મહાભારત · અધ્યાય 13.160
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.160.1
दानं बहुविधाकारं शान्तिः सत्यमहिंसितम् ।
स्वदारतुष्टिश्चोक्ता ते फलं दानस्य वाऽपि यत् ॥ १३.१६०.१ ॥
અનેક પ્રકારનું દાન, શાંતિ, સત્ય, અહિંસા, પોતાની પત્ની પ્રત્યે સંતોષ — અને દાનનું ફળ પણ — એ બધું આપે કહ્યું.
13.160.2
पितामहस्य विदितं किमन्यत्तपसो बलात् ।
तपसो यत्परं तेऽद्य तन्नो व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.१६०.२ ॥
હે પિતામહ, તપના બળથી પર આપને અજાણ્યું શું છે? તપથી જે પર છે તે આજે અમને સમજાવવું આપને ઘટે છે.
13.160.3
तपसः प्रक्षयो यावत्ताल्लोको युधिष्ठिर ।
मतं ममात्र कौन्तेय तपो नानशनात्परम् ॥ १३.१६०.३ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, તપનો ક્ષય જ્યાં સુધી થાય ત્યાં સુધી જ લોક છે. હે કૌન્તેય, મારો મત અહીં એ છે કે ઉપવાસથી ચડિયાતું તપ નથી.
13.160.4
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
भगीरथस्य संवादं ब्रह्मणश्च महात्मनः ॥ १३.१६०.४ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસનું ઉદાહરણ આપે છે — મહાત્મા ભગીરથ અને બ્રહ્માનો સંવાદ.
13.160.5
अतीत्य सुरलोकं च गवां लोकं च भारत ।
ऋषिलोकं च सोऽगच्छद्भगीरथ इति श्रुतम् ॥ १३.१६०.५ ॥
હે ભારત, દેવલોક અને ગોલોક વટાવીને એ ભગીરથ ઋષિલોક સુધી ગયા — એવું સાંભળ્યું છે.
13.160.6
तं तु दृष्ट्वा वचः प्राह ब्रह्मा राजन्भगीरथम् ।
कथं भगीरथाऽऽगास्त्वमिमं लोकं दुरासदम् ॥ १३.१६०.६ ॥
તેને જોઈને બ્રહ્માએ રાજા ભગીરથને આ વચન કહ્યું — હે ભગીરથ, આ દુર્ગમ લોકમાં તું કેવી રીતે આવ્યો?
13.160.7
न हि देवा न गन्धर्वा न मनुष्या भगीरथ ।
आयान्त्यतप्ततपसः कथं वै त्वमिहागतः ॥ १३.१६०.७ ॥
હે ભગીરથ, જેમણે તપ કર્યું નથી એવા દેવો, ગંધર્વો કે મનુષ્યો અહીં આવતા નથી. તું અહીં કેવી રીતે આવ્યો?
13.160.8
निश्शङ्कमन्नमददां ब्राह्मणोभ्यः ।
शतं सहस्राणि सदैवतानाम्।
ब्राह्मं व्रतं नित्यमास्थाय विद्व-
न्न त्वेवाहं तस्य फलादिहागाम् ॥ १३.१६०.८ ॥
મેં નિઃશંક થઈને બ્રાહ્મણોને અન્ન આપ્યું, દેવો સહિત સો હજાર લોકોને. નિત્ય બ્રહ્મવ્રત પાળીને, હે વિદ્વાન, હું તેના ફળથી અહીં આવ્યો નથી.
13.160.9
दशैकरात्रान्दशपञ्चरात्रा-
नेकादशैकादशकान्क्रतूंश्च।
ज्योतिष्टोमानां च शतं यदिष्टं ।
फलेन तेनापि च नागतोऽहम् ॥ १३.१६०.९ ॥
દશ એકરાત્ર, પંદર પંચરાત્ર, અગિયાર-અગિયારના યજ્ઞો, અને મેં કરેલા સો જ્યોતિષ્ટોમ—તેના ફળથી પણ હું અહીં આવ્યો નથી.
13.160.10
यच्चावसं जाह्नवीतीरनित्यः ।
शतं समास्तप्यमानस्तपोऽहम्।
अदां च तत्राश्वतरीसहस्रं ।
नारीपुरं न च तेनाहमागाम् ॥ १३.१६०.१० ॥
જાહ્નવીના કિનારે નિત્ય વસીને સો વર્ષ તપ કર્યું; ત્યાં હજાર ખચ્ચરીઓ અને સ્ત્રીઓનું નગર દાન કર્યું; છતાં તેના ફળથી પણ હું અહીં આવ્યો નથી.
13.160.11
दशायुतानि चाश्वानां गोऽयुतानि च विंशतिम् ।
पुष्करेषु द्विजातिभ्यः प्रादां शतसहस्रशः ॥ १३.१६०.११ ॥
પુષ્કરમાં દ્વિજાતિઓને દસ અયુત ઘોડા અને વીસ અયુત ગાયો સો-સો હજારના સમૂહમાં દાન કરી.
13.160.12
सुवर्णचन्द्रोत्तमधारिणीनां ।
कन्योत्तमानामददं सहस्रम्।
षष्टिं सहस्राणि विभूषितानां ।
जाम्बूनदैराभरणैर्न तेन ॥ १३.१६०.१२ ॥
સોના અને ચંદ્રાકાર ઉત્તમ આભૂષણ ધારણ કરનારી ઉત્તમ કન્યાઓમાંથી હજાર કન્યાઓનું દાન કર્યું; જાંબૂનદ સોનાના આભૂષણોથી શણગારેલી સાઠ હજાર નારીઓ પણ આપી; તેનાથી પણ હું અહીં આવ્યો નથી.
13.160.13
दशार्बुदान्यददं गोसवेज्या-
स्वेकैकशो दश गा ओकनाथ।
समानवत्साः पयसा समन्विताः ।
सुवर्णकांस्योपदुहा न तेन ॥ १३.१६०.१३ ॥
ગોસવ અને ઇષ્ટિ યજ્ઞોમાં મેં દસ અર્બુદ, દરેકમાં દસ-દસ ગાયો આપી, ઓકનાથ. સમાન વાછરડાવાળી, દૂધથી ભરેલી, સોના-કાંસાના દોહન-પાત્રો સહિત; તે ફળથી હું અહીં આવ્યો નથી.
13.160.14
आप्तोर्यामेषु नियतमेकैकस्मिन्दशाददम् ।
गृष्टीनां क्षीरदोग्ध्रीणां रोहिणीनां शतानि च ॥ १३.१६०.१४ ॥
આપ્તોર્યામ યજ્ઞોમાં નિયમપૂર્વક, દરેકમાં દસ આપ્યાં; દૂધ આપનારી ગૃષ્ટિ ગાયો અને રોહિણી ગાયો સેંકડો પણ.
13.160.15
दोग्ध्रीणां वै गवां चापि प्रयुतानि दशैव ह ।
प्रादां दशगुणं ब्रह्मन्न तेनाहमिहागतः ॥ १३.१६०.१५ ॥
દૂધ આપતી ગાયોના દસ પ્રયુત પણ મેં આપ્યા, બ્રહ્મન્; દસગણાં આપ્યા. તે ફળથી હું અહીં આવ્યો નથી.
13.160.16
वाजिनां बाह्लिजातानामयुतान्यददं दश ।
कर्काणां हेममालानां न च तेनाहमागतः ॥ १३.१६०.१६ ॥
બાહ્લિક દેશમાં જન્મેલા ઘોડાના દસ અયુત મેં આપ્યા; કર્ક રંગના, સોનાની માળાવાળા ઘોડા પણ. તે ફળથી હું અહીં આવ્યો નથી.
13.160.17
कोटीश्च काञ्चनस्याष्टौ प्रादां ब्रह्मन्दशान्वहम् ।
एकैकस्मिन्क्रतौ तेन फलेनाहं न चागतः ॥ १३.१६०.१७ ॥
આઠ કરોડ સોનું પણ મેં આપ્યું, બ્રહ્મન્; દરરોજ દસ, દરેક યજ્ઞમાં. તે ફળથી હું અહીં આવ્યો નથી.
13.160.18
वाजिनां श्यामकर्णानां हरितानां पितामह ।
प्रादां हेमस्रजां ब्रह्मन्कोटीर्दश च सप्त च ॥ १३.१६०.१८ ॥
હે પિતામહ, શ્યામકર્ણ અને હરિત રંગના ઘોડાઓમાં સોનાની માળાવાળા દસ અને સાત કરોડ મેં આપ્યા, બ્રહ્મન્.
13.160.19
ईषादन्तान्महाकायान्काञ्चतस्रग्विभूषितान् ।
पद्मिनो वै सहस्राणि प्रादां दश च सप्त च ॥ १३.१६०.१९ ॥
પદ્મિનો વૈ સહસ્રાણિ પ્રાદાં દશ ચ સપ્ત ચ
13.160.20
अलङ्कृतानां देवेश दिव्यैः कनकभूषणैः ।
रथानां काञ्चनाङ्गानां सहस्राण्यददं दश ॥ १३.१६०.२० ॥
અલંકૃતાનાં દેવેશ દિવ્યૈઃ કનકભૂષણૈઃ । રથાનાં કાઞ્ચનાઙ્ગાનાં સહસ્રાણ્યદદં દશ
13.160.21
सप्त चान्यानि युक्तानि वाजिभिः समलङ्कृतैः ।
दक्षिणावयवाः केचिद्वेदैर्ये सम्प्रकीर्तिताः ॥ १३.१६०.२१ ॥
સપ્ત ચાન્યાનિ યુક્તાનિ વાજિભિઃ સમલઙ્કૃતૈઃ । દક્ષિણાવયવાઃ કેચિદ્વેદૈર્યે સમ્પ્રકીર્તિતાઃ
13.160.22
वाजपेयेषु दशसु प्रादां तेष्वपि चाप्यहम् ।
शक्रतुल्यप्रभावाणामिज्यया विक्रमेण ह ॥ १३.१६०.२२ ॥
વાજપેયેષુ દશસુ પ્રાદાં તેષ્વપિ ચાપ્યહમ્ । શક્રતુલ્યપ્રભાવાણામિજ્યયા વિક્રમેણ હ
13.160.23
सहस्रं निष्ककण्ठानामददं दक्षिणामहम् ।
विजित्य भूपतीन्सर्वानर्थैरिष्ट्वा पितामह।
अष्टभ्यो राजसूयेभ्यो न च तेनाहमागतः ॥ १३.१६०.२३ ॥
સહસ્રં નિષ્કકણ્ઠાનામદદં દક્ષિણામહમ્ । વિજિત્ય ભૂપતીન્સર્વાનર્થૈરિષ્ટ્વા પિતામહ। અષ્ટભ્યો રાજસૂયેભ્યો ન ચ તેનાહમાગતઃ
13.160.24
स्रोतश्च यावद्गङ्गायाश्छन्नमासीज्जगत्पते ।
दक्षिणाभिः प्रवृत्ताभिर्मम नागां च तत्कृते ॥ १३.१६०.२४ ॥
સ્રોતશ્ચ યાવદ્ગઙ્ગાયાશ્છન્નમાસીજ્જગત્પતે । દક્ષિણાભિઃ પ્રવૃત્તાભિર્મમ નાગાં ચ તત્કૃતે
13.160.25
वाजिनां च सहस्रे द्वे सुवर्णशतभूषिते ।
वरं ग्रामशतं चाहमेकैकस्यां तिथावदाम् ॥ १३.१६०.२५ ॥
દરેક તિથિએ સેંકડો સોનાનાં આભૂષણોથી શણગારેલા બે હજાર ઘોડા અને સો ગામ મેં વરદાન તરીકે આપ્યાં.
13.160.26
तपस्वी नियताहारः शममास्थाय वाग्यतः ।
दीर्घकालं हिमवति गङ्गार्थमचरं तपः ॥ १३.१६०.२६ ॥
તપસ્વી બનીને, નિયંત્રિત આહાર લઈને, શાંતિ ધારણ કરીને, વાણી સંયમિત રાખીને, ગંગા માટે હિમાલય પર દીર્ઘકાળ તપ કર્યું.
13.160.27
मूर्ध्ना हरं महादेवं प्रणम्याभ्यर्चयन्नृपः ।
न तेनाप्यहमागच्छं फलेनेह पितामह ॥ १३.१६०.२७ ॥
રાજાએ મસ્તક નમાવીને મહાદેવ હરને પ્રણામ કરી પૂજા કરી; પરંતુ હે પિતામહ, તે ફળથી પણ હું અહીં આવી શક્યો નહીં.
13.160.28
शम्याक्षेपैरयजं यच्च देवा-
ञ्शतैः क्रतूनामयुतैश्चापि यच्च।
त्रयोदशद्वादशाहैश्च देव ।
सपौण्डरीकैर्न च तेषां फलेन ॥ १३.१६०.२८ ॥
શમ્યાક્ષેપ વિધિઓથી મેં દેવોનું યજન કર્યું; સેંકડો અને હજારો યજ્ઞોથી, તેર અને બાર દિવસના ક્રતુઓથી, હે દેવ, પૌંડરીક યજ્ઞ સહિત પણ; પરંતુ તેમના ફળથી પણ નહીં.
13.160.29
अष्टौ सहस्राणि ककुद्मिनामहं ।
शुक्लर्षभाणामददं द्विजेभ्यः।
एकैकं वै काञ्चनं शृङ्गमेभ्यः ।
पत्नीश्चैषामददं निष्ककण्ठीः ॥ १३.१६०.२९ ॥
ખૂંધવાળા આઠ હજાર સફેદ વૃષભ મેં દ્વિજોને આપ્યા; તેમાંના દરેકનું શિંગડું સોનાનું હતું; આમની પત્નીઓ, સોનાના હાર પહેરેલી, પણ મેં આપી.
13.160.30
हिरण्यरत्ननिचयानददं रत्नपर्वतान् ।
धनधान्यैः समृद्धांश्च ग्रामाञ्शतसहस्रशः ॥ १३.१६०.३० ॥
સોના અને રત્નોના ઢગલા મેં આપ્યા; રત્નપર્વતો આપ્યા; ધનધાન્યથી સમૃદ્ધ લાખો ગામ આપ્યાં.
13.160.31
शतं शतानां गृष्टीनामददं चाप्यतन्द्रितः ।
इष्ट्वाऽनेकैर्महायज्ञैर्ब्राह्मणेभ्यो न तेन च ॥ १३.१६०.३१ ॥
મેં અનેક મહાયજ્ઞો કરીને, થાક્યા વિના, બ્રાહ્મણોને સેંકડો ગૃષ્ટિ ગાયો દાનમાં આપી; તેનાથી પણ…
13.160.32
एकादशाहैरयजं सदक्षिणै-
र्द्विर्द्वादशाहैरश्वमेधैश्च देव।
गवां धनैः षोडशभिश्च ब्रह्मं-
स्तेषां फलेनेह न चागतोऽस्मि ॥ १३.१६०.३२ ॥
હે દેવ, દક્ષિણા સાથે અગિયાર દિવસના યજ્ઞો મેં કર્યા; બાર દિવસના યજ્ઞો બે વાર અને અશ્વમેધ પણ કર્યા; હે બ્રહ્મન્, ગાયો અને ધન સાથે સોળ યજ્ઞો પણ કર્યા; પરંતુ તેમના ફળથી હું અહીં આવ્યો નથી.
13.160.33
निष्कैककण्ठमददं योजनायतं ।
तद्विस्तीर्णं काञ्चनपादपानाम्।
वनं चूतानां रत्नविभूषितानां ।
नचैव तेषामागतोऽहं फलेन ॥ १३.१६०.३३ ॥
દરેક કંઠ દીઠ એક નિષ્ક દાન આપ્યો; એક યોજન લાંબું અને તેટલું જ પહોળું, રત્નોથી શણગારેલા આંબાઓ અને સુવર્ણવૃક્ષોનું વન પણ આપ્યું; પરંતુ તેમના ફળથી હું અહીં આવ્યો નથી.
13.160.34
तुरायणं हि व्रतमप्यधृष्य-
मक्रोधनोऽकरवं त्रिंशदब्दान्।
शतं गवामष्टशतानि चैव ।
दिनेदिने ह्यददं ब्राह्मणेभ्यः ॥ १३.१६०.३४ ॥
અજેય એવું તુરાયણ વ્રત પણ મેં ક્રોધ વિના ત્રીસ વર્ષ સુધી કર્યું; દરરોજ બ્રાહ્મણોને સો અને આઠસો ગાયો આપી.
13.160.35
पयस्विनीनामथ रोहिणीनां ।
तथैवान्याननडुहो लोकनाथ।
प्रादां नित्यं ब्राह्मणेभ्यः सुरेश ।
नेहागतस्तेन फलेन चाहम् ॥ १३.१६०.३५ ॥
હે લોકનાથ, હું નિત્ય બ્રાહ્મણોને દૂધાળી ગાયો, લાલ ગાયો અને તેવી જ રીતે બીજા બળદો પણ આપતો હતો; હે સુરેશ, તેના ફળથી પણ હું અહીં આવ્યો નથી.
13.160.36
शम्याक्षेपेण पृथिवीं त्रिधा पर्यचरं यजन् ।
त्रिंशदग्नीनहं ब्रह्मन्नयजं यच्च नित्यदा।
अष्टाभिः सर्वमेधैश्च नरमेधैश्च सप्तभिः ॥ १३.१६०.३६ ॥
શમ્યાના ક્ષેપથી ત્રણ ભાગમાં વહેંચાયેલી પૃથ્વી પર ફરીને મેં યજ્ઞો કર્યા. હે બ્રાહ્મણ, ત્રીસ અગ્નિઓમાં નિત્ય યજ્ઞ કર્યો; આઠ સર્વમેધ અને સાત નરમેધ વડે પણ.
13.160.37
दशभिर्विश्वजिद्भिश्च शतैरष्टादशोत्तरैः ।
न चैव तेषां देवेश फलेनाहमिहागमम् ॥ १३.१६०.३७ ॥
દસ વિશ્વજિત યજ્ઞો વડે અને અઢાર અધિક સો યજ્ઞો વડે પણ. હે દેવેશ, તેમના ફળથી હું અહીં આવ્યો નથી.
13.160.38
सरय्वां बाहुदायां च गङ्गायामथ नैमिषे ।
गवां शतानामयुतमददं न च तेन वै ॥ १३.१६०.३८ ॥
સરયુ, બાહુદા અને ગંગા પર, પછી નૈમિષમાં સો-સો કરીને દસ હજાર ગાયો દાનમાં આપી. તેનાથી પણ હું આવ્યો નથી.
13.160.39
इन्द्रेण गुह्यं निहितं वै गुहायां ।
यद्भार्गवस्तपसेहाभ्यविन्दत्।
जाज्वल्यमानमुशनस्तेजसेह ।
तत्साधयामासमहं वरेण्य ॥ १३.१६०.३९ ॥
ઇન્દ્રે ગુફામાં છુપાવી રાખેલું ગુપ્ત તત્ત્વ, ભાર્ગવ (ઉશનસ) એ તપથી અહીં મેળવ્યું, તેજથી પ્રજ્વલિત; હે વરેણ્ય, તે મેં સાધ્ય કર્યું.
13.160.40
ब्राह्मणार्थाय कर्माणि रणं चैव करोमि यत् ।
ततो मे ब्राह्मणास्तुष्टास्तस्मिन्कर्मणि साधिते।
पूजितैर्ब्राह्मणैर्नित्यं न च तेनाहमागतः ॥ १३.१६०.४० ॥
બ્રાહ્મણો માટે મેં કરેલાં કર્મો અને યુદ્ધ; તે કર્મ સિદ્ધ થતાં બ્રાહ્મણો પ્રસન્ન થયા. બ્રાહ્મણો વડે નિત્ય પૂજિત થવાથી પણ હું તેના કારણે આવ્યો નથી.
13.160.41
सहस्रमृषयश्चासन्ये वै तत्र समागताः ।
उक्तस्तैरस्मि गच्छ त्वं ब्रह्मलोकमिति प्रभो ॥ १३.१६०.४१ ॥
ત્યાં એકત્ર થયેલા હજાર ઋષિઓએ મને કહ્યું — હે પ્રભો, તું બ્રહ્મલોકમાં જા.
13.160.42
प्रीतेनोक्तः सहस्रेण ब्राह्मणानामहं प्रभो ।
इमं लोकमनुप्राप्तो मा भूत्तेऽत्र विचारणा ॥ १३.१६०.४२ ॥
પ્રસન્ન થયેલા હજાર બ્રાહ્મણોએ મને કહ્યું; હે પ્રભુ, હું આ લોકમાં પહોંચ્યો છું; એમાં તમને શંકા ન હો.
13.160.43
कामं यथावद्विहितं विधात्रा ।
पृष्टेन वाच्यं तु मया यथावत्।
तपो हि नान्यच्चानशनान्मतं मे ।
नमोस्तु ते देववर प्रसीद ॥ १३.१६०.४३ ॥
વિધાતાએ વિધાન કર્યું છે તે પ્રમાણે, પૂછાયો હોવાથી હું યથાવત કહીશ. મારા મતે તપ જ છે; ઉપવાસ સિવાય બીજું કંઈ નથી. હે દેવવર, તમને નમસ્કાર; પ્રસન્ન થાઓ.
13.160.44
इत्युक्तवन्तं ब्रह्मि तु राजानं स भगीरथम् ।
पूजयामास पूजार्हं विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १३.१६०.४४ ॥
એ પ્રમાણે બોલેલા રાજા ભગીરથનો, પૂજનીય બ્રહ્માએ વિધિપૂર્વક જોયેલા કર્મ દ્વારા સત્કાર કર્યો.
13.160.45
तस्मादनशनैर्युक्तो विप्रान्पूज्य नित्यदा ।
विप्राणां वचनात्सर्वं परत्रेहं च सिध्यति ॥ १३.१६०.४५ ॥
તેથી ઉપવાસમાં રત રહેનારે સદા બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવી; બ્રાહ્મણોના વચનથી આ લોક અને પરલોકમાં બધું સિદ્ધ થાય છે.
13.160.46
वासोभिरन्नैर्गोभिस्च शुभैर्नैवेशिकैरपि ।
शुभैः सुरक्षणैश्चापि स्तोष्या एव द्विजास्तथा।
एतदेव परं गुह्यमलोभेन समाचर ॥ १३.१६०.४६ ॥
વસ્ત્ર, અન્ન, ગાયો, શુભ નિવાસદાન અને ઉત્તમ રક્ષણ વડે પણ દ્વિજોની સ્તુતિ અને સેવા કરવી. આ જ પરમ ગુહ્ય છે; લોભ વિના આચરણ કર.