महाभारत · अध्याय 13.160
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.160.1
दानं बहुविधाकारं शान्तिः सत्यमहिंसितम् ।
स्वदारतुष्टिश्चोक्ता ते फलं दानस्य वाऽपि यत् ॥ १३.१६०.१ ॥
अनेक प्रकारचे दान, शांती, सत्य, अहिंसा, स्वपत्नीविषयी संतोष — आणि दानाचे फळही — हे आपण सांगितले.
13.160.2
पितामहस्य विदितं किमन्यत्तपसो बलात् ।
तपसो यत्परं तेऽद्य तन्नो व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.१६०.२ ॥
हे पितामह, तपाच्या बलापलीकडे आपल्याला अज्ञात असे काय आहे? तपापेक्षा जे श्रेष्ठ आहे ते आज आम्हाला समजावून सांगणे आपल्याला योग्य आहे.
13.160.3
तपसः प्रक्षयो यावत्ताल्लोको युधिष्ठिर ।
मतं ममात्र कौन्तेय तपो नानशनात्परम् ॥ १३.१६०.३ ॥
हे युधिष्ठिरा, तपाचा क्षय जेथपर्यंत, तेथपर्यंतच लोक आहे. हे कौन्तेया, माझे मत असे की उपवासापेक्षा श्रेष्ठ तप नाही.
13.160.4
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
भगीरथस्य संवादं ब्रह्मणश्च महात्मनः ॥ १३.१६०.४ ॥
येथेही लोक या प्राचीन इतिहासाचे उदाहरण देतात — महात्मा भगीरथ आणि ब्रह्मा यांचा संवाद.
13.160.5
अतीत्य सुरलोकं च गवां लोकं च भारत ।
ऋषिलोकं च सोऽगच्छद्भगीरथ इति श्रुतम् ॥ १३.१६०.५ ॥
हे भारता, देवलोक आणि गोलोक ओलांडून भगीरथ ऋषिलोकाला गेला — असे ऐकले आहे.
13.160.6
तं तु दृष्ट्वा वचः प्राह ब्रह्मा राजन्भगीरथम् ।
कथं भगीरथाऽऽगास्त्वमिमं लोकं दुरासदम् ॥ १३.१६०.६ ॥
त्याला पाहून ब्रह्मा राजा भगीरथाला म्हणाले — हे भगीरथा, या दुर्गम लोकात तू कसा आलास?
13.160.7
न हि देवा न गन्धर्वा न मनुष्या भगीरथ ।
आयान्त्यतप्ततपसः कथं वै त्वमिहागतः ॥ १३.१६०.७ ॥
हे भगीरथा, ज्यांनी तप केलेले नाही असे देव, गंधर्व वा मनुष्य येथे येत नाहीत. तू येथे कसा आलास?
13.160.8
निश्शङ्कमन्नमददां ब्राह्मणोभ्यः ।
शतं सहस्राणि सदैवतानाम्।
ब्राह्मं व्रतं नित्यमास्थाय विद्व-
न्न त्वेवाहं तस्य फलादिहागाम् ॥ १३.१६०.८ ॥
मी निःशंकपणे ब्राह्मणांना अन्न दिले, देवांसह शंभर हजार जणांना. नित्य ब्रह्मव्रत आचरून, हे विद्वाना, मी त्याच्या फलाने येथे आलो नाही.
13.160.9
दशैकरात्रान्दशपञ्चरात्रा-
नेकादशैकादशकान्क्रतूंश्च।
ज्योतिष्टोमानां च शतं यदिष्टं ।
फलेन तेनापि च नागतोऽहम् ॥ १३.१६०.९ ॥
दहा एकरात्र, पंधरा पंचरात्र, अकरा-अकरा यज्ञ आणि मी केलेले शंभर ज्योतिष्टोम—त्यांच्या फलानेही मी येथे आलो नाही.
13.160.10
यच्चावसं जाह्नवीतीरनित्यः ।
शतं समास्तप्यमानस्तपोऽहम्।
अदां च तत्राश्वतरीसहस्रं ।
नारीपुरं न च तेनाहमागाम् ॥ १३.१६०.१० ॥
जाह्नवीच्या तीरावर नित्य वास करून शंभर वर्षे तप केले; तेथे हजार खेचरी आणि स्त्रियांचे नगर दान केले; तरीही त्याच्या फलानेही मी येथे आलो नाही.
13.160.11
दशायुतानि चाश्वानां गोऽयुतानि च विंशतिम् ।
पुष्करेषु द्विजातिभ्यः प्रादां शतसहस्रशः ॥ १३.१६०.११ ॥
पुष्करात द्विजांना दहा अयुत घोडे आणि वीस अयुत गायी शंभर हजार-शंभर हजार करून दान केल्या.
13.160.12
सुवर्णचन्द्रोत्तमधारिणीनां ।
कन्योत्तमानामददं सहस्रम्।
षष्टिं सहस्राणि विभूषितानां ।
जाम्बूनदैराभरणैर्न तेन ॥ १३.१६०.१२ ॥
सुवर्ण व चंद्राकृती उत्तम अलंकार धारण करणाऱ्या उत्तम कन्यांपैकी हजार जणींना दान केले; जांबूनद सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेल्या साठ हजार जणींनाही दान केले; तरीही त्याच्या फलानेही मी आलो नाही.
13.160.13
दशार्बुदान्यददं गोसवेज्या-
स्वेकैकशो दश गा ओकनाथ।
समानवत्साः पयसा समन्विताः ।
सुवर्णकांस्योपदुहा न तेन ॥ १३.१६०.१३ ॥
गोसव आणि इष्टी यज्ञांत मी दहा अर्बुदे, प्रत्येकात दहा-दहा गायी दिल्या, ओकनाथा. समान वासरांसह, दुधाने भरलेल्या, सोन्या-कांस्याच्या दोहनपात्रांसह; त्या फलाने मी येथे आलो नाही.
13.160.14
आप्तोर्यामेषु नियतमेकैकस्मिन्दशाददम् ।
गृष्टीनां क्षीरदोग्ध्रीणां रोहिणीनां शतानि च ॥ १३.१६०.१४ ॥
आप्तोर्याम यज्ञांत नियमानुसार, प्रत्येकात दहा दिल्या; दूध देणाऱ्या गृष्टी गायी व रोहिणी गायी शेकडो.
13.160.15
दोग्ध्रीणां वै गवां चापि प्रयुतानि दशैव ह ।
प्रादां दशगुणं ब्रह्मन्न तेनाहमिहागतः ॥ १३.१६०.१५ ॥
दूध देणाऱ्या गायींचे दहा प्रयुतही मी दिले, ब्रह्मन्; दसपट दिले. त्या फलाने मी येथे आलो नाही.
13.160.16
वाजिनां बाह्लिजातानामयुतान्यददं दश ।
कर्काणां हेममालानां न च तेनाहमागतः ॥ १३.१६०.१६ ॥
बाह्लिक देशात जन्मलेल्या घोड्यांचे दहा अयुत मी दिले; कर्क रंगाचे, सोन्याच्या माळा घातलेले घोडेही. त्या फलाने मी येथे आलो नाही.
13.160.17
कोटीश्च काञ्चनस्याष्टौ प्रादां ब्रह्मन्दशान्वहम् ।
एकैकस्मिन्क्रतौ तेन फलेनाहं न चागतः ॥ १३.१६०.१७ ॥
आठ कोटी सोनेही मी दिले, ब्रह्मन्; दररोज दहा, प्रत्येक यज्ञात. त्या फलाने मी येथे आलो नाही.
13.160.18
वाजिनां श्यामकर्णानां हरितानां पितामह ।
प्रादां हेमस्रजां ब्रह्मन्कोटीर्दश च सप्त च ॥ १३.१६०.१८ ॥
पितामहा, श्यामकर्ण आणि हरित रंगाच्या घोड्यांमध्ये सोन्याच्या माळा घातलेले दहा व सात कोटी मी दिले, ब्रह्मन्.
13.160.19
ईषादन्तान्महाकायान्काञ्चतस्रग्विभूषितान् ।
पद्मिनो वै सहस्राणि प्रादां दश च सप्त च ॥ १३.१६०.१९ ॥
पद्मिनो वै सहस्राणि प्रादां दश च सप्त च
13.160.20
अलङ्कृतानां देवेश दिव्यैः कनकभूषणैः ।
रथानां काञ्चनाङ्गानां सहस्राण्यददं दश ॥ १३.१६०.२० ॥
अलङ्कृतानां देवेश दिव्यैः कनकभूषणैः । रथानां काञ्चनाङ्गानां सहस्राण्यददं दश
13.160.21
सप्त चान्यानि युक्तानि वाजिभिः समलङ्कृतैः ।
दक्षिणावयवाः केचिद्वेदैर्ये सम्प्रकीर्तिताः ॥ १३.१६०.२१ ॥
सप्त चान्यानि युक्तानि वाजिभिः समलङ्कृतैः । दक्षिणावयवाः केचिद्वेदैर्ये सम्प्रकीर्तिताः
13.160.22
वाजपेयेषु दशसु प्रादां तेष्वपि चाप्यहम् ।
शक्रतुल्यप्रभावाणामिज्यया विक्रमेण ह ॥ १३.१६०.२२ ॥
वाजपेयेषु दशसु प्रादां तेष्वपि चाप्यहम् । शक्रतुल्यप्रभावाणामिज्यया विक्रमेण ह
13.160.23
सहस्रं निष्ककण्ठानामददं दक्षिणामहम् ।
विजित्य भूपतीन्सर्वानर्थैरिष्ट्वा पितामह।
अष्टभ्यो राजसूयेभ्यो न च तेनाहमागतः ॥ १३.१६०.२३ ॥
सहस्रं निष्ककण्ठानामददं दक्षिणामहम् । विजित्य भूपतीन्सर्वानर्थैरिष्ट्वा पितामह। अष्टभ्यो राजसूयेभ्यो न च तेनाहमागतः
13.160.24
स्रोतश्च यावद्गङ्गायाश्छन्नमासीज्जगत्पते ।
दक्षिणाभिः प्रवृत्ताभिर्मम नागां च तत्कृते ॥ १३.१६०.२४ ॥
स्रोतश्च यावद्गङ्गायाश्छन्नमासीज्जगत्पते । दक्षिणाभिः प्रवृत्ताभिर्मम नागां च तत्कृते
13.160.25
वाजिनां च सहस्रे द्वे सुवर्णशतभूषिते ।
वरं ग्रामशतं चाहमेकैकस्यां तिथावदाम् ॥ १३.१६०.२५ ॥
प्रत्येक तिथीला शेकडो सोन्याच्या अलंकारांनी सजवलेले दोन हजार घोडे आणि शंभर गावे मी वर म्हणून दिली.
13.160.26
तपस्वी नियताहारः शममास्थाय वाग्यतः ।
दीर्घकालं हिमवति गङ्गार्थमचरं तपः ॥ १३.१६०.२६ ॥
तपस्वी होऊन, नियमित आहार घेऊन, शांती धारण करून, वाणी संयमित ठेवून, गंगेसाठी हिमालयावर दीर्घकाळ मी तप केले.
13.160.27
मूर्ध्ना हरं महादेवं प्रणम्याभ्यर्चयन्नृपः ।
न तेनाप्यहमागच्छं फलेनेह पितामह ॥ १३.१६०.२७ ॥
राजाने मस्तक नमवून महादेव हरास नमस्कार करून त्याची पूजा केली; पण हे पितामहा, त्या फलानेही मी येथे आलो नाही.
13.160.28
शम्याक्षेपैरयजं यच्च देवा-
ञ्शतैः क्रतूनामयुतैश्चापि यच्च।
त्रयोदशद्वादशाहैश्च देव ।
सपौण्डरीकैर्न च तेषां फलेन ॥ १३.१६०.२८ ॥
शम्याक्षेप विधींनी मी देवतांचे यजन केले; शेकडो व हजारो यज्ञांनी, तेरा व बारा दिवसांच्या क्रतूंनी, हे देवा, पौण्डरीक यज्ञासहही; पण त्यांच्या फलानेही नव्हे.
13.160.29
अष्टौ सहस्राणि ककुद्मिनामहं ।
शुक्लर्षभाणामददं द्विजेभ्यः।
एकैकं वै काञ्चनं शृङ्गमेभ्यः ।
पत्नीश्चैषामददं निष्ककण्ठीः ॥ १३.१६०.२९ ॥
कुबड असलेले आठ हजार पांढरे वृषभ मी द्विजांना दिले; प्रत्येकाचे शिंग सोन्याचे होते; यांच्या पत्नीही, सुवर्णहार घातलेल्या, मी दिल्या.
13.160.30
हिरण्यरत्ननिचयानददं रत्नपर्वतान् ।
धनधान्यैः समृद्धांश्च ग्रामाञ्शतसहस्रशः ॥ १३.१६०.३० ॥
सोने व रत्नांचे ढीग मी दिले; रत्नपर्वत दिले; धनधान्याने समृद्ध शेकडो हजारो गावे दिली.
13.160.31
शतं शतानां गृष्टीनामददं चाप्यतन्द्रितः ।
इष्ट्वाऽनेकैर्महायज्ञैर्ब्राह्मणेभ्यो न तेन च ॥ १३.१६०.३१ ॥
मी अनेक महायज्ञ करून, न थकता, ब्राह्मणांना शेकडो गृष्टी गायी दान केल्या; त्यानेही…
13.160.32
एकादशाहैरयजं सदक्षिणै-
र्द्विर्द्वादशाहैरश्वमेधैश्च देव।
गवां धनैः षोडशभिश्च ब्रह्मं-
स्तेषां फलेनेह न चागतोऽस्मि ॥ १३.१६०.३२ ॥
हे देवा, दक्षिणेसह अकरा दिवसांचे यज्ञ मी केले; बारा दिवसांचे यज्ञ दोन वेळा आणि अश्वमेधही केले; हे ब्रह्मन्, गाई व धनासह सोळा यज्ञही केले; परंतु त्यांच्या फलाने मी येथे आलो नाही.
13.160.33
निष्कैककण्ठमददं योजनायतं ।
तद्विस्तीर्णं काञ्चनपादपानाम्।
वनं चूतानां रत्नविभूषितानां ।
नचैव तेषामागतोऽहं फलेन ॥ १३.१६०.३३ ॥
प्रत्येक कंठाला एक निष्क याप्रमाणे दान दिले; एक योजन लांब व तितकेच रुंद, रत्नांनी सजलेले आंब्यांचे व सोन्याच्या वृक्षांचे वन दिले; परंतु त्यांच्या फलाने मी येथे आलो नाही.
13.160.34
तुरायणं हि व्रतमप्यधृष्य-
मक्रोधनोऽकरवं त्रिंशदब्दान्।
शतं गवामष्टशतानि चैव ।
दिनेदिने ह्यददं ब्राह्मणेभ्यः ॥ १३.१६०.३४ ॥
अजेय असे तुरायण व्रतही मी क्रोधरहित होऊन तीस वर्षे केले; दररोज ब्राह्मणांना शंभर आणि आठशे गाई दिल्या.
13.160.35
पयस्विनीनामथ रोहिणीनां ।
तथैवान्याननडुहो लोकनाथ।
प्रादां नित्यं ब्राह्मणेभ्यः सुरेश ।
नेहागतस्तेन फलेन चाहम् ॥ १३.१६०.३५ ॥
हे लोकनाथा, मी नित्य ब्राह्मणांना दूध देणाऱ्या गाई, तांबड्या गाई आणि तसेच इतर बैलही दिले; हे सुरेशा, त्या फलाने मीही येथे आलो नाही.
13.160.36
शम्याक्षेपेण पृथिवीं त्रिधा पर्यचरं यजन् ।
त्रिंशदग्नीनहं ब्रह्मन्नयजं यच्च नित्यदा।
अष्टाभिः सर्वमेधैश्च नरमेधैश्च सप्तभिः ॥ १३.१६०.३६ ॥
शम्याक्षेपाने तीन भागांत विभागलेल्या पृथ्वीवर फिरत फिरत मी यज्ञ केले. हे ब्राह्मणा, तीस अग्नींमध्ये नित्य यज्ञ केला; आठ सर्वमेध आणि सात नरमेधांनीही.
13.160.37
दशभिर्विश्वजिद्भिश्च शतैरष्टादशोत्तरैः ।
न चैव तेषां देवेश फलेनाहमिहागमम् ॥ १३.१६०.३७ ॥
दहा विश्वजित यज्ञांनी आणि अठरा अधिक शतकांनी. हे देवेशा, त्यांच्या फलाने मी येथे आलो नाही.
13.160.38
सरय्वां बाहुदायां च गङ्गायामथ नैमिषे ।
गवां शतानामयुतमददं न च तेन वै ॥ १३.१६०.३८ ॥
सरयू, बाहुदा, गंगा आणि नंतर नैमिषात शंभर-शंभर करून दहा हजार गायी दान केल्या. त्यानेही मी येथे आलो नाही.
13.160.39
इन्द्रेण गुह्यं निहितं वै गुहायां ।
यद्भार्गवस्तपसेहाभ्यविन्दत्।
जाज्वल्यमानमुशनस्तेजसेह ।
तत्साधयामासमहं वरेण्य ॥ १३.१६०.३९ ॥
इंद्राने गुहेत लपवलेले गुप्त रहस्य, भार्गवाने (उशनसाने) तपाने येथे मिळवलेले, तेजाने प्रज्वलित असलेले; हे वरेण्या, ते मी साधले.
13.160.40
ब्राह्मणार्थाय कर्माणि रणं चैव करोमि यत् ।
ततो मे ब्राह्मणास्तुष्टास्तस्मिन्कर्मणि साधिते।
पूजितैर्ब्राह्मणैर्नित्यं न च तेनाहमागतः ॥ १३.१६०.४० ॥
ब्राह्मणांसाठी मी केलेली कर्मे आणि युद्ध; ते कर्म साधल्यावर ब्राह्मण संतुष्ट झाले. ब्राह्मणांकडून नित्य पूजित झाल्यानेही मी त्यामुळे आलो नाही.
13.160.41
सहस्रमृषयश्चासन्ये वै तत्र समागताः ।
उक्तस्तैरस्मि गच्छ त्वं ब्रह्मलोकमिति प्रभो ॥ १३.१६०.४१ ॥
तेथे जमलेल्या हजार ऋषींनी मला सांगितले — हे प्रभो, तू ब्रह्मलोकाला जा.
13.160.42
प्रीतेनोक्तः सहस्रेण ब्राह्मणानामहं प्रभो ।
इमं लोकमनुप्राप्तो मा भूत्तेऽत्र विचारणा ॥ १३.१६०.४२ ॥
प्रसन्न झालेल्या हजार ब्राह्मणांनी मला सांगितले; हे प्रभो, मी या लोकात पोहोचलो आहे; यात तुम्हाला संशय नसावा.
13.160.43
कामं यथावद्विहितं विधात्रा ।
पृष्टेन वाच्यं तु मया यथावत्।
तपो हि नान्यच्चानशनान्मतं मे ।
नमोस्तु ते देववर प्रसीद ॥ १३.१६०.४३ ॥
विधात्याने विहित केल्याप्रमाणे, विचारल्यामुळे मी यथावत सांगेन. माझ्या मते तपच; उपवासाशिवाय दुसरे काही नाही. देववरा, तुला नमस्कार; प्रसन्न हो.
13.160.44
इत्युक्तवन्तं ब्रह्मि तु राजानं स भगीरथम् ।
पूजयामास पूजार्हं विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १३.१६०.४४ ॥
असे बोललेल्या राजा भगीरथाचा, पूजनीय ब्रह्म्याने विधिदृष्ट कर्माद्वारे सत्कार केला.
13.160.45
तस्मादनशनैर्युक्तो विप्रान्पूज्य नित्यदा ।
विप्राणां वचनात्सर्वं परत्रेहं च सिध्यति ॥ १३.१६०.४५ ॥
म्हणून उपवासात रत असलेल्याने नेहमी ब्राह्मणांची पूजा करावी; ब्राह्मणांच्या वचनाने इहलोकात आणि परलोकात सर्व सिद्ध होते.
13.160.46
वासोभिरन्नैर्गोभिस्च शुभैर्नैवेशिकैरपि ।
शुभैः सुरक्षणैश्चापि स्तोष्या एव द्विजास्तथा।
एतदेव परं गुह्यमलोभेन समाचर ॥ १३.१६०.४६ ॥
वस्त्रे, अन्न, गाई, शुभ निवासदान आणि उत्तम संरक्षणांनी द्विजांचा स्तुती व सत्कार करावा. हेच परम गुह्य आहे; लोभाशिवाय याचे आचरण कर.