ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 13.165
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.165.1
पितामहेन कथिता दानधर्माश्रिताः कथाः ।
मया श्रुता ऋषीणां तु संनिधौ केशवस्य च ॥ १३.१६५.१ ॥
ಪಿತಾಮಹರು ದಾನಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು; ಅವನ್ನು ನಾನು ಋಷಿಗಳ ಮತ್ತು ಕೇಶವನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದೆ.
13.165.2
पुनः कौतूहलमभूत्तामेवाध्यात्मिकीं प्रति ।
कथाः कथय राजेन्द्र त्वदन्यः क उदाहरेत् ॥ १३.१६५.२ ॥
ಮತ್ತೆ ಆ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಕ ಕಥೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿತು. ರಾಜೇಂದ್ರ, ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ; ನಿಮ್ಮ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರು ಹೇಳಬಲ್ಲರು?
13.165.3
एष यादवदायादस्तथानुज्ञातुमर्हति ।
ज्ञाते तु यस्मिञ्ज्ञातव्यं ज्ञातं भवति भारत ॥ १३.१६५.३ ॥
ಈ ಯಾದವ ಬಂಧುವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹ. ಭಾರತ, ಯಾರನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದೆಲ್ಲವೂ ತಿಳಿದಂತಾಗುತ್ತದೋ ಅವನು.
13.165.4
पश्चाच्छ्रोष्यामहे राज्ञां श्राव्यान्धर्मान्पितामह ।
कौतूहलमृषीणां तु च्छेतुमर्हसि साम्प्रतम् ॥ १३.१६५.४ ॥
ನಂತರ ರಾಜರು ಕೇಳಬೇಕಾದ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ನಾವು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ; ಪಿತಾಮಹ, ಈಗ ಋಷಿಗಳ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವುದು ನಿಮಗೆ ಯೋಗ್ಯ.
13.165.5
अत ऊर्ध्वं महाराज साङ्ख्ययोगोभयशास्त्राधि-
गतयाथात्म्यदर्शनसम्पन्नयोराचार्ययोः संवादमनुव्याख्यास्यामः ॥ १३.१६५.५ ॥
ಇನ್ನು ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗ ಎರಡೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಯಥಾರ್ಥ ದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆದ ಇಬ್ಬರು ಆಚಾರ್ಯರ ಸಂವಾದವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
13.165.6
ष्टमुपससर्प भगवन्तमाचार्यं भगवानाचार्यो रुद्रः ॥ १३.१६५.६ ॥
…ಭಗವಂತನಾದ ಆಚಾರ್ಯರನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದರು; ಭಗವಂತನಾದ ಆಚಾರ್ಯ ರುದ್ರ.
13.165.7
तं प्रोवाच स्वागतं महेश्वर ब्रह्मसुत एतदास-
नमास्तां भगवान् ॥ १३.१६५.७ ॥
ಅವರು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಮಹೇಶ್ವರನೇ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನೇ, ಸ್ವಾಗತ. ಇದು ಆಸನ; ಭಗವಂತನೇ, ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ."
13.165.8
इत्युक्ते चासीनो भगवाननन्तरूपो रुद्रस्तं ।
प्रोवाच भगवानपि ध्यानमावर्तयति। इत्युक्ते चाह
भगवान्सनत्कुमारस्तथेति ॥ १३.१६५.८ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಲು, ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅನಂತರೂಪ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು; ಭಗವಂತನು ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಲು ಭಗವಾನ್ ಸನತ್ಕುಮಾರನು "ಹಾಗೆಯೇ" ಎಂದನು.
13.165.9
तथेत्युक्तश्च प्रोवाच भगवाञ्शङ्करस्तदा ।
परावरज्ञं सर्वस्य त्रैलोक्यस्य महामुनिम् ॥ १३.१६५.९ ॥
"ಹಾಗೆಯೇ" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಲು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಆಗ, ಪರ-ಅಪರವನ್ನು ತಿಳಿದ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಸರ್ವರ ಮಹಾಮುನಿಯೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.
13.165.10
किं वा ध्यानेन द्रष्टव्यं यद्भवाननुपश्यति ।
यच्च ध्यात्वा न शोचन्ति यतयस्तत्वदर्शिनः ॥ १३.१६५.१० ॥
"ನೀವು ನೋಡುವುದನ್ನು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ನೋಡಬೇಕಾದದ್ದು ಏನು? ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಯತಿಗಳು, ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಗಳು ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ?"
13.165.11
कथय त्वमिमं देवं देहिनां यतिसत्तम ।
यच्च तत्पुरुषं शुद्धमित्युक्तं योगसाङ्ख्ययोः ॥ १३.१६५.११ ॥
"ಯತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ದೇಹಿಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ದೇವನನ್ನು ವಿವರಿಸಿ; ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಪುರುಷನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದ್ದನ್ನೂ."
13.165.12
किमध्यात्माधिभूतं च तथा चाप्यधिदैवतम् ।
कालसङ्ख्या च का देव द्रष्टव्या तस्य ब्रह्मणः ॥ १३.१६५.१२ ॥
"ದೇವನೇ, ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಯಾವುದು? ಅಧಿಭೂತ ಮತ್ತು ಅಧಿದೈವವೂ ಯಾವುವು? ಕಾಲದ ಲೆಕ್ಕ ಹೇಗೆ ನೋಡಬೇಕು?"
13.165.13
सङ्ख्या सङ्ख्यादनस्यैव या प्रोक्ता परमर्षिभिः ।
शास्त्रदृष्टेन मार्गेण यथावद्यतिसत्तम ॥ १३.१६५.१३ ॥
ಪರಮ ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು, ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ತಿಳಿಯುವವನನ್ನು, ಶಾಸ್ತ್ರದೃಷ್ಟ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹೇಳು, ಯತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮನೇ.
13.165.14
यच्च तत्पुरुषं शुद्धं प्रबुद्धमजरं ध्रुवम् ।
बुध्यमानाप्रबुद्धाभ्यां विद्यावेद्यं तथैव च ॥ १३.१६५.१४ ॥
ಆ ಪುರುಷನು ಶುದ್ಧನು, ಪ್ರಬುದ್ಧನು, ಅಜರನು, ಧ್ರುವನು; ತಿಳಿದವನಿಂದಲೂ ತಿಳಿಯದವನಿಂದಲೂ, ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವನು.
13.165.15
विमोक्षं त्रिविधं चैव ब्रूहि मोक्षविदांवर ।
परिसाङ्ख्यं च साङ्ख्यानां ध्यानं योगेषु चार्थवत् ॥ १३.१६५.१५ ॥
ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿದವರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮನೇ, ಮೂರು ವಿಧದ ವಿಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹೇಳು; ಸಾಂಖ್ಯರ ಪರಿಸಾಂಖ್ಯವನ್ನು, ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವತ್ತಾದ ಧ್ಯಾನವನ್ನೂ ಹೇಳು.
13.165.16
एकत्वदर्शनं चैव तथा नानात्वदर्शनम् ।
अरिष्टानि च तत्वेन तथैवोत्क्रमणानि च ॥ १३.१६५.१६ ॥
ಏಕತ್ವ ದರ್ಶನವನ್ನೂ, ನಾನಾತ್ವ ದರ್ಶನವನ್ನೂ; ಅರಿಷ್ಟಗಳನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ, ಉತ್ಕ್ರಮಣಗಳನ್ನೂ ಹೀಗೆಯೇ.
13.165.17
दैवतानि च सर्वाणि निखिलेनानुपूर्वशः ।
यान्याश्रितानि देहेषु देहिनां यतिसत्तम।
सर्वमेतद्यथातत्वमाख्याहि मुनिसत्तम ॥ १३.१६५.१७ ॥
ದೇಹಿಗಳ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಿತವಾದ ಎಲ್ಲಾ ದೈವಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳು, ಯತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮನೇ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ಹೇಳು, ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮನೇ.
13.165.18
श्रेष्ठो भवान्हि सर्वेषां ब्रह्मज्ञानामनिन्दितः ।
चतुर्थस्त्वं त्रयाणां तु ये गताःइ परमां गतिम्।
ज्ञानेन च प्राकृतेन निर्मुक्तो मृत्युबन्धनात् ॥ १३.१६५.१८ ॥
ನೀನೇ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮನು, ನಿಂದೆರಹಿತನು; ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೂವರಲ್ಲಿ ನೀನು ನಾಲ್ಕನೆಯವನು, ಸಹಜ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೃತ್ಯು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನು.
13.165.19
वयं तु वैकृतं मार्गमाश्रिता वै क्षरं सदा ।
परमुत्सृज्य पन्थानममृताक्षरमेव तु ॥ १३.१६५.१९ ॥
ನಾವು ಆದರೆ ಸದಾ ನಶ್ವರವಾದ, ವಿಕೃತವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇವೆ; ಪರಮವಾದ, ಅಮೃತವಾದ, ಅಕ್ಷರವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ.
13.165.20
न्यूने पथि निमग्नास्तु ऐश्वर्येऽष्टगुणे तथा ।
महिमानं प्रगृह्येमं विचरामो यथासुखम् ॥ १३.१६५.२० ॥
ನಾವು ಕೀಳಾದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಅಷ್ಟಗುಣ ಐಶ್ವರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಮುಳುಗಿದ್ದೇವೆ; ಈ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಇಷ್ಟಬಂದಂತೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೇವೆ.
13.165.21
न चैतत्सुखमत्यन्तं न्यूनमेतदनन्तरम् ।
मूर्तिमत्परमेतत्स्यादिदमेवं सुसत्तम ॥ १३.१६५.२१ ॥
ಈ ಸುಖ ಪರಮವಲ್ಲ, ಇದು ಮುಂದಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೀಳು; ಸತ್ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇದೇ ಮೂರ್ತಿಮಂತ ಪರಮವಾಗಬಹುದು.
13.165.22
पुनः पुनश्च पतनं मूर्तिमत्युपदिश्यते ।
न पुनर्मृत्युमित्यन्यं निर्मुक्तानां तु मूर्तितः ॥ १३.१६५.२२ ॥
ಪುನಃ ಪುನಃ ಪತನವು ಮೂರ್ತಿಮಂತ ಸ್ಥಿತಿಗೇ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಮುಕ್ತರಿಗೆ ಮೂರ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮೃತ್ಯು ಇಲ್ಲ, ಇದು ಬೇರೆಯ ಸ್ಥಿತಿ.
13.165.23
मृत्युदोषास्त्वनन्ता वै उत्पद्यन्ते कृतात्मनाम् ।
मर्त्येषु नाकपृष्ठेषु निरयेषु महामुने ॥ १३.१६५.२३ ॥
ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಮೃತ್ಯು ದೋಷಗಳು ಅನಂತ; ಅವು ಕೃತಾತ್ಮರಲ್ಲಿಯೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ—ಮರ್ತ್ಯರಲ್ಲಿ, ಸ್ವರ್ಗಪೃಷ್ಠಗಳಲ್ಲಿ, ನರಕಗಳಲ್ಲಿ.
13.165.24
तत्र मञ्जन्ति पुरुषाः सुखदुःखेन वेष्टिताः ॥ १३.१६५.२४ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರು ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು ಮುಳುಗುತ್ತಾರೆ.
13.165.25
सुखदुःखव्यपेतं च यदाहुरमृतं पदम् ।
तदहं श्रोतुमिच्छामि यथावच्छ्रुतिदर्शनात् ॥ १३.१६५.२५ ॥
ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ, ಅಮೃತ ಪದವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅದನ್ನು ಶ್ರುತಿ ದರ್ಶನದಂತೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
13.165.26
यदुक्तं भवता वाक्यं तत्वसंज्ञेति देहिनाम् ।
चतुर्विंशतिमेवात्र केचिदाहुर्मनीषिणः ॥ १३.१६५.२६ ॥
ದೇಹಿಗಳಿಗೆ ತತ್ತ್ವ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನೀವು ಹೇಳಿದ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಮನೀಷಿಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
13.165.27
केचिदाहुस्त्रयोविंशं यथाश्रुतिनिदर्शनात् ।
वयं तु पञ्चविंशं वै तदधिष्ठानसंज्ञितम्।
तत्वं समधिमन्यामः सर्वतन्त्रप्रलापनात् ॥ १३.१६५.२७ ॥
ಕೆಲವರು ಶ್ರುತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ನಾವು ಇಪ್ಪತ್ತೈದನ್ನು, ಅದರ ಅಧಿಷ್ಠಾನವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತತ್ತ್ವವಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ತಂತ್ರಗಳ ವಚನದಿಂದ ಒಪ್ಪುತ್ತೇವೆ.
13.165.28
अव्ययश्चैव वै व्यक्तावुभावपि पिनाकधृक् ।
सह चैव विना चैव तावन्योन्यं प्रतिष्ठितौ ॥ १३.१६५.२८ ॥
ಅವ್ಯಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತ ಎರಡೂ, ಪಿನಾಕಧಾರಿಯೂ; ಆ ಎರಡೂ ಒಟ್ಟಿಗಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪರಸ್ಪರ ಆಧಾರಗೊಂಡಿವೆ.
13.165.29
हिरण्मयीं प्रविश्यैष मूर्तिं मूर्तिमतांवर ।
चकार पुरुषस्तात विकारपुरुषावुभौ ॥ १३.१६५.२९ ॥
ಮೂರ್ತಿಮಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಈ ಪುರುಷನು ಸುವರ್ಣಮಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಯ್ಯಾ, ವಿಕಾರಗಳುಳ್ಳ ಇಬ್ಬರು ಪುರುಷರನ್ನು ಮಾಡಿದನು.
13.165.30
अव्यक्तादेक एवैष महानात्मा प्रसूयते ।
अहङ्कारेण लोकांश्च व्याप्य चाहंकृतेन वै ॥ १३.१६५.३० ॥
ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಈ ಒಂದೇ ಮಹಾತ್ಮ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅಹಂಕಾರದಿಂದ, ಅಹಂಕೃತನಾಗಿ ಅದು ಲೋಕಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
13.165.31
पिना सर्वं तदव्यक्तादभफिमन्यस्व शूलधृक् ।
भूतसर्गमहङ्कारात्तृतीयं विद्धि वै क्रमात् ॥ १३.१६५.३१ ॥
ಓ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ, ಆ ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದಲೇ ಇದೆಲ್ಲವೂ (ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ). ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಭೂತಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯದೆಂದು ತಿಳಿ.
13.165.32
अहङ्काराच्च भूतेषु चतुर्थं विद्दि वैकृतम् ।
अहङ्काराच्च जातानि युगपद्विबुधेश्वर ॥ १३.१६५.३२ ॥
ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ವೈಕೃತವನ್ನು ತಿಳಿ. ದೇವೇಶ್ವರನೇ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು.
13.165.33
सविशेषाणि भूतानि पञ्च प्राहुर्मनीषिणः ।
चतुर्विंशात्तु वै प्रोक्तात्पञ्चविंशोऽधितिष्ठति ॥ १३.१६५.३३ ॥
ವಿಶೇಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಐದು ಭೂತಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕರ ಮೇಲೆ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯದು ಅಧಿಷ್ಠಿಸುತ್ತದೆ.
13.165.34
एते सर्गा मया प्रोक्ताश्चत्वारः प्राकृतास्त्विह ।
अहङ्काराच्च जातानि युगपद्विबुधेश्वर ॥ १३.१६५.३४ ॥
ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೇಳಿದ ಈ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಕೃತ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು. ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಇವು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು, ದೇವೇಶ್ವರನೇ.
13.165.35
अङ्काराच्च भूतेषु विविधार्थं व्यजायत ।
इन्द्रियैर्युगपत्सर्वैः सो नित्यश्च समीक्षते ॥ १३.१६५.३५ ॥
ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಉದ್ದೇಶವುಳ್ಳ (ಮನಸ್ಸು) ಹುಟ್ಟಿತು. ಆ ನಿತ್ಯ (ಮನಸ್ಸು) ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
13.165.36
मरुत्त्वं सत्वसर्गश्च तुष्टिः सिद्धिस्तथैव च ।
वैकृतानि प्रवक्ष्यामि शृणु तानि महामते ॥ १३.१६५.३६ ॥
ಮರುತ್ತ್ವ, ಸತ್ತ್ವ ಸೃಷ್ಟಿ, ತುಷ್ಟಿ, ಸಿದ್ಧಿ, ಹಾಗೆಯೇ. ವೈಕೃತ (ಸೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು) ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಮಹಾಮತಿಯೇ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇಳು.
13.165.37
एषा तत्वचतुर्विंशन्मया शास्त्रानुमानतः ।
वर्णिता तव देवेश पञ्चविंशत्समन्विता ॥ १३.१६५.३७ ॥
ದೇವೇಶನೇ, ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಇಪ್ಪತ್ತೈದರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದೆ.
13.165.38
पञ्चमोऽनुग्रहश्चैव नवैते प्राकृतैः सह ।
ऐन्द्रेप्यहमधोप्यन्यन्ममात्मनि च भास्वरः ॥ १३.१६५.३८ ॥
ಐದನೆಯದು ಅನುಗ್ರಹ; ಈ ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತ ತತ್ತ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ. ಇಂದ್ರನಲ್ಲಿ, ನನ್ನಲ್ಲಿ, ಕೆಳಗೂ, ನನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಇನ್ನೊಂದೂ.
13.165.39
यच्च देहमयं किञ्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते ।
सर्वत्रैवाभिमन्तव्यं त्वया त्रिपुरसूदन ॥ १३.१६५.३९ ॥
ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹಮಯವಾದುದು ಏನಾದರೂ ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ನೀನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಾಗೆಯೇ ಭಾವಿಸಬೇಕು, ತ್ರಿಪುರಸೂದನನೇ.
13.165.40
अन्यथा येऽनुपश्यन्ति ते न पश्यन्ति ब्रह्मज ।
एतदव्यक्तविषयं पञ्चविंशसमन्वितम् ॥ १३.१६५.४० ॥
ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನೋಡುವವರು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ, ಬ್ರಹ್ಮಜನೇ. ಇದು ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ವಿಷಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಪ್ಪತ್ತೈದರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದೆ.
13.165.41
अनेन कारणेनैव तत्वमाहुर्मनीषिणः ।
विकारमात्रमेतं तु तत्वमाचक्षते परम् ॥ १३.१६५.४१ ॥
ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಮನೀಷಿಗಳು ಇದನ್ನು ತತ್ತ್ವ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ವಿಕಾರ; ಆದರೂ ಇದನ್ನೇ ಪರಮ ತತ್ತ್ವ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
13.165.42
निस्तत्वश्चैष देवेश बोद्धव्यं तु न बुद्ध्यते ।
यदि बुद्ध्येत्परं बुद्धं बुद्ध्यमानः सुरर्षभः।
प्रबुद्धो ह्यभिमन्येत योयं नाहमिति प्रभो ॥ १३.१६५.४२ ॥
ದೇವೇಶನೇ, ಇದು ನಿಸ್ತತ್ತ್ವ; ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದು ಆದರೆ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಪರವನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ತಿಳಿದರೆ, ಸುರರ್ಷಭನೇ, ಎಚ್ಚರಗೊಂಡವನು 'ಇದು ನಾನಲ್ಲ' ಎಂದು ಭಾವಿಸುವನು, ಪ್ರಭುವೇ.