マハーバーラタ · 章 13.168
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.168.1
इन्द्रियेभ्यो मनः पूर्वमहङ्कारस्ततः परम् ।
अहङ्कारात्परा बुद्धिर्बुद्धेः परतरं महत् ॥ १३.१६८.१ ॥
感覚より先に意があり、その後に我執がある。我執を超えて覚があり、覚をも超えて大（マハット）がある。
13.168.2
महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः ।
एतावदेतत्सांख्यानां दर्शनं देवसत्तम ॥ १३.१६८.२ ॥
大（マハット）を超えて未顕現があり、未顕現を超えて至高のプルシャがある。神々の中で最も優れた者よ、サーンキヤの教えはこれだけである。
13.168.3
अव्यक्तं बुद्ध्यहङ्कारौ महाभूतानि पञ्च च ।
मनस्तथा विशेषाश्च दश चैवेन्द्रियाणि च।
एतास्तत्वचतुर्विंशन्महापुरुषसम्मिताः ॥ १३.१६८.३ ॥
未顕現、覚と我執、五大元素、意、諸境、そして十の感官——これが二十四の原理であり、大いなるプルシャに見合うものである。
13.168.4
बुद्ध्यामानेन देवेश चेतनेन महात्मना ।
संयोगमेतयोर्नित्यमाहुरव्यक्तपुंसयोः ॥ १३.१६८.४ ॥
神々の主よ、覚の尺度により、また意識ある大我によって、この二つ——未顕現とプルシャ——の結合は永遠であると言われている。
13.168.5
एकत्वं च बहुत्वं च सर्गप्रलयकोटिशः ।
तमःसंज्ञितमेतद्धि प्रवदन्ति त्रिशूलधृक् ॥ १३.१६८.५ ॥
一性と多性が、幾千万の創造と解滅を経ること——これをタマス（暗性）と呼ぶ、と彼らは言う、三叉戟を持つ者よ。
13.168.6
समुत्पाट्य यथाव्यक्ताज्जीवा यान्ति पुनःपुनः ।
आदिरेष महानात्मा गुणानामिति नः प्रभो ॥ १३.१६८.६ ॥
未顕現から引き抜かれた生類は、幾度も幾度も赴く。この大いなる我こそ諸徳（グナ）の根源である——主よ、私たちはそのように教えられた。
13.168.7
गुणस्थत्वाद्गुणं चैनमाहुरव्यक्तलक्षणम् ।
एतेनाध्युषितो व्यक्तस्त्रिगुणं चेतयत्युत ॥ १३.१६८.७ ॥
諸性質に留まるゆえ、これを未顕現の特徴をもつ性質と呼ぶ。これに宿られた顕現者は、三性質のものをも覚醒させる。
13.168.8
अचेतनः प्रकृत्येषु न चान्यमनुबुध्यते ।
बुध्यमानो ह्यहंकारो नित्यं मानाप्रबोधनात् ॥ १३.१६८.८ ॥
これらの中で本性上無意識なものは他を知らない。しかし我執は常に慢心を覚醒させるため、知る者のように見える。
13.168.9
विमलस्व विशुद्धस्य नीरुजस्य महात्मनः ।
विमलोदरशीलः स्याद्बुध्यमानाप्रबुद्धयोः ॥ १३.१६८.९ ॥
汚れなく、清浄で、病なき偉大な自己には、知る者と知らざる者の間で、内に清浄な性質があるべきである。
13.168.10
द्रष्टा भवत्यभोक्ता च सत्वमूर्तिश्च निर्गुणः ।
बुध्यमानाप्रबुद्धाभ्यामन्य एव तु निर्गुणः ॥ १३.१६८.१० ॥
彼は見る者となり、享受する者ではない。サットヴの形をとり、性質を離れている。知る者と知らざる者とは別であり、彼こそ無性質である。
13.168.11
उपेक्षकः शुचिस्ताभ्यामुभाभ्यामयुतस्तथा ।
बुध्यमानो न बुध्येत बुद्धमेवं सनातनम् ॥ १३.१६८.११ ॥
彼は無関心で清浄、その両者と結ばれていない。知る者は彼を知らない。このようにして永遠なるものが知られる。
13.168.12
स एव बुद्धेरव्यक्तस्वभावत्वादचेतनः ।
सोहमेव न मेऽन्योस्ति य एवमभिमन्यते ॥ १३.१६८.१२ ॥
その同じものが、知性の未顕現の本性ゆえに無意識である。「私が彼であり、私のほかに他者はない」とこのように思い込む者。
13.168.13
न मन्यते ममान्योस्ति येन चेतोस्म्यचेतनः ।
एवमेवाभिमन्येत बुध्यमानोप्यनात्मवान् ॥ १३.१६८.१३ ॥
私のほかに他のものがあると考えず、それゆえ私は無意識であると、そのように自ら思い込む者は、知っていても、自己を制御できない者である。
13.168.14
अहमेव न मेऽन्योस्ति न प्रबुद्धवशानुगः ।
अव्यक्तस्थो गुणानेष नित्यमेवाभिमन्यते ॥ १३.१६८.१४ ॥
私だけが在り、私のほかに他者はない。覚醒した者の支配に従わず、未顕現に留まるこの者は、常に諸性質を自分のものと見なす。
13.168.15
तेनाधिष्ठिततत्वज्ञैर्महद्भिरभिधीयते ।
अहङ्कारेण संयुक्तस्ततस्ददभिमन्यते ॥ १३.१६८.१५ ॥
それに支配された、原理を知る大人たちはそれを「大（マハット）」と呼ぶ。我執に結びついた者は、それを自分のものと見なす。
13.168.16
क्षेत्रं प्रविश्य दुर्बुद्धिर्बुद्ध्यमानो ह्यनात्मवान् ।
अहमेव सृजत्यन्यद्द्वितीयं लोकसारथिः ॥ १३.१६८.१६ ॥
田野に入った悪知恵の者は、知っていても自制がなく、「私だけ」と言って、世界の御者である第二のものを創り出す。
13.168.17
सर्वाभावैरहङ्कारैस्तृतीयं सर्गसंज्ञितम् ।
ततो भूतान्यहङ्कारमहङ्कारो मनोऽसृजत् ॥ १३.१६८.१७ ॥
すべての存在状態と我執を伴う第三のものは「創造」と呼ばれる。それから諸元素は我執を生み、我執は意を生んだ。
13.168.18
सर्वस्नोतस्यभिमुखं सम्प्रावर्तत बुद्धिमान् ।
तथैव यज्ञे भूतेषु विषयार्थी पुनःपुनः।
इन्द्रियैः सह शूलाङ्क पञ्च पञ्चभिरेव च ॥ १३.१६८.१८ ॥
あらゆる流れへと向かった賢者は、同様に、供犠において、衆生の中で、対象を求めて何度も何度も従事する。感官とともに、槍の印をもつ五つと、また五つとともに。
13.168.19
मनो वेद न चात्मानमङ्कारं प्रजापतिः ।
न वेद वाप्यहङ्कारो बुद्धिं बुद्धिमतांवर ॥ १३.१६८.१९ ॥
プラジャーパティは意も、自我も、我慢も知らない。我慢もまた、賢者の中で最も優れた知性を知らない。
13.168.20
एवमेते महाभाग नेतरे नयवादिनः ।
अहङ्कारेण संयुक्तः स्रोतस्यभिमुखः सदा ॥ १३.१६८.२० ॥
偉大な幸運者よ、このように、これらの者も、他の論理を語る者たちも（知らない）。我慢に結びついた者は、常に流れに向かっている。
13.168.21
एवमेष विकारात्मा महापुरुषसञ्ज्ञकः ।
प्रतनोति जगत्कृत्स्नं पुनराददते सकृत् ॥ १३.१६८.२१ ॥
このように、変化を本性とし、大人と呼ばれるこのものは、全世界を広げ、再び一度にそれを収め取る。
13.168.22
ससंज्ञत्वाज्जगत्कृत्स्नमव्यक्तस्य हृदि स्थितम् ।
संविशद्रजनीं कृत्स्नां निशान्ते दिवसागमे ॥ १३.१६८.२२ ॥
意識を持つゆえに、全世界は未顕現者の心に留まる。夜の全体に入り、夜の終わり、昼の到来のときに（再び現れる）。
13.168.23
पुनरात्मा विजयते बहवो निर्गुणास्तथा ।
अज्ञानेन समायुक्तः सोव्यक्तेन तमोत्मना ॥ १३.१६८.२३ ॥
再び自己は勝利し、多くの無属性者もまた同様である。無知に結びついた彼は、暗黒を本性とする未顕現者と結ばれる。
13.168.24
यदि ह्येषो नु मन्येत ममास्ति परतो वरः ।
स पुनः पुनरात्मानं न कुर्यादाक्षिपेत च ॥ १३.१६८.२४ ॥
もし彼が、自分より優れた者がいると考えるなら、繰り返し自分を高めることも、自分を貶めることもしてはならない。
13.168.25
एतमव्यक्तविषयं सूक्ष्मं मन्येत बुद्धिमान् ।
पञ्चविंशं महादेव महापुरुषवैकृतम् ॥ १३.१६८.२५ ॥
賢者はこれを、未顕現を対象とする微細なもの、すなわち二十五番目の原理、偉大なるマハーデーヴァよ、大プルシャの変異と見なすべきである。
13.168.26
प्रबुद्धौ बुद्धवानेतत्सृजमानमबुद्धवान् ।
गुणान्पुनश्च तानेव सोत्मनात्मनि निक्षिपेत् ॥ १३.१६८.२६ ॥
目覚めた者はこれを知る。無知な者は創造するものを知らない。さらに、彼はそれらの性質を自ら自身の内に収めるべきである。
13.168.27
अव्यक्तस्य वशीभूतो योऽज्ञानस्य तमोत्मनः ।
बुध्यमानो ह्यबुद्धस्य बुद्धस्तदनुभुज्यते ॥ १३.१६८.२७ ॥
未顕現に支配され、無知と暗性を本性とする者は、覚醒していない者のように理解する。しかし覚醒した者はまさにそれを経験する。
13.168.28
उपेक्षकः शुचिर्व्यग्रः सोलिङ्गः सोव्रणोऽमलः ।
षड्विंशो भगवानास्ते बुद्धः शुद्धो निरामयः ॥ १३.१६८.२८ ॥
無関心で清浄、動揺なく、標識と傷を持ち、汚れなき――第二十六の、尊き主が座す。彼は覚醒し、清浄で、病なき者である。
13.168.29
अव्यक्तादिविशेषान्तमेतद्वैद्या वदन्त्युत ।
एतैरेव विहीनं तु केचिदाहुर्मनीषिणः ॥ १३.१६८.२९ ॥
未顕現から最後の区別に至るまで、これを学者たちは言う。しかしある思慮深い者たちは、まさにこれらを欠くものだと言う。
13.168.30
निस्तत्वं बुध्यमानास्तु केचिदाहुर्महामते ।
केचिदाहुर्महात्मानस्तत्वसंज्ञितमेव तु ॥ १३.१६८.३० ॥
大いなる心の者よ、ある者はそれを原理なきものと理解して言い、またある偉大な魂は、まさにこれこそが原理と名づけられていると言う。
13.168.31
तत्वस्य श्रवणादेनं तत्वमेवं वदन्ति वै ।
सत्वसंश्रयणाच्चैव सत्ववन्तं महेश्वर ॥ १३.१६८.३१ ॥
真理を聞くことによって、人々はそれを「タットヴァ」と呼び、サットヴァに拠ることによって、マヘーシュヴァラよ、それを「サットヴァヴァーン」と呼ぶ。
13.168.32
एवमेष विकारात्मा बुध्यमानो महाभुज ।
अव्यक्तो भवते व्यक्तौ सत्वंसत्वं तथा गुणौ।
विद्या च भवते विद्या भवेत्तु ग्रहसंज्ञितम् ॥ १३.१६८.३२ ॥
このように変化を本性とするものは、理解されると、大腕の者よ、未顕現となる。顕現したものには善性と善性があり、二つの徳もまた同様である。知識もまた知識となり、「グラha」という名で呼ばれる。
13.168.33
य एवमनुबुद्ध्यन्ते योगसाङ्ख्याश्च तत्वतः ।
तेऽव्यक्तं शङ्करागाढं मुञ्चन्ते शास्त्रबुद्धयः ॥ १३.१६८.३३ ॥
このように真に理解するヨーガ行者とサーンキヤの人々、経典に基づく知性を持つ者たちは、シャンカラに深く根ざした未顕現を手放す。
13.168.34
तेषामेतत्तु वदतां शास्त्रार्थं सूक्ष्मदर्शिनाम् ।
बुद्धिर्विस्तीर्यते सर्वं तैलबिन्दुरिवाम्भसि ॥ १३.१६८.३४ ॥
これが、微細な洞察を持つそれらの語り手たちの聖典の意味である。彼らの知性は水の中の油の一滴のように、すべてに広がる。
13.168.35
विद्या तु सर्वविद्यानामवबोध इति स्मृतः ।
येन विद्यामविद्यां च विन्दन्ति यतिसत्तमाः ॥ १३.१६८.३५ ॥
知識（ヴィドヤー）とは、あらゆる学問の理解であると伝えられる。それによって最上の遊行者たちは知識と無知の両方を得る。
13.168.36
सैषा त्रयी परा विद्या चतुर्थ्यान्वीक्षिकी स्मृता ।
यां बुद्ध्यमानो बुद्ध्येत बुद्ध्यात्मनि समं गतः ॥ १३.१६८.३६ ॥
これがトリイーという最高の知識である。第四はアーンヴィークシキーと伝えられる。それを理解し、知性の自己において平等に至るとき、人は知る。
13.168.37
अप्रबुद्धमथाव्यक्तमविद्यासंज्ञिकं स्मृतम् ।
विमोहितं तु शोकेन केवलेन समन्वितम्।
एतद्बुद्ध्या भवेद्बुद्धः किमन्यद्बुद्धिलक्षणम् ॥ १३.१६८.३७ ॥
目覚めず、顕れないものは無明と呼ばれ、ただ悲しみに完全に惑わされた状態である。この理解によって人は目覚める。知性のほかにどんな特徴があるだろうか。
13.168.38
ये त्वेतन्नावबुद्ध्यन्ते ते प्रबुद्धवशानुगाः ।
ते पुनःपुनरव्यक्ताज्जनिष्यन्त्यबुधांत्मनः ॥ १३.१६८.३८ ॥
これを理解しない者は、目覚めた者の支配に従う者である。彼らは何度も未顕現から、愚かな自己として生まれるであろう。
13.168.39
तमेव तुलयिष्यन्ति अबुद्धिवशवर्तिनः ।
ये चाप्यन्ये तन्मनसस्तेप्येतत्फलभागिनः ॥ १३.१६८.३९ ॥
無知に従う者はまさにそれを量るであろう。また心がそれに向かう他の者もまた、その果報にあずかるであろう。
13.168.40
विदित्वैनं न शोचन्ति योगोपेतार्थदर्शिनः ।
स्वातन्त्र्यं प्रतिलप्स्यन्ते केवलत्वं च भास्वरम् ॥ १३.१६८.४० ॥
これを知って、ヨーガを備え真義を見る者は悲しまない。彼らは自由と輝かしい唯一性を得るであろう。
13.168.41
अज्ञानबन्धनान्मुक्तास्तीर्णाः संसारबन्धनात् ।
अज्ञानसागरं घोरमगाधं तमसंज्ञकम्।
यत्र मज्जन्ति भूतानि पुनःपुनररिंदम् ॥ १३.१६८.४१ ॥
無知の束縛から解放され、輪廻の束縛を渡り越えた者たち。無知の恐ろしく底知れぬ海、闇と呼ばれるもの。そこに生き物は何度も沈む、敵を打ち倒す者よ！
13.168.42
एषा विद्या तथाऽविद्या कथिता ते मयाऽर्थतः ।
यस्मिन्देयं च नो ग्राह्यं सांख्याः सांख्यं तथैव च ॥ १३.१६८.४२ ॥
この知識と、同じく無知とを、私はその本質に即して君に語った。そこには我々にとって与えることも取ることもない。数論の人々もまた同じように数論を知っている。
13.168.43
तथा चैकत्वनानात्वमक्षरं क्षरमेव च ।
निगदिष्यामि देवेश विमोक्षं त्रिविधं च ते ॥ १३.१६८.४३ ॥
同様に、一性と多性、不滅と可滅を私は説こう、神々の主よ。そして三種の解脱もお前に語ろう。
13.168.44
बुद्ध्यमानाप्रबुद्धाभ्यामबुद्धस्य प्रपञ्चनम् ।
भूय एव निबोध त्वं देवानां देवसत्तम ॥ १३.१६८.४४ ॥
覚者と未覚者による、未覚者の展開……再び理解せよ、神々の中の最上者よ。
13.168.45
यच्च किञ्च श्रुतं न स्याद्दृष्टं चैव न किञ्चन ।
तच्च ते सम्प्रवक्ष्यामि एकाग्रः शृणु तत्परः ॥ १३.१६८.४५ ॥
聞かれず、見られもしなかったもの、そのこともお前に余すところなく説こう。一心に、それに専念して聞け。