มหาภารตะ · อัธยายะ 13.165
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.165.1
पितामहेन कथिता दानधर्माश्रिताः कथाः ।
मया श्रुता ऋषीणां तु संनिधौ केशवस्य च ॥ १३.१६५.१ ॥
ปิตามหะ (ภีษมะ) ได้เล่าเรื่องราวที่เกี่ยวกับธรรมแห่งการให้ทาน และข้าพเจ้าได้ฟังเรื่องเหล่านั้นต่อหน้าฤๅษีและพระเกศวะ
13.165.2
पुनः कौतूहलमभूत्तामेवाध्यात्मिकीं प्रति ।
कथाः कथय राजेन्द्र त्वदन्यः क उदाहरेत् ॥ १३.१६५.२ ॥
ความอยากรู้ได้เกิดขึ้นอีกเกี่ยวกับเรื่องราวที่เกี่ยวกับอาตมัน ข้าแต่จอมกษัตริย์ โปรดเล่าเรื่องเหล่านั้นเถิด ผู้ใดเล่านอกจากท่านจะกล่าวเรื่องเหล่านั้นได้
13.165.3
एष यादवदायादस्तथानुज्ञातुमर्हति ।
ज्ञाते तु यस्मिञ्ज्ञातव्यं ज्ञातं भवति भारत ॥ १३.१६५.३ ॥
ผู้สืบเชื้อสายยาทวะผู้นี้ก็สมควรได้รับอนุญาตเช่นกัน ข้าแต่ภารตะ เมื่อรู้จักเขาแล้ว สิ่งทั้งปวงที่พึงรู้ก็ย่อมเป็นอันรู้
13.165.4
पश्चाच्छ्रोष्यामहे राज्ञां श्राव्यान्धर्मान्पितामह ।
कौतूहलमृषीणां तु च्छेतुमर्हसि साम्प्रतम् ॥ १३.१६५.४ ॥
ภายหลังเราจะได้ฟังธรรมที่พระราชาควรฟัง ข้าแต่ปิตามหะ บัดนี้ท่านสมควรจะขจัดความอยากรู้ของฤๅษีเถิด
13.165.5
अत ऊर्ध्वं महाराज साङ्ख्ययोगोभयशास्त्राधि-
गतयाथात्म्यदर्शनसम्पन्नयोराचार्ययोः संवादमनुव्याख्यास्यामः ॥ १३.१६५.५ ॥
จากนี้ไป ข้าแต่มหาราชา เราจะอธิบายตามลำดับถึงบทสนทนาของอาจารย์ทั้งสอง ผู้มีปัญญาเห็นความจริงอันสมบูรณ์จากคัมภีร์สางขยะและโยคะ
13.165.6
ष्टमुपससर्प भगवन्तमाचार्यं भगवानाचार्यो रुद्रः ॥ १३.१६५.६ ॥
ได้เข้าไปหาอาจารย์ผู้ทรงเกียรติ อาจารย์ผู้ทรงเกียรตินั้นคือพระรุทระ
13.165.7
तं प्रोवाच स्वागतं महेश्वर ब्रह्मसुत एतदास-
नमास्तां भगवान् ॥ १३.१६५.७ ॥
ท่านกล่าวกับพระองค์ว่า "ยินดีต้อนรับ ข้าแต่พระมเหศวร ผู้เป็นโอรสของพระพรหม นี่คือที่นั่ง ขอให้พระผู้ทรงเกียรติประทับนั่งเถิด"
13.165.8
इत्युक्ते चासीनो भगवाननन्तरूपो रुद्रस्तं ।
प्रोवाच भगवानपि ध्यानमावर्तयति। इत्युक्ते चाह
भगवान्सनत्कुमारस्तथेति ॥ १३.१६५.८ ॥
เมื่อได้รับการกล่าวเช่นนั้น พระรุทระผู้มีรูปอันหาที่สุดมิได้ ประทับนั่งแล้วตรัสกับท่าน พระผู้ทรงเกียรติก็ได้เริ่มการทำสมาธิอีกครั้ง เมื่อได้รับการกล่าวเช่นนั้น พระสนัตกุมารผู้ทรงเกียรติจึงกล่าวว่า "เป็นเช่นนั้น"
13.165.9
तथेत्युक्तश्च प्रोवाच भगवाञ्शङ्करस्तदा ।
परावरज्ञं सर्वस्य त्रैलोक्यस्य महामुनिम् ॥ १३.१६५.९ ॥
เมื่อได้รับการกล่าวว่า "เป็นเช่นนั้น" พระศังกระผู้ทรงเกียรติจึงกล่าวกับมหาฤๅษี ผู้รู้ทั้งสิ่งสูงและสิ่งต่ำ ของโลกทั้งสามทั้งปวง
13.165.10
किं वा ध्यानेन द्रष्टव्यं यद्भवाननुपश्यति ।
यच्च ध्यात्वा न शोचन्ति यतयस्तत्वदर्शिनः ॥ १३.१६५.१० ॥
"สิ่งใดเล่าที่ควรเห็นด้วยการทำสมาธิ ซึ่งท่านกำลังเห็นอยู่ และสิ่งใดเล่าที่นักพรตและผู้เห็นความจริงไม่โศกเศร้าเมื่อได้ทำสมาธิถึงมัน"
13.165.11
कथय त्वमिमं देवं देहिनां यतिसत्तम ।
यच्च तत्पुरुषं शुद्धमित्युक्तं योगसाङ्ख्ययोः ॥ १३.१६५.११ ॥
"ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักพรต โปรดเล่าถึงเทพองค์นี้สำหรับสัตว์ผู้มีกาย และเล่าถึงปุรุษะผู้บริสุทธิ์ที่กล่าวไว้ในโยคะและสางขยะด้วย"
13.165.12
किमध्यात्माधिभूतं च तथा चाप्यधिदैवतम् ।
कालसङ्ख्या च का देव द्रष्टव्या तस्य ब्रह्मणः ॥ १३.१६५.१२ ॥
"ข้าแต่เทพ พรหมันนั้นมีอัธยาตมะ อธิภูตะ และอธิเทวตะเป็นอย่างไร และการนับกาลเวลาของพรหมันนั้นจะพึงเห็นอย่างไร"
13.165.13
सङ्ख्या सङ्ख्यादनस्यैव या प्रोक्ता परमर्षिभिः ।
शास्त्रदृष्टेन मार्गेण यथावद्यतिसत्तम ॥ १३.१६५.१३ ॥
โปรดกล่าวการนับและผู้นับซึ่งพระมหาฤๅษีทั้งหลายได้กล่าวไว้ ตามทางที่เห็นในคัมภีร์อย่างถูกต้อง ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักพรต
13.165.14
यच्च तत्पुरुषं शुद्धं प्रबुद्धमजरं ध्रुवम् ।
बुध्यमानाप्रबुद्धाभ्यां विद्यावेद्यं तथैव च ॥ १३.१६५.१४ ॥
ปุรุษะนั้นบริสุทธิ์ ตื่นรู้ ไม่แก่ และมั่นคง ควรรู้ได้ด้วยความรู้เพียงอย่างเดียว ทั้งสำหรับผู้ที่รู้และผู้ที่ไม่รู้
13.165.15
विमोक्षं त्रिविधं चैव ब्रूहि मोक्षविदांवर ।
परिसाङ्ख्यं च साङ्ख्यानां ध्यानं योगेषु चार्थवत् ॥ १३.१६५.१५ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้รู้ความหลุดพ้น โปรดกล่าวความหลุดพ้นสามประการ การนับโดยสมบูรณ์ของสางขยะทั้งหลาย และการทำสมาธิในโยคะซึ่งมีความหมาย
13.165.16
एकत्वदर्शनं चैव तथा नानात्वदर्शनम् ।
अरिष्टानि च तत्वेन तथैवोत्क्रमणानि च ॥ १३.१६५.१६ ॥
การเห็นความเป็นหนึ่งและการเห็นความเป็นหลากหลาย นิมิตร้ายตามความจริง และการออกไปของลมปราณเช่นกัน
13.165.17
दैवतानि च सर्वाणि निखिलेनानुपूर्वशः ।
यान्याश्रितानि देहेषु देहिनां यतिसत्तम।
सर्वमेतद्यथातत्वमाख्याहि मुनिसत्तम ॥ १३.१६५.१७ ॥
โปรดกล่าวเทพทั้งปวงทั้งหมดโดยครบถ้วนตามลำดับ ที่อาศัยอยู่ในกายของสัตว์ผู้มีกาย ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักพรต โปรดกล่าวทั้งหมดนี้ตามที่เป็นจริง ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษี
13.165.18
श्रेष्ठो भवान्हि सर्वेषां ब्रह्मज्ञानामनिन्दितः ।
चतुर्थस्त्वं त्रयाणां तु ये गताःइ परमां गतिम्।
ज्ञानेन च प्राकृतेन निर्मुक्तो मृत्युबन्धनात् ॥ १३.१६५.१८ ॥
แท้จริงท่านเป็นผู้ประเสริฐที่สุดและไร้ตำหนิในหมู่ผู้รู้พรหมันทั้งปวง ท่านเป็นองค์ที่สี่ในบรรดาสามองค์ที่ไปถึงจุดหมายสูงสุด และท่านพ้นจากบ่วงแห่งความตายด้วยความรู้ที่เกิดตามธรรมชาติ
13.165.19
वयं तु वैकृतं मार्गमाश्रिता वै क्षरं सदा ।
परमुत्सृज्य पन्थानममृताक्षरमेव तु ॥ १३.१६५.१९ ॥
ส่วนพวกเราได้ยึดถือทางที่แปรผันซึ่งเป็นสิ่งที่เสื่อมสลายอยู่เสมอ โดยละทิ้งทางสูงสุดซึ่งเป็นอมตะและไม่เสื่อมสลายไปแล้ว
13.165.20
न्यूने पथि निमग्नास्तु ऐश्वर्येऽष्टगुणे तथा ।
महिमानं प्रगृह्येमं विचरामो यथासुखम् ॥ १३.१६५.२० ॥
เรามัวจมอยู่ในทางที่ต่ำกว่าและในอำนาจที่มีคุณแปดประการ จึงยึดถือความยิ่งใหญ่นี้และท่องเที่ยวไปอย่างสบายใจ
13.165.21
न चैतत्सुखमत्यन्तं न्यूनमेतदनन्तरम् ।
मूर्तिमत्परमेतत्स्यादिदमेवं सुसत्तम ॥ १३.१६५.२१ ॥
ความสุขนี้ไม่ใช่สิ่งสูงสุด สิ่งที่ตามมาภายหลังนั้นต่ำกว่า โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ดี สภาพที่มีรูปร่างนี้อาจเป็นสิ่งสูงสุดก็ได้
13.165.22
पुनः पुनश्च पतनं मूर्तिमत्युपदिश्यते ।
न पुनर्मृत्युमित्यन्यं निर्मुक्तानां तु मूर्तितः ॥ १३.१६५.२२ ॥
การตกลงซ้ำแล้วซ้ำเล่าได้รับการสอนเฉพาะสำหรับสภาพที่มีรูปร่าง แต่สำหรับผู้หลุดพ้นแล้วไม่มีความตายอีกเพราะการมีรูปร่าง นี่เป็นอีกสภาพหนึ่ง
13.165.23
मृत्युदोषास्त्वनन्ता वै उत्पद्यन्ते कृतात्मनाम् ।
मर्त्येषु नाकपृष्ठेषु निरयेषु महामुने ॥ १३.१६५.२३ ॥
โอ มหาฤๅษี โทษแห่งความตายนั้นไม่มีที่สิ้นสุด มันเกิดขึ้นแม้กับผู้ที่ควบคุมตนได้แล้ว ทั้งในหมู่มนุษย์ บนยอดแห่งสวรรค์ และในนรก
13.165.24
तत्र मञ्जन्ति पुरुषाः सुखदुःखेन वेष्टिताः ॥ १३.१६५.२४ ॥
ที่นั่นบุรุษทั้งหลายจมลง ถูกห่อหุ้มด้วยความสุขและความทุกข์
13.165.25
सुखदुःखव्यपेतं च यदाहुरमृतं पदम् ।
तदहं श्रोतुमिच्छामि यथावच्छ्रुतिदर्शनात् ॥ १३.१६५.२५ ॥
สิ่งที่พ้นจากความสุขและความทุกข์ ซึ่งเรียกกันว่าสถานะอมตะ ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังให้ถูกต้องตามที่เป็นจริง ตามที่ได้ฟังและเห็นในคัมภีร์
13.165.26
यदुक्तं भवता वाक्यं तत्वसंज्ञेति देहिनाम् ।
चतुर्विंशतिमेवात्र केचिदाहुर्मनीषिणः ॥ १३.१६५.२६ ॥
ตามถ้อยคำที่ท่านได้กล่าวไว้ว่า หลักการของสิ่งมีชีวิตที่มีกายเรียกว่าตัตตวะ นักปราชญ์บางท่านในที่นี้กล่าวว่ามีเพียงยี่สิบสี่
13.165.27
केचिदाहुस्त्रयोविंशं यथाश्रुतिनिदर्शनात् ।
वयं तु पञ्चविंशं वै तदधिष्ठानसंज्ञितम्।
तत्वं समधिमन्यामः सर्वतन्त्रप्रलापनात् ॥ १३.१६५.२७ ॥
บางท่านกล่าวว่ายี่สิบสาม ตามที่ได้ฟังจากคัมภีร์ แต่พวกเราเห็นว่ายี่สิบห้า ซึ่งเรียกว่าที่ตั้งรองรับสิ่งนั้น เป็นหลักการแท้จริง เพราะคำอธิบายของระบบทั้งปวงกล่าวเช่นนั้น
13.165.28
अव्ययश्चैव वै व्यक्तावुभावपि पिनाकधृक् ।
सह चैव विना चैव तावन्योन्यं प्रतिष्ठितौ ॥ १३.१६५.२८ ॥
ทั้งอัพยยะและวยักตะ ทั้งสองนี้ รวมทั้งผู้ถือธนูปินากะ สองสิ่งนี้ไม่ว่าจะอยู่ร่วมกันหรือแยกกัน ย่อมตั้งอยู่บนกันและกัน
13.165.29
हिरण्मयीं प्रविश्यैष मूर्तिं मूर्तिमतांवर ।
चकार पुरुषस्तात विकारपुरुषावुभौ ॥ १३.१६५.२९ ॥
โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีรูปร่าง ผู้เป็นที่รัก บุรุษองค์นี้เข้าไปในรูปทองคำ แล้วทำให้บุรุษแห่งการแปรเปลี่ยนทั้งสองปรากฏขึ้น
13.165.30
अव्यक्तादेक एवैष महानात्मा प्रसूयते ।
अहङ्कारेण लोकांश्च व्याप्य चाहंकृतेन वै ॥ १३.१६५.३० ॥
จากอวยักตะเกิดขึ้นมาเพียงหนึ่งเดียว คือมหาตมัน ด้วยอหังการ และเมื่อกลายเป็นผู้มีอหังการ มันก็แผ่ไปทั่วโลกทั้งหลาย
13.165.31
पिना सर्वं तदव्यक्तादभफिमन्यस्व शूलधृक् ।
भूतसर्गमहङ्कारात्तृतीयं विद्धि वै क्रमात् ॥ १३.१६५.३१ ॥
โอ ผู้ถือตรีศูล สิ่งทั้งปวงนั้นเกิดจากอวยักตะ จงรู้ไว้ว่าการสร้างธาตุทั้งหลายจากอหังการเป็นลำดับที่สาม
13.165.32
अहङ्काराच्च भूतेषु चतुर्थं विद्दि वैकृतम् ।
अहङ्काराच्च जातानि युगपद्विबुधेश्वर ॥ १३.१६५.३२ ॥
จงรู้ว่าจากอหังการในหมู่ธาตุ ลำดับที่สี่คือการสร้างที่แปรเปลี่ยน โอ เจ้าแห่งเทพทั้งหลาย ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นจากอหังการพร้อมกันทีเดียว
13.165.33
सविशेषाणि भूतानि पञ्च प्राहुर्मनीषिणः ।
चतुर्विंशात्तु वै प्रोक्तात्पञ्चविंशोऽधितिष्ठति ॥ १३.१६५.३३ ॥
นักปราชญ์กล่าวถึงธาตุทั้งห้าพร้อมด้วยลักษณะเฉพาะของมัน เหนือยี่สิบสี่ที่ได้กล่าวไว้ ยี่สิบห้าเป็นผู้ควบคุมอยู่เหนือสิ่งเหล่านั้น
13.165.34
एते सर्गा मया प्रोक्ताश्चत्वारः प्राकृतास्त्विह ।
अहङ्काराच्च जातानि युगपद्विबुधेश्वर ॥ १३.१६५.३४ ॥
การสร้างสี่ประการที่เป็นธรรมชาติเหล่านี้ ข้าพเจ้าได้กล่าวไว้ที่นี่ จากอหังการ สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นพร้อมกันทีเดียว โอ เจ้าแห่งเทพทั้งหลาย
13.165.35
अङ्काराच्च भूतेषु विविधार्थं व्यजायत ।
इन्द्रियैर्युगपत्सर्वैः सो नित्यश्च समीक्षते ॥ १३.१६५.३५ ॥
และจากอหังการในหมู่ธาตุ มนัสที่มีจุดประสงค์หลากหลายก็อุบัติขึ้น มนัสอันเป็นนิรันดร์นั้นย่อมรับรู้ทั้งหมดพร้อมกันด้วยอินทรีย์ทั้งปวง
13.165.36
मरुत्त्वं सत्वसर्गश्च तुष्टिः सिद्धिस्तथैव च ।
वैकृतानि प्रवक्ष्यामि शृणु तानि महामते ॥ १३.१६५.३६ ॥
ความเป็นมรุต การสร้างสัตตวะ ความพอใจ และความสำเร็จ ก็เช่นกัน ข้าพเจ้าจะกล่าวถึงการสร้างที่แปรเปลี่ยนเหล่านั้น โอ ผู้มีใจยิ่งใหญ่ จงฟังเถิด
13.165.37
एषा तत्वचतुर्विंशन्मया शास्त्रानुमानतः ।
वर्णिता तव देवेश पञ्चविंशत्समन्विता ॥ १३.१६५.३७ ॥
ข้าพเจ้าได้พรรณนาหลักการยี่สิบสี่ประการนี้แก่ท่าน โอ เจ้าแห่งเทพ โดยอาศัยคัมภีร์และการอนุมาน พร้อมด้วยหลักการที่ยี่สิบห้า
13.165.38
पञ्चमोऽनुग्रहश्चैव नवैते प्राकृतैः सह ।
ऐन्द्रेप्यहमधोप्यन्यन्ममात्मनि च भास्वरः ॥ १३.१६५.३८ ॥
ประการที่ห้าคือพระคุณ หลักการทั้งเก้านี้พร้อมกับหลักการที่เป็นธรรมชาติ ย่อมส่องแสงอยู่ในอินทร ในข้าพเจ้า ในสิ่งที่อยู่เบื้องล่าง และในตัวตนของข้าพเจ้าเอง
13.165.39
यच्च देहमयं किञ्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते ।
सर्वत्रैवाभिमन्तव्यं त्वया त्रिपुरसूदन ॥ १३.१६५.३९ ॥
สิ่งใดก็ตามที่มีกายอยู่ในโลกทั้งสาม ท่านต้องพิจารณาสิ่งนั้นทุกแห่งเช่นนั้น โอ ผู้ทำลายตริปุระ
13.165.40
अन्यथा येऽनुपश्यन्ति ते न पश्यन्ति ब्रह्मज ।
एतदव्यक्तविषयं पञ्चविंशसमन्वितम् ॥ १३.१६५.४० ॥
ผู้ที่เห็นต่างออกไปย่อมไม่เห็น โอ บุตรแห่งพรหมา หลักการนี้มีอวยักตะเป็นวิสัย พร้อมด้วยยี่สิบห้า
13.165.41
अनेन कारणेनैव तत्वमाहुर्मनीषिणः ।
विकारमात्रमेतं तु तत्वमाचक्षते परम् ॥ १३.१६५.४१ ॥
ด้วยเหตุนี้เอง ปราชญ์ทั้งหลายจึงเรียกสิ่งนี้ว่าตัตตวะ สิ่งนี้เป็นเพียงการแปรเปลี่ยน แต่ท่านทั้งหลายกล่าวว่ามันคือตัตตวะอันสูงสุด
13.165.42
निस्तत्वश्चैष देवेश बोद्धव्यं तु न बुद्ध्यते ।
यदि बुद्ध्येत्परं बुद्धं बुद्ध्यमानः सुरर्षभः।
प्रबुद्धो ह्यभिमन्येत योयं नाहमिति प्रभो ॥ १३.१६५.४२ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่แห่งเทพ สิ่งนี้ไม่มีตัตตวะ ควรรู้ได้ แต่กลับไม่ถูกรู้ ข้าแต่วีรบุรุษแห่งเทวดา หากผู้ใดรู้สิ่งสูงสุดได้ เมื่อตื่นรู้และเข้าใจแล้ว เขาย่อมเห็นว่านี่ไม่ใช่ข้า ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า