Mahābhārata · Adhyāya 13.165
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.165.1
पितामहेन कथिता दानधर्माश्रिताः कथाः ।
मया श्रुता ऋषीणां तु संनिधौ केशवस्य च ॥ १३.१६५.१ ॥
El abuelo contó historias relativas al dharma de la donación, y yo las escuché en presencia de los sabios y de Keśava.
13.165.2
पुनः कौतूहलमभूत्तामेवाध्यात्मिकीं प्रति ।
कथाः कथय राजेन्द्र त्वदन्यः क उदाहरेत् ॥ १३.१६५.२ ॥
De nuevo surgió la curiosidad por aquellas historias sobre el ser interior. Oh rey de reyes, cuéntalas; ¿quién más que tú podría relatarlas?
13.165.3
एष यादवदायादस्तथानुज्ञातुमर्हति ।
ज्ञाते तु यस्मिञ्ज्ञातव्यं ज्ञातं भवति भारत ॥ १३.१६५.३ ॥
Este pariente yādava también merece ser autorizado. Oh Bhārata, cuando él es conocido, todo lo que hay que conocer se conoce.
13.165.4
पश्चाच्छ्रोष्यामहे राज्ञां श्राव्यान्धर्मान्पितामह ।
कौतूहलमृषीणां तु च्छेतुमर्हसि साम्प्रतम् ॥ १३.१६५.४ ॥
Después oiremos los dharmas dignos de ser escuchados por los reyes. Oh abuelo, te corresponde ahora disipar la curiosidad de los sabios.
13.165.5
अत ऊर्ध्वं महाराज साङ्ख्ययोगोभयशास्त्राधि-
गतयाथात्म्यदर्शनसम्पन्नयोराचार्ययोः संवादमनुव्याख्यास्यामः ॥ १३.१६५.५ ॥
A partir de aquí, gran rey, expondremos en orden el diálogo de los dos maestros, ambos dotados de visión verdadera adquirida en los tratados de Sāṅkhya y Yoga.
13.165.6
ष्टमुपससर्प भगवन्तमाचार्यं भगवानाचार्यो रुद्रः ॥ १३.१६५.६ ॥
…se acercó al venerable maestro; el venerable maestro era Rudra.
13.165.7
तं प्रोवाच स्वागतं महेश्वर ब्रह्मसुत एतदास-
नमास्तां भगवान् ॥ १३.१६५.७ ॥
Le dijo: "Bienvenido, gran señor, hijo de Brahmā. Este es el asiento; que el venerable se siente."
13.165.8
इत्युक्ते चासीनो भगवाननन्तरूपो रुद्रस्तं ।
प्रोवाच भगवानपि ध्यानमावर्तयति। इत्युक्ते चाह
भगवान्सनत्कुमारस्तथेति ॥ १३.१६५.८ ॥
Así interpelado, Rudra de forma infinita, sentado, le habló; el bienaventurado también vuelve a su meditación. Así dicho, el bienaventurado Sanatkumāra dijo: "Así sea."
13.165.9
तथेत्युक्तश्च प्रोवाच भगवाञ्शङ्करस्तदा ।
परावरज्ञं सर्वस्य त्रैलोक्यस्य महामुनिम् ॥ १३.१६५.९ ॥
Así respondido con "Así sea", el bienaventurado Śaṅkara entonces habló al gran sabio, conocedor de lo superior y lo inferior de todo y de los tres mundos.
13.165.10
किं वा ध्यानेन द्रष्टव्यं यद्भवाननुपश्यति ।
यच्च ध्यात्वा न शोचन्ति यतयस्तत्वदर्शिनः ॥ १३.१६५.१० ॥
"¿Qué hay que ver mediante la meditación, aquello que tú percibes? ¿Y qué, habiéndolo meditado, no lamentan los ascetas y videntes de la verdad?"
13.165.11
कथय त्वमिमं देवं देहिनां यतिसत्तम ।
यच्च तत्पुरुषं शुद्धमित्युक्तं योगसाङ्ख्ययोः ॥ १३.१६५.११ ॥
"Habla, el mejor de los ascetas, de este dios para los seres encarnados, y también de ese Puruṣa puro del que se habla en el Yoga y el Sāṅkhya."
13.165.12
किमध्यात्माधिभूतं च तथा चाप्यधिदैवतम् ।
कालसङ्ख्या च का देव द्रष्टव्या तस्य ब्रह्मणः ॥ १३.१६५.१२ ॥
"¡Oh dios!, ¿qué es el adhyātma de ese Brahman, y también qué son el adhibhūta y el adhidaivata? ¿Y cómo ha de verse la medida del tiempo?"
13.165.13
सङ्ख्या सङ्ख्यादनस्यैव या प्रोक्ता परमर्षिभिः ।
शास्त्रदृष्टेन मार्गेण यथावद्यतिसत्तम ॥ १३.१६५.१३ ॥
Explica con rectitud, por el camino visto en los śāstras, la enumeración y el enumerador que declararon los grandes sabios, oh mejor de los ascetas.
13.165.14
यच्च तत्पुरुषं शुद्धं प्रबुद्धमजरं ध्रुवम् ।
बुध्यमानाप्रबुद्धाभ्यां विद्यावेद्यं तथैव च ॥ १३.१६५.१४ ॥
Ese Puruṣa es puro, despierto, sin vejez y firme, cognoscible solo por el conocimiento, tanto por quien sabe como por quien no sabe.
13.165.15
विमोक्षं त्रिविधं चैव ब्रूहि मोक्षविदांवर ।
परिसाङ्ख्यं च साङ्ख्यानां ध्यानं योगेषु चार्थवत् ॥ १३.१६५.१५ ॥
Oh mejor de los conocedores de la liberación, explica la liberación triple, la enumeración completa de los Sāṅkhya y la meditación en los yogas, que tiene sentido.
13.165.16
एकत्वदर्शनं चैव तथा नानात्वदर्शनम् ।
अरिष्टानि च तत्वेन तथैवोत्क्रमणानि च ॥ १३.१६५.१६ ॥
La visión de la unidad y la visión de la multiplicidad, los presagios en verdad, y de igual modo las salidas (de los soplos vitales).
13.165.17
दैवतानि च सर्वाणि निखिलेनानुपूर्वशः ।
यान्याश्रितानि देहेषु देहिनां यतिसत्तम।
सर्वमेतद्यथातत्वमाख्याहि मुनिसत्तम ॥ १३.१६५.१७ ॥
Explica completa y ordenadamente todas las deidades que habitan en los cuerpos de los seres encarnados, oh mejor de los ascetas. Explica todo esto tal como es en verdad, oh mejor de los sabios.
13.165.18
श्रेष्ठो भवान्हि सर्वेषां ब्रह्मज्ञानामनिन्दितः ।
चतुर्थस्त्वं त्रयाणां तु ये गताःइ परमां गतिम्।
ज्ञानेन च प्राकृतेन निर्मुक्तो मृत्युबन्धनात् ॥ १३.१६५.१८ ॥
Tú eres en verdad el primero e intachable entre todos los conocedores de Brahman; eres el cuarto de aquellos tres que alcanzaron la meta suprema, y por el conocimiento natural estás liberado del lazo de la muerte.
13.165.19
वयं तु वैकृतं मार्गमाश्रिता वै क्षरं सदा ।
परमुत्सृज्य पन्थानममृताक्षरमेव तु ॥ १३.१६५.१९ ॥
Nosotros, en cambio, nos hemos refugiado en el camino alterado, siempre perecedero, habiendo abandonado el sendero supremo, inmortal e imperecedero.
13.165.20
न्यूने पथि निमग्नास्तु ऐश्वर्येऽष्टगुणे तथा ।
महिमानं प्रगृह्येमं विचरामो यथासुखम् ॥ १३.१६५.२० ॥
Sumergidos en el sendero inferior y en el señorío de ocho cualidades, asumimos esta gloria y vagamos a nuestro antojo.
13.165.21
न चैतत्सुखमत्यन्तं न्यूनमेतदनन्तरम् ।
मूर्तिमत्परमेतत्स्यादिदमेवं सुसत्तम ॥ १३.१६५.२१ ॥
Esta dicha no es suprema; lo que sigue es inferior. Oh mejor de los buenos, este estado encarnado podría ser en sí mismo lo supremo.
13.165.22
पुनः पुनश्च पतनं मूर्तिमत्युपदिश्यते ।
न पुनर्मृत्युमित्यन्यं निर्मुक्तानां तु मूर्तितः ॥ १३.१६५.२२ ॥
La caída repetida se enseña solo del estado encarnado; pero para los liberados no hay de nuevo muerte desde la encarnación: esta es otra condición.
13.165.23
मृत्युदोषास्त्वनन्ता वै उत्पद्यन्ते कृतात्मनाम् ।
मर्त्येषु नाकपृष्ठेषु निरयेषु महामुने ॥ १३.१६५.२३ ॥
Oh gran sabio, los defectos de la muerte son infinitos; surgen incluso en los de alma dominada, entre los mortales, en las cumbres celestiales y en los infiernos.
13.165.24
तत्र मञ्जन्ति पुरुषाः सुखदुःखेन वेष्टिताः ॥ १३.१६५.२४ ॥
Allí los hombres se hunden, envueltos por el placer y el dolor.
13.165.25
सुखदुःखव्यपेतं च यदाहुरमृतं पदम् ।
तदहं श्रोतुमिच्छामि यथावच्छ्रुतिदर्शनात् ॥ १३.१६५.२५ ॥
Deseo oír tal como es aquello que está más allá del placer y del dolor, lo que llaman el estado inmortal, según lo oído y visto en la śruti.
13.165.26
यदुक्तं भवता वाक्यं तत्वसंज्ञेति देहिनाम् ।
चतुर्विंशतिमेवात्र केचिदाहुर्मनीषिणः ॥ १३.१६५.२६ ॥
En la afirmación que hiciste, de que el principio de los seres encarnados se llama tattva, algunos sabios aquí dicen que son veinticuatro.
13.165.27
केचिदाहुस्त्रयोविंशं यथाश्रुतिनिदर्शनात् ।
वयं तु पञ्चविंशं वै तदधिष्ठानसंज्ञितम्।
तत्वं समधिमन्यामः सर्वतन्त्रप्रलापनात् ॥ १३.१६५.२७ ॥
Algunos dicen veintitrés, según lo oído en la escritura; pero nosotros consideramos que veinticinco, llamado el sustrato de aquello, es el principio, según la enseñanza de todos los sistemas.
13.165.28
अव्ययश्चैव वै व्यक्तावुभावपि पिनाकधृक् ।
सह चैव विना चैव तावन्योन्यं प्रतिष्ठितौ ॥ १३.१६५.२८ ॥
Lo imperecedero y lo manifiesto, ambos, y el portador del arco Pināka; aquellos dos, juntos o separados, se sustentan mutuamente.
13.165.29
हिरण्मयीं प्रविश्यैष मूर्तिं मूर्तिमतांवर ।
चकार पुरुषस्तात विकारपुरुषावुभौ ॥ १३.१६५.२९ ॥
Entrando en la forma dorada, oh mejor de los seres con forma, querido mío, esta Persona hizo a los dos Personas de modificación.
13.165.30
अव्यक्तादेक एवैष महानात्मा प्रसूयते ।
अहङ्कारेण लोकांश्च व्याप्य चाहंकृतेन वै ॥ १३.१६५.३० ॥
De lo no manifiesto surge este único gran yo; por el ego, y hecho egoísta, impregna los mundos.
13.165.31
पिना सर्वं तदव्यक्तादभफिमन्यस्व शूलधृक् ।
भूतसर्गमहङ्कारात्तृतीयं विद्धि वै क्रमात् ॥ १३.१६५.३१ ॥
Oh portador del tridente, de lo no manifestado surge todo esto. Sabe que la creación de los elementos a partir del egoísmo es la tercera en orden.
13.165.32
अहङ्काराच्च भूतेषु चतुर्थं विद्दि वैकृतम् ।
अहङ्काराच्च जातानि युगपद्विबुधेश्वर ॥ १३.१६५.३२ ॥
Sabe que, a partir del egoísmo, entre los elementos, la cuarta es la creación modificada. Oh señor de los dioses, del egoísmo nacieron todos estos a la vez.
13.165.33
सविशेषाणि भूतानि पञ्च प्राहुर्मनीषिणः ।
चतुर्विंशात्तु वै प्रोक्तात्पञ्चविंशोऽधितिष्ठति ॥ १३.१६५.३३ ॥
Los sabios hablan de los cinco elementos junto con sus distinciones. Por encima de los veinticuatro declarados, el vigésimo quinto los preside.
13.165.34
एते सर्गा मया प्रोक्ताश्चत्वारः प्राकृतास्त्विह ।
अहङ्काराच्च जातानि युगपद्विबुधेश्वर ॥ १३.१६५.३४ ॥
Estas cuatro creaciones naturales las he declarado aquí. Del egoísmo nacieron todas a la vez, oh señor de los dioses.
13.165.35
अङ्काराच्च भूतेषु विविधार्थं व्यजायत ।
इन्द्रियैर्युगपत्सर्वैः सो नित्यश्च समीक्षते ॥ १३.१६५.३५ ॥
Y del egoísmo, entre los elementos, surgió la mente de múltiples fines. Esa mente eterna percibe todo a la vez junto con todos los sentidos.
13.165.36
मरुत्त्वं सत्वसर्गश्च तुष्टिः सिद्धिस्तथैव च ।
वैकृतानि प्रवक्ष्यामि शृणु तानि महामते ॥ १३.१६५.३६ ॥
La condición de los Marut, la creación de sattva, la satisfacción y la perfección, asimismo. Declararé las creaciones modificadas; escúchalas, oh de gran mente.
13.165.37
एषा तत्वचतुर्विंशन्मया शास्त्रानुमानतः ।
वर्णिता तव देवेश पञ्चविंशत्समन्विता ॥ १३.१६५.३७ ॥
Señor de los dioses, según la escritura y la inferencia te he descrito estos veinticuatro principios, junto con el vigésimo quinto.
13.165.38
पञ्चमोऽनुग्रहश्चैव नवैते प्राकृतैः सह ।
ऐन्द्रेप्यहमधोप्यन्यन्ममात्मनि च भास्वरः ॥ १३.१६५.३८ ॥
El quinto es la gracia; estos nueve, junto con los principios naturales, resplandecen en Indra, en mí, también abajo y en mi propio ser.
13.165.39
यच्च देहमयं किञ्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते ।
सर्वत्रैवाभिमन्तव्यं त्वया त्रिपुरसूदन ॥ १३.१६५.३९ ॥
Todo lo que existe con cuerpo en los tres mundos debes considerarlo así en todas partes, oh destructor de Tripura.
13.165.40
अन्यथा येऽनुपश्यन्ति ते न पश्यन्ति ब्रह्मज ।
एतदव्यक्तविषयं पञ्चविंशसमन्वितम् ॥ १३.१६५.४० ॥
Quienes ven de otro modo no ven, oh hijo de Brahmā. Esto tiene lo no manifiesto como objeto, junto con los veinticinco.
13.165.41
अनेन कारणेनैव तत्वमाहुर्मनीषिणः ।
विकारमात्रमेतं तु तत्वमाचक्षते परम् ॥ १३.१६५.४१ ॥
Por esta misma razón los sabios lo llaman principio. Es mera modificación, pero lo declaran el principio supremo.
13.165.42
निस्तत्वश्चैष देवेश बोद्धव्यं तु न बुद्ध्यते ।
यदि बुद्ध्येत्परं बुद्धं बुद्ध्यमानः सुरर्षभः।
प्रबुद्धो ह्यभिमन्येत योयं नाहमिति प्रभो ॥ १३.१६५.४२ ॥
Señor de los dioses, esto carece de principio; debe conocerse, pero no se conoce. Si alguien conociera lo supremo, oh toro de los dioses, despierto y comprendiendo, consideraría que esto no soy yo, oh señor.