મહાભારત · અધ્યાય 13.157
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.157.1
कथं वै स विपन्नश्च कथं वै पातितो भुवि ।
कथं देवेन्द्रतां प्राप्तस्तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १३.१५७.१ ॥
તે કેવી રીતે વિપન્ન થયો, કેવી રીતે પૃથ્વી પર પાડવામાં આવ્યો? તે દેવેન્દ્રપદ કેવી રીતે પામ્યો? તે આપ જ કહેવા યોગ્ય છો.
13.157.2
एवं तयोः संवदतोः क्रियास्तस्य महात्मनः ।
सर्वा एव प्रवर्तन्ते या दिव्या याश्च मानुषाः ॥ १३.१५७.२ ॥
આ રીતે તેઓ બંને સંવાદ કરતા હતા ત્યારે, તે મહાત્માની બધી ક્રિયાઓ પ્રવર્તે છે — જે દિવ્ય છે અને જે માનવીય છે.
13.157.3
तथैव दीपदानानि सर्वोपकरणानि वै ।
बलिकर्म च यच्चान्यद्वत्सकाश्च पृथग्विधाः ॥ १३.१५७.३ ॥
તેવી જ રીતે દીપદાનો અને સર્વ ઉપકરણો, બલિકર્મ, અને જે બીજું છે તે, તથા વાછરડાં — વિવિધ પ્રકારનાં.
13.157.4
सर्वास्तस्य समुत्पन्ना देवेन्द्रस्य महात्मनः ।
देवलोके नृलोके च सदाचारपुरस्कृताः ॥ १३.१५७.४ ॥
તે બધી તે મહાત્મા દેવેન્દ્રથી ઉત્પન્ન થઈ છે — દેવલોકમાં અને નરલોકમાં, સદાચારથી સન્માનિત થઈને.
13.157.5
ताश्चोद्भवन्ति राजेन्द्र समृद्ध्यै गृहमेधिनः ।
धूपप्रदानैर्दीपैश्च नमस्कारैस्तथैव च ॥ १३.१५७.५ ॥
હે રાજેન્દ્ર, ગૃહસ્થો સમૃદ્ધિ માટે તે (ક્રિયાઓ) કરે છે — ધૂપદાનથી, દીવાઓથી અને નમસ્કારોથી પણ.
13.157.6
यथा सिद्धस्य चान्नस्य गृह्य चाग्रं प्रदीयते ।
बलयश्च गृहोद्देशे ततः प्रीयन्ति देवताः ॥ १३.१५७.६ ॥
જેમ રાંધેલા અન્નનો અગ્રભાગ લઈને અર્પણ થાય છે, અને ઘરના સ્થાને બલિ અપાય છે, તેમ તેનાથી દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે.
13.157.7
यथा च गृहिणस्तोषो भवेद्वै बलिकर्मणि ।
तथा शतगुणा प्रीतिर्देवतानां प्रजायते ॥ १३.१५७.७ ॥
બલિકર્મમાં ગૃહસ્થને જેટલો સંતોષ થાય, તેટલો જ દેવતાઓને સો ગણો પ્રેમ ઉત્પન્ન થાય છે.
13.157.8
एवं धूपप्रदानं च दीपदानं च साधवः ।
प्रयच्छति नमस्कारैर्युक्तमात्मगुणावहम् ॥ १३.१५७.८ ॥
એ જ રીતે સજ્જનો નમસ્કાર સહિત ધૂપદાન અને દીપદાન કરે છે; તે આત્મગુણ વધારનારું યોગ્ય કર્મ છે.
13.157.9
स्नानेनाद्भिश्च यत्कर्म क्रियते वै विपश्चिता ।
नमस्कारप्रयुक्तेन तेन प्रीणन्ति देवताः ॥ १३.१५७.९ ॥
વિદ્વાન સ્નાન અને જળ વડે જે કર્મ કરે છે, નમસ્કાર સહિત કરાયેલા તે કર્મથી દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે.
13.157.10
पितरश्च महाभागा ऋषयश्च तपोधनाः ।
गृह्याश्च देवताः सर्वाः प्रीयन्ते विधिनाऽर्चिताः ॥ १३.१५७.१० ॥
મહાભાગ પિતૃઓ, તપોધન ઋષિઓ અને સર્વ ગૃહ્ય દેવતાઓ વિધિપૂર્વક પૂજાય ત્યારે પ્રસન્ન થાય છે.
13.157.11
इत्येतां बुद्धिमास्थाय नहुषः स नरेश्वरः ।
सुरेन्द्रत्वं महत्प्राप्य कृतवानेतदद्भुतम् ॥ १३.१५७.११ ॥
આ બુદ્ધિનો આશ્રય લઈ, તે નરેશ્વર નહુષે મહાન સુરેન્દ્રપદ પામીને આ અદ્ભુત કાર્ય કર્યું.
13.157.12
कस्य चित्त्वथ कालस्य भाग्यक्षय उपस्थिते ।
सर्वमेतदवज्ञाय न चकार यथाविधि ॥ १३.१५७.१२ ॥
કોઈક કાળે ભાગ્યક્ષય આવ્યો ત્યારે તેણે આ બધાની અવજ્ઞા કરીને વિધિ પ્રમાણે કંઈ કર્યું નહીં.
13.157.13
ततः स परिहीणोऽभूत्सुरेन्द्रो बलदर्पतः ।
धूपदीपादिकविधिं न यथावच्चकार ह।
ततोऽस्य यज्ञविषयो रक्षोभिः परिबाध्यते ॥ १३.१५७.१३ ॥
પછી બળના ગર્વથી તે ક્ષીણ થયો. ધૂપ-દીપ આદિ વિધિ યથાવત્ કર્યો નહીં. ત્યારે તેના યજ્ઞવિષયને રાક્ષસો પીડવા લાગ્યા.
13.157.14
अथागस्त्यमृषिश्रेष्ठं वाहनायाजुहाव ह ।
द्रुतं सरस्वतीकूलात्स्मयन्निव महाबलः ॥ १३.१५७.१४ ॥
પછી મહાબળવાને ઋષિશ્રેષ્ઠ અગસ્ત્યને વાહન થવા બોલાવ્યા. તે સરસ્વતી કિનારેથી હસતા હસતા ઝડપથી આવ્યા.
13.157.15
ततो भृगुर्महातेजा मैत्रावरुणिमब्रवीत् ।
निमीलयस्व नयने जटां यावद्विशामि ते।
सुरेन्द्रपतनायेति स च नेत्र न्यमीलयत् ॥ १३.१५७.१५ ॥
પછી મહાતેજસ્વી ભૃગુએ મૈત્રાવરુણિને કહ્યું: "તારી આંખો બંધ કર; હું તારી જટામાં પ્રવેશું ત્યાં સુધી, સુરેન્દ્રના પતન માટે." તેણે આંખો બંધ કરી.
13.157.16
ततोऽगस्त्यस्याथ जटां दृष्ट्वा प्राविशदच्युतः ।
भृगुः स सुमहातेजाः पातनाय नृपस्य च ॥ १३.१५७.१६ ॥
પછી અગસ્ત્યની જટા જોઈને અચ્યુત ભૃગુ તેમાં પ્રવેશ્યા. તે અતિમહાતેજસ્વી ભૃગુ રાજાના પતન માટે પ્રવેશ્યા.
13.157.17
ततः स देवराट् प्राप्तस्तमृषिं वाहनाय वै ।
ततोऽगस्त्यः सुरपतिं वाक्यमाह विशाम्पते।
योजयस्वेति मां क्षिप्रं कं च देशं वहामि ते ॥ १३.१५७.१७ ॥
પછી દેવરાજ વાહન થવા તે ઋષિ પાસે આવ્યા. ત્યારે અગસ્ત્યે સુરપતિને કહ્યું: "હે પ્રજાપતિ, મને જોડી દે, ઝડપથી; હું તને ક્યા સ્થળે લઈ જાઉં?"
13.157.18
यत्र वक्ष्यसि तत्र त्वां नयिष्यामि सुराधिप ।
इत्युक्तो नरहुषस्तेन योजयामास तं मुनिम् ॥ १३.१५७.१८ ॥
"તું જ્યાં કહીશ ત્યાં હું તને લઈ જઈશ, હે દેવાધિપ." એમ કહેવાતાં નહુષે તે મુનિને જોડાવ્યા.
13.157.19
भृगुस्तस्य जटान्तस्थो बभूव हृषितो भृशम् ।
न चापि दर्शनं तस्य चकार स भृगुस्तदा।
वरदानप्रभावज्ञो नहुषस्य महात्मनः ॥ १३.१५७.१९ ॥
ભૃગુ તેના જટાઓની વચ્ચે રહીને અત્યંત હર્ષિત થયા. ત્યારે તે ભૃગુએ તેને દર્શન ન આપ્યું, કારણ કે મહાત્મા નહુષના વરદાનનો પ્રભાવ તેઓ જાણતા હતા.
13.157.20
न चुकोप तदाऽगस्त्यो युक्तोऽपि नहुषेण वै ।
तं तु राजा पदैकेन चोदयामास भारत।
श्रुतिः स्मृतिः प्रमाणं वा नेतिवादेन देवराट् ॥ १३.१५७.२० ॥
ત્યારે અગસ્ત્ય ક્રોધિત ન થયા, જોકે તેઓ નહુષ સાથે જોડાયેલા હતા. હે ભારત, રાજાએ એક પગથી તેમને પ્રેરિત કર્યા. 'શ્રુતિ, સ્મૃતિ કે પ્રમાણ નથી' એવા કથનથી દેવરાજે (તેમને પ્રેરિત કર્યા).
13.157.21
न चुकोप स धर्मात्मा ततः पादेन देवराट् ।
अगस्त्यस्य तदा क्रुद्धो वामेनाभ्यहनच्छिरः ॥ १३.१५७.२१ ॥
પછી ધર્માત્મા દેવરાજ ક્રોધિત ન થયા. ત્યારે અગસ્ત્ય પર ક્રોધિત થઈને તેમણે ડાબા પગથી તેમના માથા પર પ્રહાર કર્યો.
13.157.22
तस्मिञ्शिरस्यभिहते स जटान्तर्गतो भृगुः ।
शशाप बलवत्क्रुद्धो नहुषं पापचेतसम् ॥ १३.१५७.२२ ॥
તેના માથા પર પ્રહાર થતાં, જટાઓની અંદર રહેલા ભૃગુ અત્યંત ક્રોધિત થઈને પાપબુદ્ધિ નહુષને શાપ આપ્યો.
13.157.23
यस्मात्पदाऽवधीः क्रोधाच्छिरसीमं महामुनिम् ।
तस्मादाशु महीं गच्छ सर्पो भूत्वा सुदुर्मते ॥ १३.१५७.२३ ॥
તેં ક્રોધથી પગ વડે આ મહામુનિના માથા પર પ્રહાર કર્યો, માટે હે દુર્મતિ, તું શીઘ્ર સર્પ થઈને પૃથ્વી પર જા.
13.157.24
शप्तोऽथ स तदा तेन सर्पो भूत्वा पपात ह ।
अदृष्टेनाथ भृगुणा भूतले भरतर्षभ ॥ १३.१५७.२४ ॥
ત્યારે તેમના શાપથી તે સર્પ થઈને પડ્યો, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ભૃગુ અદૃશ્ય રહ્યા હતા ત્યારે, પૃથ્વી પર.
13.157.25
भृगुं हि यदि सोऽद्राक्षीन्नहुषः पृथिवीपते ।
स शक्तोनाऽभविष्यद्वै पातने तस्य तेजसा ॥ १३.१५७.२५ ॥
હે પૃથ્વીપતિ, જો નહુષે ભૃગુને જોયા હોત, તો તેમના તેજથી તેને પાડવો શક્ય ન બન્યો હોત.
13.157.26
स तु तैस्तैः प्रदानैश्च तपोभिर्नियमैस्तथा ।
पतितोऽपि महाराज भूतले स्मृतिमानभूत् ॥ १३.१५७.२६ ॥
પરંતુ, વિવિધ દાનો, તપો અને નિયમોથી, હે મહારાજ, તે ભૂમિ પર પડ્યા છતાં સ્મૃતિવાન થયો.
13.157.27
प्रसादयामास भृगुं शापान्तो मे भवेदिति ।
ततोऽगस्त्यः कृपाविष्टः प्रासादयत तं भृगुम्।
शापान्तार्थं महाराज स च प्रादात्कृपान्वितः ॥ १३.१५७.२७ ॥
"મારા શાપનો અંત થાઓ" એમ કહીને તેણે ભૃગુને પ્રસન્ન કર્યા. ત્યારે કરુણાથી ભરેલા અગસ્ત્યે તે ભૃગુને પ્રસન્ન કર્યા. હે મહારાજ, કૃપાયુક્ત થઈને તેમણે શાપાંત માટે (વર) આપ્યો.
13.157.28
राजा युधिष्ठिरो नाम भविष्यति कुरूद्वहः ।
स त्वां मोक्षयिता शापादित्युक्त्वाऽन्तरधीयत ॥ १३.१५७.२८ ॥
યુધિષ્ઠિર નામનો રાજા કુરુશ્રેષ્ઠ થશે. તે તને શાપથી મુક્ત કરશે — એમ કહીને તે અંતર્ધાન થયા.
13.157.29
अगस्त्योऽपि महातेजाः कृत्वा कार्यं शतक्रतोः ।
स्वमाश्रमपदं प्रायात्पूज्यमानो द्विजातिभिः ॥ १३.१५७.२९ ॥
મહાતેજસ્વી અગસ્ત્ય પણ ઇન્દ્રનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને, દ્વિજોથી પૂજાતા પોતાના આશ્રમે ગયા.
13.157.30
नहुषोऽपि त्वया राजंस्तस्माच्छापात्समुद्धृतः ।
जगाम ब्रह्मभवनं पश्यतस्ते जनाधिप ॥ १३.१५७.३० ॥
હે રાજન્, નહુષ પણ તારા દ્વારા તે શાપથી મુક્ત થયો. હે જનાધિપ, તું જોતો હતો ત્યારે જ તે બ્રહ્મલોકે ગયો.
13.157.31
तदा स पातयित्वा तं नहुषं भूतले भृगुः ।
जगाम ब्रह्मभवनं ब्रह्मणे च न्यवेदयत् ॥ १३.१५७.३१ ॥
ત્યારે ભૃગુએ તે નહુષને ભૂમિ પર પાડી દીધો અને બ્રહ્મલોકમાં જઈ બ્રહ્માને જાણ કરી.
13.157.32
ततः शक्रं समानाय्य देवानाह पितामहः ।
वरदानान्मम सुरा नहुषो राज्यमाप्तवान्।
स चागस्त्येन क्रुद्धेन भ्रंशितो भूतलं गतः ॥ १३.१५७.३२ ॥
ત્યારે પિતામહે ઇન્દ્રને બોલાવી દેવોને કહ્યું, 'હે દેવો, મારા વરદાનથી નહુષે રાજ્ય મેળવ્યું; પરંતુ ક્રોધિત અગસ્ત્યથી તે પડીને ભૂમિ પર ગયો.'
13.157.33
न च शक्यं विना राज्ञा सुखं वर्तयितुं क्वचित् ।
तस्मादयं पुनः शक्रो देवराज्येऽभिषिच्यताम् ॥ १३.१५७.३३ ॥
રાજા વિના ક્યાંય સુખપૂર્વક જીવવું શક્ય નથી; તેથી આ શક્રને ફરીથી દેવરાજ્ય પર અભિષિક્ત કરવામાં આવે.
13.157.34
एवं सम्भाषमाणं तु देवाः पार्थ पितामहम् ।
एवमस्त्विति संहृष्टाः प्रत्यूचुस्तं नराधिप ॥ १३.१५७.३४ ॥
હે પાર્થ, પિતામહ એમ બોલતા હતા ત્યારે દેવો હર્ષિત થઈને બોલ્યા, 'એમ જ થાઓ'; હે નરાધિપ.
13.157.35
सोऽभिषिक्तो भगवता देवराज्ये च वासवः ।
ब्रह्मणा राजशार्दूल यथापूर्वं व्यरोचत ॥ १३.१५७.३५ ॥
હે રાજશાર્દૂલ, ભગવાન બ્રહ્મા વડે દેવરાજ્ય પર અભિષિક્ત થયેલા તે વાસવ પહેલાંની જેમ શોભ્યા.
13.157.36
एवमेतत्पुरावृत्तं नहुषस्य व्यतिक्रमात् ।
स च तैरेव संसिद्धो नहुषः कर्मभिः पुनः ॥ १३.१५७.३६ ॥
નહુષના અપરાધથી આ પ્રાચીન વૃત્તાંત આ રીતે બન્યો. અને તે જ નહુષ એ જ કર્મોથી ફરી સિદ્ધ થયો.
13.157.37
तस्माद्दीपाः प्रदातव्याः सायं वै गृहमेधिभिः ।
दिव्यं चक्षुरवाप्नोति प्रेत्य दीपस्य दायकः।
पूर्णचन्द्रप्रतीकाशा दीपदाश्च भवन्त्युत ॥ १३.१५७.३७ ॥
તેથી ગૃહસ્થોએ સાંજે દીપદાન કરવું જોઈએ. દીપદાન કરનાર મૃત્યુ પછી દિવ્ય ચક્ષુ પ્રાપ્ત કરે છે. દીપદાન કરનારા પૂર્ણચંદ્ર જેવા તેજસ્વી થાય છે.
13.157.38
यावदक्षिनिमेषाणि ज्वलन्ते तावतीः समाः ।
रूपवान्बलवांश्चापि नरो भवति दीपदः ॥ १३.१५७.३८ ॥
આંખ મટકાવવા જેટલા સમય સુધી દીપ બળે છે એટલાં વર્ષો સુધી દીપદાન કરનાર મનુષ્ય રૂપવાન અને બળવાન થાય છે.
13.157.39
य इदं शृणुयाद्वापि पठते यो द्विजोत्तमः ।
ब्रह्मलोकमवाप्नोति स च वै नात्र संशयः ॥ १३.१५७.३९ ॥
જે આ સાંભળે છે, અથવા શ્રેષ્ઠ દ્વિજ જે તેનો પાઠ કરે છે, તે બ્રહ્મલોક પ્રાપ્ત કરે છે; એમાં સંશય નથી.