध्याय 13.156
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.156.1
श्रुतं मे भरतश्रेष्ठ पुष्पधूपप्रदायिनाम् ।
फलं बलिविधाने च तद्भूयो वक्तुमर्हसि ॥ १३.१५६.१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, पुष्प आणि धूप अर्पण करणाऱ्यांचे फळ मी ऐकले आहे, आणि बलिविधानाचे फळही ऐकले आहे. ते पुन्हा सांगणे आपल्याला योग्य आहे.
13.156.2
धूपप्रदानस्य फलं प्रदीपस्य तथैव च ।
बलयश्च किमर्थं वै क्षिप्यन्ते गृहमेधिभिः ॥ १३.१५६.२ ॥
धूप अर्पणाचे फळ काय, आणि दीपाचेही फळ तसेच काय? गृहस्थ लोक बलि कशासाठी टाकतात?
13.156.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नहुषस्य च संवादमगस्त्यस्य भृगोस्तता ॥ १३.१५६.३ ॥
या विषयावरही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात—नहुष आणि अगस्त्य व भृगू यांच्याबरोबरचा त्याचा संवाद.
13.156.4
नहुषो हि महाराज राजर्षिः सुमहातपाः ।
देवराज्यमनुप्राप्तः सुकृतेनेह कर्मणा ॥ १३.१५६.४ ॥
हे महाराज, नहुष राजर्षी होता, अत्यंत तपस्वी. आपल्या सत्कर्मांमुळे त्याने येथे देवराज्य प्राप्त केले.
13.156.5
तत्रापि प्रयतो राजन्नहुषस्त्रिदिवे वसन् ।
मानुषीश्चैव दिव्याश्च कुर्वाणो विविधाः क्रियाः ॥ १३.१५६.५ ॥
हे राजा, तेथे स्वर्गात राहतानाही नहुष संयमी होता, आणि मानवी व दिव्य अशी विविध कर्मे करीत होता.
13.156.6
मानुष्यस्तत्र सर्वाः स्म क्रियास्तस्य महात्मनः ।
प्रवृत्तास्त्रिदिवे राजन्दिव्याश्चैव सनातनाः ॥ १३.१५६.६ ॥
हे राजा, तेथे त्या महात्म्याच्या सर्व मानवी क्रिया स्वर्गात चालू राहिल्या, आणि दिव्य व सनातन क्रियाही चालू राहिल्या.
13.156.7
अग्निकार्याणि समिधः कुशाः सुमनसस्तथा ।
बलयश्चान्नलाजाभिर्धूपनं दीपकर्म च ॥ १३.१५६.७ ॥
अग्निकार्ये, समिधा, कुश, सुगंधी फुले, बलि, अन्न व लाजा, धूप आणि दीपकर्म.
13.156.8
सर्वं तस्य गृहे राज्ञः प्रावर्तत महात्मनः ।
जपयज्ञान्मनोयज्ञांस्त्रिदिवेऽपि चकार सः ॥ १३.१५६.८ ॥
त्या महात्म्या राजाच्या घरात सर्व काही चालू राहिले; स्वर्गातही त्याने जपयज्ञ आणि मनोयज्ञ केले.
13.156.9
देवानभ्यर्चयच्चापि विधिवत्स सुरेश्वरः ।
सर्वानेव यथान्यायं यथापूर्वमरिंदम ॥ १३.१५६.९ ॥
त्या सुरेश्वराने विधिपूर्वक देवांची पूजाही केली; हे शत्रुदमना, पूर्वीप्रमाणे न्यायानुसार सर्वांचीच पूजा केली.
13.156.10
अथेनद्रोऽहमिति ज्ञात्वा अहङ्कारं समाविशत् ।
सर्वाश्चैव क्रियास्तस्य पर्यहीयन्त भूपतेः ॥ १३.१५६.१० ॥
मग 'मीच इंद्र आहे' असे जाणून त्याने अहंकारात प्रवेश केला; त्या राजाच्या सर्व क्रिया सुटल्या.
13.156.11
सप्तर्षीन्वाहयामास वरदानदमान्वितः ।
परिहीनक्रियश्चैव दुर्बलत्वमुपेयिवान् ॥ १३.१५६.११ ॥
वरदान आणि संयम यांनी युक्त असलेल्या त्याने सप्तर्षींकडून (पालखी) वाहून घेतली; क्रिया सोडून तो दुर्बलतेला पोहोचला.
13.156.12
तस्य वाहयतः कालो मुनिमुख्यांस्तपोधनान् ।
अहङ्काराभिभूतस्य सुमहानत्यवर्तत ॥ १३.१५६.१२ ॥
तपोधन असलेल्या मुनिश्रेष्ठांकडून वाहून घेत असताना, अहंकाराने पराभूत झालेल्या त्याचा मोठा काळ निघून गेला.
13.156.13
अथ पर्यायशः सर्वान्वाहनायोपचक्रमे ।
पर्यायश्चाप्यगस्त्यस्य समपद्यत भारत ॥ १३.१५६.१३ ॥
मग क्रमाक्रमाने सर्वांना वाहण्यास त्याने आरंभ केला; हे भारता, अगस्त्याचीही पाळी आली.
13.156.14
अथागत्य महातेजा भृगुर्ब्रह्मविदांवरः ।
अगस्त्यमाश्रमस्थं वै समुपेत्येदमब्रवीत् ॥ १३.१५६.१४ ॥
मग महातेजस्वी, ब्रह्मज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असा भृगू आला आणि आश्रमात असलेल्या अगस्त्याजवळ जाऊन असे म्हणाला.
13.156.15
एवं वयमसत्कारं देवेन्द्रस्यास्य दुर्मतेः ।
नहुषस्य किमर्थं वै मर्षयाम महामुने ॥ १३.१५६.१५ ॥
असा, या दुर्बुद्धी देवेंद्र नहुषाचा अपमान आम्ही कशासाठी सहन करावा, हे महामुने?
13.156.16
कथमेष मया शक्यः शप्तुं यस्य महामुने ।
वरदेन वरो दत्तो भवतो विदितश्च सः ॥ १३.१५६.१६ ॥
हे महामुने, ज्याला वरदात्याने वर दिला आहे, त्याला मी शाप कसा देऊ शकतो? ते तुम्हालाही माहीत आहे.
13.156.17
यो मे दृष्टिपथं गच्छेत्स मे वश्यो भवेदिति ।
इत्यनेन वरं देवो याचितो गच्छता दिवम् ॥ १३.१५६.१७ ॥
"जो माझ्या दृष्टिपथात येईल, तो माझ्या वशात होईल" असा, स्वर्गाला जाताना या देवाने वर मागितला होता.
13.156.18
एवं न दग्धः स मया भवता च न संशयः ।
अन्येनाप्यृषिमुख्येन न दग्धो न च पातितः ॥ १३.१५६.१८ ॥
असा तो माझ्याकडूनही जळला नाही, तुमच्याकडूनही नाही — यात शंका नाही; आणि इतर कोणत्याही प्रमुख ऋषींनीही त्याला जाळले किंवा पाडले नाही.
13.156.19
अमृतं चैव पानाय दत्तमस्मै पुरा विभो ।
महात्मना तदर्तं च नास्माभिर्विनिपात्यते ॥ १३.१५६.१९ ॥
हे विभो, पूर्वी त्या महात्म्याने याला पिण्यासाठी अमृत दिले होते; त्या कारणाने आम्ही याचा नाश करत नाही.
13.156.20
प्रायच्छत वरं देवः प्रजानां दुःखकारणम् ।
द्विजेष्वधर्मयुक्तानि स करोति नराधमः ॥ १३.१५६.२० ॥
देवाने प्रजांना दुःखाचे कारण ठरणारा वर दिला; तो नराधम द्विजांबाबत अधर्मयुक्त कर्मे करतो.
13.156.21
तत्र यत्प्राप्तकालं नस्तद्ब्रू वदतांवर ।
भवांश्चापि यथा ब्रूयात्तत्कर्तास्मि न संशयः ॥ १३.१५६.२१ ॥
म्हणून आम्हांस जे योग्य काळी करणे आवश्यक आहे ते हे वक्त्यांत श्रेष्ठा, सांगा; आपण जसे सांगाल तसे मी करीन, यात संशय नाही.
13.156.22
पितामहनियोगेन भवन्तं सोऽहमागतः ।
प्रतिकर्तुं बलवति नहुषे दर्पमोहिते ॥ १३.१५६.२२ ॥
पितामहांच्या आज्ञेने मी आपल्याकडे आलो आहे; गर्वाने मोहित झालेल्या बलवान नहुषाचा प्रतिकार करण्यासाठी.
13.156.23
अद्य हि त्वां सुदुर्बुद्धी रथे योक्ष्यति देवराट् ।
अद्यैनमहमुद्वृत्तं करिष्येऽनिन्द्रमोजसा ॥ १३.१५६.२३ ॥
आजच देवराज तुला, हे दुर्बुद्धे, रथाला जुंपेल; आजच मी या उद्दाम पुरुषाला माझ्या तेजाने इंद्ररहित करीन.
13.156.24
अद्येन्द्रं स्थापयिष्यामि पश्यतस्ते शतक्रतुम् ।
सञ्चाल्य पापकर्माणमैन्द्रात्स्थानात्सुदुर्मतिम्। ॥ १३.१५६.२४ ॥
आज तुझ्या डोळ्यांदेखत मी शतक्रतू इंद्राची पुन्हा स्थापना करीन; पापकर्म्या, दुर्मतीला इंद्रपदावरून हटवीन.
13.156.25
अद्य चासौ कुदेवेन्द्रस्त्वां पदा धर्षयिष्यति ।
दैवोपहतचित्तत्वादात्मनाशाय मन्दधीः ॥ १३.१५६.२५ ॥
आज तो दुष्ट देवेंद्र तुला पायाने अपमानित करेल. दैवाने हत झालेल्या चित्ताच्या मंदबुद्धी, तू आपल्याच नाशासाठी हे करत आहेस.
13.156.26
व्युत्क्रान्तधर्मं तमहं धर्षणामर्षितो भृशम् ।
अहिर्भवस्वेति रुषा शप्स्ये पापं द्विजद्रुहम् ॥ १३.१५६.२६ ॥
धर्माचे उल्लंघन करणाऱ्या त्या पापी, ब्राह्मणद्रोह्याला अपमानाने अत्यंत संतप्त होऊन 'तू साप हो' असा मी रागाने शाप देईन.
13.156.27
तत एनं सुदुर्बुद्धिं धिक्शब्दाभिहतत्विषम् ।
धरण्यां पातयिष्यामि पश्यतस्ते महामुने ॥ १३.१५६.२७ ॥
मग त्या अतिदुर्बुद्धीला, 'धिक्' शब्दाने ज्याचे तेज आहत झाले आहे अशा त्याला, हे महामुने, तू पाहत असताना मी जमिनीवर पाडीन.
13.156.28
नहुषं पापकर्माणमैश्वर्यबलमोहितम् ।
यथा च रोचते तुभ्यं तथा कर्तास्म्यहं मुने ॥ १३.१५६.२८ ॥
ऐश्वर्य आणि बलाने मोहित झालेल्या पापकर्मी नहुषाशी, तुला जसे आवडेल तसेच मी करीन, हे मुने.
13.156.29
एवमुक्तस्तु भृगुणा मैत्रावरुणिरव्ययः ।
अगस्त्यः परमप्रीतो बभूव विगतज्वरः ॥ १३.१५६.२९ ॥
भृगूने असे म्हटल्यावर मैत्रावरुणि अव्यय अगस्त्य अत्यंत प्रसन्न झाले आणि त्यांचा ज्वर (चिंता) नाहीसा झाला.