महाभारत · अध्याय 13.158
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.158.1
ब्राह्मणस्वानि ये मन्दा हरन्ति भरतर्षभ ।
नृशंसकारिणो योनिं कां ते गच्छन्ति मानवाः ॥ १३.१५८.१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा! जे मूर्ख ब्राह्मणांचे धन हरण करतात, ते क्रूर कर्म करणारे मानव कोणत्या योनीला जातात?
13.158.2
पातकानां परं ह्येतद्ब्रह्मस्वहरणं बलात् ।
सान्वयास्ते विनश्यन्ति चण्डालाः प्रेत्य चेह च ॥ १३.१५८.२ ॥
ब्राह्मणांचे धन बलात्काराने हरण करणे हे सर्व पातकांत सर्वात मोठे पातक आहे. असे चांडाळ वंशासह येथे आणि मृत्यूनंतरही नष्ट होतात.
13.158.3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनमम् ।
चण्डालस्य च संवादं क्षत्रबन्धोश्च भारत ॥ १३.१५८.३ ॥
हे भारता! या विषयी लोक चांडाळ आणि क्षत्रियाधम यांच्यातील या प्राचीन इतिहास-संवादाचे उदाहरण देतात.
13.158.4
वृद्धरूपोऽसि चण्डाल बालवच्च विचेष्टसे ।
श्वखराणां रजःसेवी कस्मादुद्विजसे गवाम् ॥ १३.१५८.४ ॥
हे चांडाळा! रूपाने वृद्ध असूनही तू बालकासारखे वागतोस. कुत्रे आणि गाढवे यांची धूळ सेवन करणारा तू गायींना का घाबरतोस?
13.158.5
साधुभिर्गर्हितं कर्म चण्डालस्य विधीयते ।
कस्माद्गोरजसा ध्वस्तमङ्गं तोयेन सिञ्चसि ॥ १३.१५८.५ ॥
सज्जनांनी निंदलेले कर्मच चांडाळासाठी विहित केले आहे. मग गोधुळीने मलिन झालेल्या अंगावर पाणी का शिंपडतोस?
13.158.6
ब्राह्मणस्य गवां राजन्प्रयान्तीनां रजः पुरा ।
सोममुद्ध्वंसयामास तं सोममपिबन्द्विजाः ॥ १३.१५८.६ ॥
हे राजा! पूर्वी ब्राह्मणाच्या गायी चालत असताना उडालेल्या धुळीने सोम दूषित केला; तो दूषित सोम ब्राह्मणांनी प्राशन केला.
13.158.7
भृत्यानामपि राज्ञस्तु रजसा ध्वंसितं मखे ।
तत्पानाच्च द्विजाः सर्वे क्षिप्रं नरकमाविशन् ॥ १३.१५८.७ ॥
राजाच्या सेवकांच्या धुळीनेही यज्ञात ते दूषित झाले; ते पिऊन सर्व द्विज लवकरच नरकात गेले.
13.158.8
दीक्षितश्च स राजाऽपि क्षिप्रं नरकमाविशत् ।
सह तैर्याजकैः सर्वैर्ब्रह्मस्वमुपजीव्य तत् ॥ १३.१५८.८ ॥
दीक्षित असलेला तो राजाही त्या सर्व याजकांसह ब्राह्मणाच्या धनावर उपजीविका करून लवकरच नरकात गेला.
13.158.9
येऽपि तत्रापिबन्क्षीरं घृतं दधि च मानवाः ।
ब्राह्मणाः सहराजन्याः सर्वे नरकमाविशन् ॥ १३.१५८.९ ॥
तेथे जे मानव दूध, तूप आणि दही प्यायले, ते ब्राह्मण आणि क्षत्रियांसह सर्वजण नरकात गेले.
13.158.10
जघ्नुस्ताः पयसा पुत्रांस्तथा पौत्रान्विधूय तान् ।
पशूनवेक्षमाणश्च साधुवृत्तेन दंपती ॥ १३.१५८.१० ॥
त्या (गायींनी) दुधाने मुलांना आणि तसेच नातवंडांना मारले; त्यांना झटकून, पशूंकडे पाहत, सदाचारी ते दांपत्यही.
13.158.11
अहं तत्रावसं राजन्ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ।
तासां मे रजसा ध्वस्तं भैक्षमासीन्नराधिप ॥ १३.१५८.११ ॥
हे राजा, मी तेथे ब्रह्मचारी व जितेंद्रिय होऊन राहत होतो; त्यांच्या धुळीने माझी भिक्षा दूषित झाली होती, हे नराधिपा.
13.158.12
चण्डालोऽहं ततो राजन्भुक्त्वा तदभवं नृप ।
ब्रह्मस्वहारी न नृपः सोऽप्रतिष्ठां गतिं ययौ ॥ १३.१५८.१२ ॥
हे राजा, ते खाल्ल्यामुळे मी चांडाळ झालो, हे नृपा. ब्राह्मणाचे धन हरण करणारा तो राजाही आधारहीन गती पावला.
13.158.13
तस्माद्धरेन्न विप्रस्वं कदाचिदपि किञ्चन ।
न पश्येन्नानुमोदेच्च न हर्तुं किञ्चिदाहरेत् ॥ १३.१५८.१३ ॥
म्हणून ब्राह्मणाचे धन कधीही किंचितही हरू नये; त्याकडे पाहू नये, त्याला अनुमोदन देऊ नये, आणि ते हरण्यासाठी काहीही आणू नये.
13.158.14
ब्रह्मस्वं रजसा ध्वस्तं भुक्त्वा मां पश्य यादृशम् ।
तस्मात्सोमोऽप्यविक्रेयः पुरुषेण विपश्चिता ॥ १३.१५८.१४ ॥
ब्राह्मणाचे धन पापाच्या धुळीने दूषित होऊन खाल्ले तर त्याचे फळ पाहा—मला पाहा, माझी दशा कशी झाली आहे. म्हणून विवेकी पुरुषाने सोमाचाही विक्रय करू नये.
13.158.15
एतद्धि धनमुत्कृष्टं द्विजानामविशेषतः ।
विक्रयं त्विह सोमस्य गर्हयन्ति मनीषिणः ॥ १३.१५८.१५ ॥
हे धन द्विजांसाठी, कोणताही भेद न करता, अत्यंत उत्कृष्ट आहे. येथे सोमाच्या विक्रयाची विवेकी लोक निंदा करतात.
13.158.16
ये चैनं क्रीणते तात ये च विक्रीणते जनाः ।
ते तु वैवस्वतं प्राप्य रौरवं यान्ति सर्वशः ॥ १३.१५८.१६ ॥
हे वत्सा! जे लोक हे विकत घेतात आणि जे विकतात, ते सर्व वैवस्वताच्या लोकात पोहोचून पूर्णपणे रौरव नरकात जातात.
13.158.17
सोमं तु रजसा ध्वस्तं विक्रीणन्विधिपूर्वकम् ।
श्रोत्रियो वार्धुषी भूत्वा नचिरं स विनश्यति ॥ १३.१५८.१७ ॥
पण पापाच्या धुळीने दूषित झालेला सोम जो विधिपूर्वक विकतो—तो श्रोत्रिय ब्राह्मण असूनही व्याजबट्टा करणारा होऊन फार काळ टिकत नाही; तो नष्ट होतो.
13.158.18
नरकं त्रिंशतं प्राप्य स्वविष्ठामुपजीवति ।
ब्रह्मस्वहारी नरकान्यातनाश्चानुभूय तु।
मलेषु च कृमिर्भूत्वा श्वविष्ठामुपजीवती ॥ १३.१५८.१८ ॥
तीस प्रकारच्या नरकात पोहोचून तो स्वतःच्याच विष्ठेवर जगतो. ब्राह्मणाचे धन हरण करणारा नरकांच्या आणि यातनांच्या भोगानंतर, मळात किडा होऊन कुत्र्याच्या विष्ठेवर जगतो.
13.158.19
श्वचर्यामतिमानं च सखिदारेषु विप्लवम् ।
तुलयाधारयद्धर्मो ह्यतिमानोऽतिरिच्यते ॥ १३.१५८.१९ ॥
श्वपचाचे आचरण, मित्र आणि पत्नींविषयीचा अतिमान व विप्लव — धर्माने हे तराजूत तोलले; अतिमानच अधिक ठरला.
13.158.20
म्लानं मां विकलं पश्य विवर्णं हरिणं कृशम् ।
अतिमानेनि मां पश्य पापां गतिमुपागतम् ॥ १३.१५८.२० ॥
माझ्याकडे पाहा — म्लान, विकल, विवर्ण, पिवळा, कृश; अतिमानामुळे पापगतीला पोहोचलेल्या मला पाहा.
13.158.21
अहं वै विपुले तात कुले दनसमन्विते ।
पौराणे जन्मनि विभो ज्ञानविज्ञानपारगः ॥ १३.१५८.२१ ॥
मी तर, हे तात, दानसंपन्न विशाल कुलात, पौराणिक जन्मात, हे विभो, ज्ञानविज्ञानात पारंगत होतो.
13.158.22
अभवं तत्र जानानो ह्येतान्दोषान्मदात्सदा ।
संरब्ध एव भूतानां पृष्ठमांसमभक्षयम् ॥ १३.१५८.२२ ॥
तिथे हे दोष जाणूनही मी सदा मदाने भरलेला होतो; प्राण्यांवर संतापून त्यांचे पाठीचे मांस मी खात असे.
13.158.23
सोऽहं वै विदितः सर्वैर्दूरगो वनिनो वने ।
साधूनां परिभावेप्सुर्विप्राणां गर्वितो धनैः।
इमामवस्थां सम्प्राप्तः पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ १३.१५८.२३ ॥
तो मी — सर्वांना ज्ञात, वनात दूरवर फिरणारा वनवासी, साधूंचा अपमान करू इच्छिणारा, धनाने गर्विष्ठ ब्राह्मणांवर — या अवस्थेला पोहोचलो; कालाचे पालटणे पाहा.
13.158.24
आदीप्तमिव चैलान्तं भ्रमरैरिव चार्दितम् ।
धावमानं सुसंरब्दं फश्य मां रजसाऽन्वितम् ॥ १३.१५८.२४ ॥
जळत्या वस्त्राच्या टोकासारखा, माशांनी पीडित, अत्यंत संतप्त होऊन धावणारा, धुळीने माखलेला मला पाहा.
13.158.25
स्वाध्यायैस्तु महात्पापं हरन्ति गृहमेधिनः ।
दानैः पृथग्विधैश्चापि विप्रजात्यां मनीषिणः ॥ १३.१५८.२५ ॥
गृहस्थ स्वाध्यायाने महापाप दूर करतात; आणि विप्रजातीतील मनीषी विविध प्रकारच्या दानांनीही ते दूर करतात.
13.158.26
तथा पापकृतं विप्रमाश्रमस्तं महीपते ।
सर्वसङ्गविनिर्मुक्तं छन्दांस्युत्तारयन्त्युत ॥ १३.१५८.२६ ॥
तसेच, हे महीपते, पापकर्म केलेल्या विप्रालाही, आश्रमात सर्व संगांपासून मुक्त झाल्यावर, वेद पार नेतात.
13.158.27
अहं हि पापयोन्यां वै प्रसूतः क्षत्रियर्षभ ।
निश्चयं नाधिगच्छामि कथं मुच्येयमित्युत ॥ १३.१५८.२७ ॥
हे क्षत्रियश्रेष्ठा, मी पापयोनीत जन्मलो आहे. मी कसा मुक्त होईन याचा निश्चय मला सापडत नाही.
13.158.28
जातिस्मरत्वं च मम केनचित्पूर्वकर्मणा ।
शुभने येन मोक्षं वै प्राप्तुमिच्छाम्यहं नृप ॥ १३.१५८.२८ ॥
कोणत्यातरी पूर्वकर्माच्या शुभफलाने मला पूर्वजन्माचे स्मरण आहे; हे नृपा, त्यामुळेच मला मोक्ष मिळवायचा आहे.
13.158.29
त्वमिमं सम्प्रपन्नाय संशयं ब्रूहि पृच्छते ।
चण्डालत्वात्कथमहं मुच्येयमिति सत्तम ॥ १३.१५८.२९ ॥
हे सत्तमा, शरण आलेल्या या प्रश्नकर्त्याला, चांडाळ असल्यामुळे मी कसा मुक्त होईन, हा संशय सांग.
13.158.30
चण्डाल प्रतिजानीहि येन मोक्षमवाप्स्यसि ।
ब्राह्मणार्थे त्यजन्प्राणान्गतिमिष्टामवाप्स्यसि ॥ १३.१५८.३० ॥
हे चांडाळा, तू अशी प्रतिज्ञा कर की ज्यामुळे तुला मोक्ष मिळेल; ब्राह्मणासाठी प्राण त्यागताना तुला इष्ट गती मिळेल.
13.158.31
दत्त्वा शरीरं क्रव्याद्भ्यो रणाग्नौ द्विजहेतुकम् ।
हित्वा प्राणान्प्रमोक्षस्ते नान्यथा मोक्षमर्हसि ॥ १३.१५८.३१ ॥
रणाग्नीत ब्राह्मणांच्या हितासाठी शरीर मांसभक्षक प्राण्यांना अर्पण करून, प्राण त्यागल्यानेच तुला मोक्ष मिळेल; अन्यथा तू मोक्षास पात्र नाहीस.
13.158.32
इत्युक्तः स तदा तेन ब्रह्मस्वार्थे परन्तप ।
हित्वा रणमुखे प्राणान्गतिमिष्टामवाप ह ॥ १३.१५८.३२ ॥
हे परंतपा, त्याने असे सांगितल्यावर, ब्राह्मणाच्या धनासाठी रणमुखी प्राण त्यागून त्याने इष्ट गती प्राप्त केली.
13.158.33
तस्माद्रक्ष्यं त्वया पुत्र ब्रह्मस्वं भरतर्षभ ।
यदीच्छसि महाबाहो शाश्वतीं गतिमात्मनः ॥ १३.१५८.३३ ॥
म्हणून, हे पुत्रा, भरतश्रेष्ठा, तू ब्राह्मणाचे धन रक्षिले पाहिजेस; हे महाबाहो, जर तुला स्वतःसाठी शाश्वत गती हवी असेल तर.