మహాభారతం · అధ్యాయం 13.165
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.165.1
पितामहेन कथिता दानधर्माश्रिताः कथाः ।
मया श्रुता ऋषीणां तु संनिधौ केशवस्य च ॥ १३.१६५.१ ॥
పితామహుడు దానధర్మానికి సంబంధించిన కథలను చెప్పారు; వాటిని నేను ఋషుల సమక్షంలో, కేశవుని సమక్షంలో విన్నాను.
13.165.2
पुनः कौतूहलमभूत्तामेवाध्यात्मिकीं प्रति ।
कथाः कथय राजेन्द्र त्वदन्यः क उदाहरेत् ॥ १३.१६५.२ ॥
మళ్ళీ ఆ ఆధ్యాత్మిక కథల పట్ల నాకు కుతూహలం కలిగింది. రాజేంద్రా, కథలు చెప్పండి; మీరు తప్ప ఇంకెవరు చెప్పగలరు?
13.165.3
एष यादवदायादस्तथानुज्ञातुमर्हति ।
ज्ञाते तु यस्मिञ्ज्ञातव्यं ज्ञातं भवति भारत ॥ १३.१६५.३ ॥
ఈ యాదవ బంధువు కూడా అలాగే అనుమతి పొందదగినవారు. భారతా, ఎవరిని తెలుసుకుంటే తెలుసుకోదగినదంతా తెలిసినట్టవుతుందో.
13.165.4
पश्चाच्छ्रोष्यामहे राज्ञां श्राव्यान्धर्मान्पितामह ।
कौतूहलमृषीणां तु च्छेतुमर्हसि साम्प्रतम् ॥ १३.१६५.४ ॥
తరువాత రాజులు వినదగిన ధర్మాలను మేము వింటాము; పితామహా, ఇప్పుడు ఋషుల కుతూహలాన్ని తీర్చడం మీకు తగును.
13.165.5
अत ऊर्ध्वं महाराज साङ्ख्ययोगोभयशास्त्राधि-
गतयाथात्म्यदर्शनसम्पन्नयोराचार्ययोः संवादमनुव्याख्यास्यामः ॥ १३.१६५.५ ॥
ఇక మహారాజా, సాంఖ్య మరియు యోగ రెండు శాస్త్రాల నుండి యథార్థ దర్శనాన్ని పొందిన ఇద్దరు ఆచార్యుల సంవాదాన్ని క్రమంగా వివరిస్తాము.
13.165.6
ष्टमुपससर्प भगवन्तमाचार्यं भगवानाचार्यो रुद्रः ॥ १३.१६५.६ ॥
…భగవంతుడైన ఆచార్యుని సమీపించారు; భగవంతుడైన ఆచార్యుడు రుద్రుడు.
13.165.7
तं प्रोवाच स्वागतं महेश्वर ब्रह्मसुत एतदास-
नमास्तां भगवान् ॥ १३.१६५.७ ॥
ఆయన ఆయనతో ఇలా అన్నాడు: "మహేశ్వరా, బ్రహ్మ కుమారా, స్వాగతం. ఇదే ఆసనం, భగవానుడా, కూర్చోండి."
13.165.8
इत्युक्ते चासीनो भगवाननन्तरूपो रुद्रस्तं ।
प्रोवाच भगवानपि ध्यानमावर्तयति। इत्युक्ते चाह
भगवान्सनत्कुमारस्तथेति ॥ १३.१६५.८ ॥
ఇలా చెప్పబడగా, కూర్చున్న అనంతరూపుడైన భగవానుడు రుద్రుడు ఆయనతో అన్నాడు; భగవానుడు ధ్యానాన్ని మళ్లీ సాగిస్తాడు. ఇలా చెప్పబడగా భగవానుడు సనత్కుమారుడు "అలాగే" అన్నాడు.
13.165.9
तथेत्युक्तश्च प्रोवाच भगवाञ्शङ्करस्तदा ।
परावरज्ञं सर्वस्य त्रैलोक्यस्य महामुनिम् ॥ १३.१६५.९ ॥
"అలాగే" అని చెప్పబడినప్పుడు భగవానుడు శంకరుడు అప్పుడు, మూడు లోకాలన్నింటికీ పరమ అపరాలను తెలిసిన ఆ మహాముని అయిన సనత్కుమారునితో మాట్లాడాడు.
13.165.10
किं वा ध्यानेन द्रष्टव्यं यद्भवाननुपश्यति ।
यच्च ध्यात्वा न शोचन्ति यतयस्तत्वदर्शिनः ॥ १३.१६५.१० ॥
"మీరు చూసే దానిని ధ్యానంతో చూడవలసింది ఏమిటి? ధ్యానించి యతులు, తత్త్వదర్శులు దేనిని గురించి శోకించరు?"
13.165.11
कथय त्वमिमं देवं देहिनां यतिसत्तम ।
यच्च तत्पुरुषं शुद्धमित्युक्तं योगसाङ्ख्ययोः ॥ १३.१६५.११ ॥
"యతులలో ఉత్తముడా, దేహధారులకు ఈ దేవుని గురించి చెప్పండి; యోగ సాంఖ్యాలలో శుద్ధ పురుషుడని చెప్పబడినదాన్నీ."
13.165.12
किमध्यात्माधिभूतं च तथा चाप्यधिदैवतम् ।
कालसङ्ख्या च का देव द्रष्टव्या तस्य ब्रह्मणः ॥ १३.१६५.१२ ॥
"దేవా, ఆ బ్రహ్మము యొక్క అధ్యాత్మం ఏమిటి? అధిభూతం, అధిదైవం కూడా ఏమిటి? కాలసంఖ్య ఎలా చూడబడాలి?"
13.165.13
सङ्ख्या सङ्ख्यादनस्यैव या प्रोक्ता परमर्षिभिः ।
शास्त्रदृष्टेन मार्गेण यथावद्यतिसत्तम ॥ १३.१६५.१३ ॥
పరమ ఋషులు చెప్పిన సంఖ్యను, జ్ఞాతను సంఖ్యతో చెప్పిన దానిని, శాస్త్రదృష్ట మార్గంలో యథావత్తుగా చెప్పుము, యతులలో ఉత్తముడా.
13.165.14
यच्च तत्पुरुषं शुद्धं प्रबुद्धमजरं ध्रुवम् ।
बुध्यमानाप्रबुद्धाभ्यां विद्यावेद्यं तथैव च ॥ १३.१६५.१४ ॥
ఆ పురుషుడు శుద్ధుడు, ప్రబుద్ధుడు, అజరుడు, ధ్రువుడు; తెలిసినవాడు మరియు తెలియనివాడు ఇద్దరిచేత, జ్ఞానంతోనే తెలియదగినవాడు.
13.165.15
विमोक्षं त्रिविधं चैव ब्रूहि मोक्षविदांवर ।
परिसाङ्ख्यं च साङ्ख्यानां ध्यानं योगेषु चार्थवत् ॥ १३.१६५.१५ ॥
మోక్షము తెలిసినవారిలో ఉత్తముడా, మూడు విధాల విమోక్షాన్ని చెప్పుము; సాంఖ్యుల పరిసాంఖ్యాన్ని, యోగాలలో అర్థవంతమైన ధ్యానాన్ని కూడా చెప్పుము.
13.165.16
एकत्वदर्शनं चैव तथा नानात्वदर्शनम् ।
अरिष्टानि च तत्वेन तथैवोत्क्रमणानि च ॥ १३.१६५.१६ ॥
ఏకత్వ దర్శనాన్ని, నానాత్వ దర్శనాన్ని కూడా; అరిష్టాలను యథార్థంగా, ఉత్క్రమణాలను కూడా.
13.165.17
दैवतानि च सर्वाणि निखिलेनानुपूर्वशः ।
यान्याश्रितानि देहेषु देहिनां यतिसत्तम।
सर्वमेतद्यथातत्वमाख्याहि मुनिसत्तम ॥ १३.१६५.१७ ॥
దేహులలోని దేహాలలో ఆశ్రయించిన సర్వ దైవతాలను పూర్తిగా క్రమంగా చెప్పుము, యతులలో ఉత్తముడా. ఇవన్నీ యథార్థంగా చెప్పుము, మునులలో ఉత్తముడా.
13.165.18
श्रेष्ठो भवान्हि सर्वेषां ब्रह्मज्ञानामनिन्दितः ।
चतुर्थस्त्वं त्रयाणां तु ये गताःइ परमां गतिम्।
ज्ञानेन च प्राकृतेन निर्मुक्तो मृत्युबन्धनात् ॥ १३.१६५.१८ ॥
నీవే సర్వ బ్రహ్మజ్ఞానులలో ఉత్తముడవు, నిందారహితుడవు; పరమ గతిని పొందిన ముగ్గురిలో నీవు నాలుగవవాడవు, సహజ జ్ఞానంతో మృత్యు బంధనం నుండి విముక్తుడవు.
13.165.19
वयं तु वैकृतं मार्गमाश्रिता वै क्षरं सदा ।
परमुत्सृज्य पन्थानममृताक्षरमेव तु ॥ १३.१६५.१९ ॥
మనం మాత్రం ఎల్లప్పుడూ నశించే, వికృతమైన మార్గాన్ని ఆశ్రయించాము; పరమమైన, అమృతమైన, అక్షరమైన మార్గాన్ని విడిచిపెట్టి.
13.165.20
न्यूने पथि निमग्नास्तु ऐश्वर्येऽष्टगुणे तथा ।
महिमानं प्रगृह्येमं विचरामो यथासुखम् ॥ १३.१६५.२० ॥
మనం అల్పమైన మార్గంలోనూ, అష్టగుణ ఐశ్వర్యంలోనూ మునిగి ఉన్నాము; ఈ మహిమను పట్టుకుని యథేచ్ఛగా విహరిస్తాము.
13.165.21
न चैतत्सुखमत्यन्तं न्यूनमेतदनन्तरम् ।
मूर्तिमत्परमेतत्स्यादिदमेवं सुसत्तम ॥ १३.१६५.२१ ॥
ఈ సుఖం అత్యంతమైనది కాదు, ఇది తరువాతి స్థాయిలో అల్పమైనది; సత్పురుషులలో ఉత్తముడా, ఇదే మూర్తిమంతమైన పరమమై ఉండవచ్చు.
13.165.22
पुनः पुनश्च पतनं मूर्तिमत्युपदिश्यते ।
न पुनर्मृत्युमित्यन्यं निर्मुक्तानां तु मूर्तितः ॥ १३.१६५.२२ ॥
పదే పదే పతనం మూర్తిమంత స్థితికే బోధించబడుతుంది; కానీ ముక్తులకు మూర్తి నుండి మళ్లీ మృత్యువు లేదు, ఇది మరో స్థితి.
13.165.23
मृत्युदोषास्त्वनन्ता वै उत्पद्यन्ते कृतात्मनाम् ।
मर्त्येषु नाकपृष्ठेषु निरयेषु महामुने ॥ १३.१६५.२३ ॥
మహాముని, మృత్యు దోషాలు అనంతాలు; అవి కృతాత్ములలోనూ ఉద్భవిస్తాయి—మర్త్యులలో, స్వర్గలోకాలలో, నరకాలలో.
13.165.24
तत्र मञ्जन्ति पुरुषाः सुखदुःखेन वेष्टिताः ॥ १३.१६५.२४ ॥
అక్కడ మనుషులు సుఖదుఃఖాలతో చుట్టబడి మునిగిపోతారు.
13.165.25
सुखदुःखव्यपेतं च यदाहुरमृतं पदम् ।
तदहं श्रोतुमिच्छामि यथावच्छ्रुतिदर्शनात् ॥ १३.१६५.२५ ॥
సుఖదుఃఖాలకు అతీతమైనదీ, అమృత పదమని పిలువబడేదీ అయిన దానిని, శ్రుతి దర్శనాల ప్రకారం యథావత్తుగా వినాలని కోరుతున్నాను.
13.165.26
यदुक्तं भवता वाक्यं तत्वसंज्ञेति देहिनाम् ।
चतुर्विंशतिमेवात्र केचिदाहुर्मनीषिणः ॥ १३.१६५.२६ ॥
దేహులకు తత్త్వమనే పేరుతో మీరు చెప్పిన వాక్యంలో, కొందరు మనీషులు ఇరవై నాలుగు అని అంటారు.
13.165.27
केचिदाहुस्त्रयोविंशं यथाश्रुतिनिदर्शनात् ।
वयं तु पञ्चविंशं वै तदधिष्ठानसंज्ञितम्।
तत्वं समधिमन्यामः सर्वतन्त्रप्रलापनात् ॥ १३.१६५.२७ ॥
కొందరు శ్రుతి ప్రకారం ఇరవై మూడు అంటారు; కానీ మేము ఇరవై ఐదును, దానికి అధిష్ఠానమని పిలువబడే తత్త్వంగా, అన్ని శాస్త్రాల ప్రవచనాల ప్రకారం అంగీకరిస్తాము.
13.165.28
अव्ययश्चैव वै व्यक्तावुभावपि पिनाकधृक् ।
सह चैव विना चैव तावन्योन्यं प्रतिष्ठितौ ॥ १३.१६५.२८ ॥
అవ్యయమూ వ్యక్తమూ రెండూ, పినాకధారి కూడా; ఆ రెండూ కలిసి ఉన్నా, లేకపోయినా, పరస్పరం ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నాయి.
13.165.29
हिरण्मयीं प्रविश्यैष मूर्तिं मूर्तिमतांवर ।
चकार पुरुषस्तात विकारपुरुषावुभौ ॥ १३.१६५.२९ ॥
మూర్తిమంతులలో శ్రేష్ఠుడా, ఈ పురుషుడు బంగారు మూర్తిలో ప్రవేశించి, ప్రియుడా, వికారమైన ఇద్దరు పురుషులను చేశాడు.
13.165.30
अव्यक्तादेक एवैष महानात्मा प्रसूयते ।
अहङ्कारेण लोकांश्च व्याप्य चाहंकृतेन वै ॥ १३.१६५.३० ॥
అవ్యక్తం నుండి ఈ ఒక్కటే మహాత్మ జనిస్తుంది; అహంకారంతో, అహంకరించబడి, అది లోకాలను వ్యాపిస్తుంది.
13.165.31
पिना सर्वं तदव्यक्तादभफिमन्यस्व शूलधृक् ।
भूतसर्गमहङ्कारात्तृतीयं विद्धि वै क्रमात् ॥ १३.१६५.३१ ॥
ఓ త్రిశూలధారీ, ఆ అవ్యక్తం నుండే ఇదంతా (వస్తుంది). అహంకారం నుండి భూతసర్గను క్రమంలో మూడవదిగా తెలుసుకో.
13.165.32
अहङ्काराच्च भूतेषु चतुर्थं विद्दि वैकृतम् ।
अहङ्काराच्च जातानि युगपद्विबुधेश्वर ॥ १३.१६५.३२ ॥
అహంకారం నుండి భూతాలలో నాల్గవదైన వైకృతాన్ని తెలుసుకో. దేవేశ్వరా, అహంకారం నుండి ఇవన్నీ ఒకేసారి పుట్టాయి.
13.165.33
सविशेषाणि भूतानि पञ्च प्राहुर्मनीषिणः ।
चतुर्विंशात्तु वै प्रोक्तात्पञ्चविंशोऽधितिष्ठति ॥ १३.१६५.३३ ॥
విశేషాలతో కూడిన ఐదు భూతాలను జ్ఞానులు చెబుతారు. చెప్పబడిన ఇరవై నాలుగు తత్త్వాలకు పైన ఇరవై ఐదవది అధిష్ఠిస్తుంది.
13.165.34
एते सर्गा मया प्रोक्ताश्चत्वारः प्राकृतास्त्विह ।
अहङ्काराच्च जातानि युगपद्विबुधेश्वर ॥ १३.१६५.३४ ॥
ఇక్కడ నేను చెప్పిన ఈ నాలుగు ప్రాకృత సర్గలు. అహంకారం నుండి ఇవన్నీ ఒకేసారి పుట్టాయి, దేవేశ్వరా.
13.165.35
अङ्काराच्च भूतेषु विविधार्थं व्यजायत ।
इन्द्रियैर्युगपत्सर्वैः सो नित्यश्च समीक्षते ॥ १३.१६५.३५ ॥
అహంకారం నుండి భూతాలలో వివిధ ప్రయోజనాలు గల (మనస్సు) పుట్టింది. ఆ నిత్య (మనస్సు) అన్ని ఇంద్రియాలతో ఒకేసారి చూస్తుంది.
13.165.36
मरुत्त्वं सत्वसर्गश्च तुष्टिः सिद्धिस्तथैव च ।
वैकृतानि प्रवक्ष्यामि शृणु तानि महामते ॥ १३.१६५.३६ ॥
మరుత్త్వం, సత్త్వ సర్గ, తుష్టి, సిద్ధి, అలాగే. వైకృత (సర్గలను) నేను చెబుతాను; మహామతీ, వాటిని విను.
13.165.37
एषा तत्वचतुर्विंशन्मया शास्त्रानुमानतः ।
वर्णिता तव देवेश पञ्चविंशत्समन्विता ॥ १३.१६५.३७ ॥
దేవేశా, శాస్త్రం, అనుమానం ఆధారంగా నేను మీకు ఇరవై నాలుగు తత్త్వాలను వివరించాను. ఇది ఇరవై ఐదవదానితో కూడినది.
13.165.38
पञ्चमोऽनुग्रहश्चैव नवैते प्राकृतैः सह ।
ऐन्द्रेप्यहमधोप्यन्यन्ममात्मनि च भास्वरः ॥ १३.१६५.३८ ॥
ఐదవది అనుగ్రహం; ఈ తొమ్మిది ప్రాకృత తత్త్వాలతో కలిసి. ఇంద్రునిలో, నాలో, కిందా, నా ఆత్మలో ప్రకాశించేది.
13.165.39
यच्च देहमयं किञ्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते ।
सर्वत्रैवाभिमन्तव्यं त्वया त्रिपुरसूदन ॥ १३.१६५.३९ ॥
మూడు లోకాలలో దేహమయమైనది ఏదైనా ఉంటే, దానిని మీరు అన్ని చోట్లా అలాగే భావించాలి, త్రిపురసూదనా.
13.165.40
अन्यथा येऽनुपश्यन्ति ते न पश्यन्ति ब्रह्मज ।
एतदव्यक्तविषयं पञ्चविंशसमन्वितम् ॥ १३.१६५.४० ॥
దీనికి భిన్నంగా చూసేవారు చూడరు, బ్రహ్మజా. ఇది అవ్యక్తాన్ని విషయంగా చేసుకున్నది, ఇరవై ఐదుతో కూడినది.
13.165.41
अनेन कारणेनैव तत्वमाहुर्मनीषिणः ।
विकारमात्रमेतं तु तत्वमाचक्षते परम् ॥ १३.१६५.४१ ॥
ఈ కారణం చేతనే మనీషులు దీనిని తత్త్వం అంటారు. ఇది కేవలం వికారమే; అయినా దీనినే పరమ తత్త్వం అని చెబుతారు.
13.165.42
निस्तत्वश्चैष देवेश बोद्धव्यं तु न बुद्ध्यते ।
यदि बुद्ध्येत्परं बुद्धं बुद्ध्यमानः सुरर्षभः।
प्रबुद्धो ह्यभिमन्येत योयं नाहमिति प्रभो ॥ १३.१६५.४२ ॥
దేవేశా, ఇది నిస్తత్త్వం; తెలుసుకోవలసినది కానీ తెలియబడటం లేదు. పరాన్ని ఎవరైనా తెలుసుకుంటే, సురర్షభా, మేల్కొన్నవాడు 'ఇది నేను కాదు' అని భావిస్తాడు, ప్రభూ.