ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.165
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.165.1
पितामहेन कथिता दानधर्माश्रिताः कथाः ।
मया श्रुता ऋषीणां तु संनिधौ केशवस्य च ॥ १३.१६५.१ ॥
ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਦਾਨਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀਆਂ ਸਨ।
13.165.2
पुनः कौतूहलमभूत्तामेवाध्यात्मिकीं प्रति ।
कथाः कथय राजेन्द्र त्वदन्यः क उदाहरेत् ॥ १३.१६५.२ ॥
ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਤਮਕ ਕਥਾਵਾਂ ਲਈ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਗੀ। ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਓ; ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਸੁਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
13.165.3
एष यादवदायादस्तथानुज्ञातुमर्हति ।
ज्ञाते तु यस्मिञ्ज्ञातव्यं ज्ञातं भवति भारत ॥ १३.१६५.३ ॥
ਇਹ ਯਾਦਵ ਸਾਕ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਨਾਲ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.165.4
पश्चाच्छ्रोष्यामहे राज्ञां श्राव्यान्धर्मान्पितामह ।
कौतूहलमृषीणां तु च्छेतुमर्हसि साम्प्रतम् ॥ १३.१६५.४ ॥
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਧਰਮ ਸੁਣਾਂਗੇ; ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਹੁਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੋਗ ਹੈ।
13.165.5
अत ऊर्ध्वं महाराज साङ्ख्ययोगोभयशास्त्राधि-
गतयाथात्म्यदर्शनसम्पन्नयोराचार्ययोः संवादमनुव्याख्यास्यामः ॥ १३.१६५.५ ॥
ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਾਂਖਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਯਥਾਰਥ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਆਚਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸੰਵਾਦ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।
13.165.6
ष्टमुपससर्प भगवन्तमाचार्यं भगवानाचार्यो रुद्रः ॥ १३.१६५.६ ॥
…ਭਗਵਾਨ ਆਚਾਰੀਆ ਕੋਲ ਗਏ; ਭਗਵਾਨ ਆਚਾਰੀਆ ਰੁਦਰ।
13.165.7
तं प्रोवाच स्वागतं महेश्वर ब्रह्मसुत एतदास-
नमास्तां भगवान् ॥ १३.१६५.७ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ। ਇਹ ਆਸਣ ਹੈ; ਭਗਵਾਨ, ਬੈਠੋ।"
13.165.8
इत्युक्ते चासीनो भगवाननन्तरूपो रुद्रस्तं ।
प्रोवाच भगवानपि ध्यानमावर्तयति। इत्युक्ते चाह
भगवान्सनत्कुमारस्तथेति ॥ १३.१६५.८ ॥
ਇਹ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਅਨੰਤਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਭਗਵਾਨ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਐਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।"
13.165.9
तथेत्युक्तश्च प्रोवाच भगवाञ्शङ्करस्तदा ।
परावरज्ञं सर्वस्य त्रैलोक्यस्य महामुनिम् ॥ १३.१६५.९ ॥
"ਐਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ" ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਤਦ, ਪਰ ਅਤੇ ਅਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਦੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
13.165.10
किं वा ध्यानेन द्रष्टव्यं यद्भवाननुपश्यति ।
यच्च ध्यात्वा न शोचन्ति यतयस्तत्वदर्शिनः ॥ १३.१६५.१० ॥
"ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵੇਖਦੇ ਹੋ ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀ ਵੇਖਣਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਯਤੀ ਤੇ ਤਤਵਦਰਸ਼ੀ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?"
13.165.11
कथय त्वमिमं देवं देहिनां यतिसत्तम ।
यच्च तत्पुरुषं शुद्धमित्युक्तं योगसाङ्ख्ययोः ॥ १३.१६५.११ ॥
"ਹੇ ਯਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ, ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇਸ ਦੇਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ; ਯੋਗ ਤੇ ਸਾਂਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਸ਼ੁੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਵੀ।"
13.165.12
किमध्यात्माधिभूतं च तथा चाप्यधिदैवतम् ।
कालसङ्ख्या च का देव द्रष्टव्या तस्य ब्रह्मणः ॥ १३.१६५.१२ ॥
"ਹੇ ਦੇਵ, ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮ ਕੀ ਹੈ? ਅਧਿਭੂਤ ਅਤੇ ਅਧਿਦੈਵਤ ਵੀ ਕੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਣੀ ਹੈ?"
13.165.13
सङ्ख्या सङ्ख्यादनस्यैव या प्रोक्ता परमर्षिभिः ।
शास्त्रदृष्टेन मार्गेण यथावद्यतिसत्तम ॥ १३.१६५.१३ ॥
ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਖਿਆਦਨ (ਗਿਆਤਾ) ਦੱਸੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਸਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਹਨ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਯਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
13.165.14
यच्च तत्पुरुषं शुद्धं प्रबुद्धमजरं ध्रुवम् ।
बुध्यमानाप्रबुद्धाभ्यां विद्यावेद्यं तथैव च ॥ १३.१६५.१४ ॥
ਉਹ ਪੁਰਖ ਸ਼ੁੱਧ, ਪ੍ਰਬੁੱਧ, ਅਜਰ, ਧ੍ਰੁਵ ਹੈ; ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦੋਹਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ।
13.165.15
विमोक्षं त्रिविधं चैव ब्रूहि मोक्षविदांवर ।
परिसाङ्ख्यं च साङ्ख्यानां ध्यानं योगेषु चार्थवत् ॥ १३.१६५.१५ ॥
ਹੇ ਮੋਖ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਮੋਖ ਵੀ ਦੱਸੋ; ਸਾਂਖਿਆਂ ਦਾ ਪਰਿਸਾਂਖਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਥਕ ਧਿਆਨ ਵੀ।
13.165.16
एकत्वदर्शनं चैव तथा नानात्वदर्शनम् ।
अरिष्टानि च तत्वेन तथैवोत्क्रमणानि च ॥ १३.१६५.१६ ॥
ਇਕਤ੍ਵ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਾਨਾਤ੍ਵ ਦਰਸ਼ਨ; ਅਰਿਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਤਤਵ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉਤਕ੍ਰਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਏਦਾਂ ਹੀ।
13.165.17
दैवतानि च सर्वाणि निखिलेनानुपूर्वशः ।
यान्याश्रितानि देहेषु देहिनां यतिसत्तम।
सर्वमेतद्यथातत्वमाख्याहि मुनिसत्तम ॥ १३.१६५.१७ ॥
ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੇਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਿਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਯਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਇਹ ਸਭ ਯਥਾਰਥ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
13.165.18
श्रेष्ठो भवान्हि सर्वेषां ब्रह्मज्ञानामनिन्दितः ।
चतुर्थस्त्वं त्रयाणां तु ये गताःइ परमां गतिम्।
ज्ञानेन च प्राकृतेन निर्मुक्तो मृत्युबन्धनात् ॥ १३.१६५.१८ ॥
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ; ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਏ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਚੌਥੇ ਹੋ, ਸਹਿਜ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ।
13.165.19
वयं तु वैकृतं मार्गमाश्रिता वै क्षरं सदा ।
परमुत्सृज्य पन्थानममृताक्षरमेव तु ॥ १३.१६५.१९ ॥
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਦਾ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰੀ ਮਾਰਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰਮ, ਅਮਰ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਰ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।
13.165.20
न्यूने पथि निमग्नास्तु ऐश्वर्येऽष्टगुणे तथा ।
महिमानं प्रगृह्येमं विचरामो यथासुखम् ॥ १३.१६५.२० ॥
ਅਸੀਂ ਨੀਵੇਂ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਅੱਠ-ਗੁਣੀ ਐਸ਼ਵਰਜ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਾਂ; ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਯਥਾਸੁਖ ਵਿਚਰਦੇ ਹਾਂ।
13.165.21
न चैतत्सुखमत्यन्तं न्यूनमेतदनन्तरम् ।
मूर्तिमत्परमेतत्स्यादिदमेवं सुसत्तम ॥ १३.१६५.२१ ॥
ਇਹ ਸੁਖ ਅੰਤਿਮ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੀਵਾਂ ਹੈ; ਹੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ, ਇਹੀ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਪਰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
13.165.22
पुनः पुनश्च पतनं मूर्तिमत्युपदिश्यते ।
न पुनर्मृत्युमित्यन्यं निर्मुक्तानां तु मूर्तितः ॥ १३.१६५.२२ ॥
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਤਨ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਅਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੁਕਤਾਂ ਲਈ ਮੂਰਤੀ ਤੋਂ ਫਿਰ ਮੌਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
13.165.23
मृत्युदोषास्त्वनन्ता वै उत्पद्यन्ते कृतात्मनाम् ।
मर्त्येषु नाकपृष्ठेषु निरयेषु महामुने ॥ १३.१६५.२३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਮੌਤ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਅਨੰਤ ਹਨ; ਇਹ ਕ੍ਰਿਤਾਤਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਵਰਗ-ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ।
13.165.24
तत्र मञ्जन्ति पुरुषाः सुखदुःखेन वेष्टिताः ॥ १३.१६५.२४ ॥
ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.165.25
सुखदुःखव्यपेतं च यदाहुरमृतं पदम् ।
तदहं श्रोतुमिच्छामि यथावच्छ्रुतिदर्शनात् ॥ १३.१६५.२५ ॥
ਜੋ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਦ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
13.165.26
यदुक्तं भवता वाक्यं तत्वसंज्ञेति देहिनाम् ।
चतुर्विंशतिमेवात्र केचिदाहुर्मनीषिणः ॥ १३.१६५.२६ ॥
ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਲਈ 'ਤੱਤਵ' ਨਾਮ ਦਾ ਵਾਕ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਨੀਸ਼ੀ ਚੌਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
13.165.27
केचिदाहुस्त्रयोविंशं यथाश्रुतिनिदर्शनात् ।
वयं तु पञ्चविंशं वै तदधिष्ठानसंज्ञितम्।
तत्वं समधिमन्यामः सर्वतन्त्रप्रलापनात् ॥ १३.१६५.२७ ॥
ਕੁਝ ਸ਼ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਈ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਅਸੀਂ ਪੱਚੀ ਨੂੰ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਤੱਤਵ ਵਜੋਂ, ਸਾਰੇ ਤੰਤਰਾਂ ਦੇ ਕਥਨ ਤੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ।
13.165.28
अव्ययश्चैव वै व्यक्तावुभावपि पिनाकधृक् ।
सह चैव विना चैव तावन्योन्यं प्रतिष्ठितौ ॥ १३.१६५.२८ ॥
ਅਵਿਅਯ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤ ਦੋਵੇਂ, ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਵੀ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
13.165.29
हिरण्मयीं प्रविश्यैष मूर्तिं मूर्तिमतांवर ।
चकार पुरुषस्तात विकारपुरुषावुभौ ॥ १३.१६५.२९ ॥
ਹੇ ਮੂਰਤੀਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਪੁਰਖ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਤਾਤ, ਵਿਕਾਰੀ ਦੋਵੇਂ ਪੁਰਖ ਰਚੇ।
13.165.30
अव्यक्तादेक एवैष महानात्मा प्रसूयते ।
अहङ्कारेण लोकांश्च व्याप्य चाहंकृतेन वै ॥ १३.१६५.३० ॥
ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ ਇਹ ਇੱਕੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.165.31
पिना सर्वं तदव्यक्तादभफिमन्यस्व शूलधृक् ।
भूतसर्गमहङ्कारात्तृतीयं विद्धि वै क्रमात् ॥ १३.१६५.३१ ॥
ਹੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਉਸ ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਭ (ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)। ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਭੂਤਸਰਗ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਜਾਣ।
13.165.32
अहङ्काराच्च भूतेषु चतुर्थं विद्दि वैकृतम् ।
अहङ्काराच्च जातानि युगपद्विबुधेश्वर ॥ १३.१६५.३२ ॥
ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਵੈਕ੍ਰਿਤ (ਸਰਗ) ਜਾਣੋ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ਵਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਜਨਮੇ।
13.165.33
सविशेषाणि भूतानि पञ्च प्राहुर्मनीषिणः ।
चतुर्विंशात्तु वै प्रोक्तात्पञ्चविंशोऽधितिष्ठति ॥ १३.१६५.३३ ॥
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਕਹੇ ਗਏ ਚੌਵੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੱਚੀਵਾਂ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
13.165.34
एते सर्गा मया प्रोक्ताश्चत्वारः प्राकृतास्त्विह ।
अहङ्काराच्च जातानि युगपद्विबुधेश्वर ॥ १३.१६५.३४ ॥
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਕਹੇ ਇਹ ਚਾਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਸਰਗ ਹਨ। ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਜਨਮੇ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ਵਰ।
13.165.35
अङ्काराच्च भूतेषु विविधार्थं व्यजायत ।
इन्द्रियैर्युगपत्सर्वैः सो नित्यश्च समीक्षते ॥ १३.१६५.३५ ॥
ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਵਾਲਾ (ਮਨ) ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਨਿੱਤ (ਮਨ) ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
13.165.36
मरुत्त्वं सत्वसर्गश्च तुष्टिः सिद्धिस्तथैव च ।
वैकृतानि प्रवक्ष्यामि शृणु तानि महामते ॥ १३.१६५.३६ ॥
ਮਰੁਤ੍ਤ੍ਵ, ਸੱਤ੍ਵ ਸਰਗ, ਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਵੈਕ੍ਰਿਤ (ਸਰਗਾਂ) ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ; ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।
13.165.37
एषा तत्वचतुर्विंशन्मया शास्त्रानुमानतः ।
वर्णिता तव देवेश पञ्चविंशत्समन्विता ॥ १३.१६५.३७ ॥
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੌਵੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਚੀਵੇਂ ਸਮੇਤ ਹੈ।
13.165.38
पञ्चमोऽनुग्रहश्चैव नवैते प्राकृतैः सह ।
ऐन्द्रेप्यहमधोप्यन्यन्ममात्मनि च भास्वरः ॥ १३.१६५.३८ ॥
ਪੰਜਵਾਂ ਅਨੁਗ੍ਰਹ; ਇਹ ਨੌਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ। ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਰ ਵਿੱਚ, ਹੇਠਾਂ ਵੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
13.165.39
यच्च देहमयं किञ्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते ।
सर्वत्रैवाभिमन्तव्यं त्वया त्रिपुरसूदन ॥ १३.१६५.३९ ॥
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਹਮਈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਥਾਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਸੂਦਨ।
13.165.40
अन्यथा येऽनुपश्यन्ति ते न पश्यन्ति ब्रह्मज ।
एतदव्यक्तविषयं पञ्चविंशसमन्वितम् ॥ १३.१६५.४० ॥
ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਜ। ਇਹ ਅਵਿਅਕਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪੱਚੀਵਿਆਂ ਸਮੇਤ।
13.165.41
अनेन कारणेनैव तत्वमाहुर्मनीषिणः ।
विकारमात्रमेतं तु तत्वमाचक्षते परम् ॥ १३.१६५.४१ ॥
ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮਨੀਸ਼ੀ ਇਸਨੂੰ ਤੱਤ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਵਿਕਾਰ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.165.42
निस्तत्वश्चैष देवेश बोद्धव्यं तु न बुद्ध्यते ।
यदि बुद्ध्येत्परं बुद्धं बुद्ध्यमानः सुरर्षभः।
प्रबुद्धो ह्यभिमन्येत योयं नाहमिति प्रभो ॥ १३.१६५.४२ ॥
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਇਹ ਨਿਸਤੱਤਵ ਹੈ; ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ ਪਰ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵੇ, ਹੇ ਸੁਰਰਿਸ਼ਭ, ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ 'ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ' ਮੰਨੇਗਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।