มหาภารตะ · อัธยายะ 13.168
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.168.1
इन्द्रियेभ्यो मनः पूर्वमहङ्कारस्ततः परम् ।
अहङ्कारात्परा बुद्धिर्बुद्धेः परतरं महत् ॥ १३.१६८.१ ॥
ก่อนอินทรีย์ทั้งหลายคือใจ ถัดไปคืออหังการ ต่อจากอหังการคือพุทธิ และเหนือพุทธิคือมหัต
13.168.2
महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः ।
एतावदेतत्सांख्यानां दर्शनं देवसत्तम ॥ १३.१६८.२ ॥
เหนือมหัตคืออวยักตะ และเหนือวยักตะคือปุรุษะผู้สูงสุด ข้าแต่เทวะผู้ประเสริฐ นี่คือทรรศนะของสางขยะทั้งหลายเพียงเท่านี้
13.168.3
अव्यक्तं बुद्ध्यहङ्कारौ महाभूतानि पञ्च च ।
मनस्तथा विशेषाश्च दश चैवेन्द्रियाणि च।
एतास्तत्वचतुर्विंशन्महापुरुषसम्मिताः ॥ १३.१६८.३ ॥
อวยักตะ พุทธิและอหังการ มหาภูตทั้งห้า ใจ วิเศษะ และอินทรีย์สิบ เหล่านี้คือตัตตวะยี่สิบสี่ ซึ่งกำหนดขึ้นตามมหาปุรุษะ
13.168.4
बुद्ध्यामानेन देवेश चेतनेन महात्मना ।
संयोगमेतयोर्नित्यमाहुरव्यक्तपुंसयोः ॥ १३.१६८.४ ॥
ข้าแต่พระเจ้าแห่งเทวดา ด้วยการวัดของพุทธิและด้วยมหาตมันผู้มีจิตสำนึก เขากล่าวว่าการประสานกันของสองสิ่งนี้คืออวยักตะกับปุรุษะเป็นนิรันดร์
13.168.5
एकत्वं च बहुत्वं च सर्गप्रलयकोटिशः ।
तमःसंज्ञितमेतद्धि प्रवदन्ति त्रिशूलधृक् ॥ १३.१६८.५ ॥
ความเป็นหนึ่งและความเป็นหลาย ผ่านการสร้างและการทำลายนับโกฏิครั้ง นี่แหละ พวกเขาประกาศว่าคือสิ่งที่เรียกว่าตมัส ข้าแต่ผู้ถือตรีศูล
13.168.6
समुत्पाट्य यथाव्यक्ताज्जीवा यान्ति पुनःपुनः ।
आदिरेष महानात्मा गुणानामिति नः प्रभो ॥ १३.१६८.६ ॥
ชีวะถูกถอนขึ้นจากอวยักตะแล้วก็ไปซ้ำแล้วซ้ำอีก มหาตมันนี้เป็นต้นกำเนิดของคุณะทั้งหลาย ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ ข้าพระองค์ได้รับคำสอนมาเช่นนี้
13.168.7
गुणस्थत्वाद्गुणं चैनमाहुरव्यक्तलक्षणम् ।
एतेनाध्युषितो व्यक्तस्त्रिगुणं चेतयत्युत ॥ १३.१६८.७ ॥
เพราะดำรงอยู่ในคุณะ พวกเขาจึงเรียกสิ่งนี้ว่าคุณะที่มีลักษณะเป็นอวยักตะ เมื่ออวยักตะสถิตอยู่ในนั้น วยักตะที่มีคุณะสามประการก็ทำให้เกิดสำนึกขึ้น
13.168.8
अचेतनः प्रकृत्येषु न चान्यमनुबुध्यते ।
बुध्यमानो ह्यहंकारो नित्यं मानाप्रबोधनात् ॥ १३.१६८.८ ॥
ไม่มีสำนึกโดยธรรมชาติในหมู่สิ่งเหล่านี้ จึงไม่รู้จักอีกสิ่งหนึ่ง แต่อหังการดูเหมือนจะรู้ เพราะมันปลุกความถือตนอยู่เสมอ
13.168.9
विमलस्व विशुद्धस्य नीरुजस्य महात्मनः ।
विमलोदरशीलः स्याद्बुध्यमानाप्रबुद्धयोः ॥ १३.१६८.९ ॥
สำหรับมหาตมันที่บริสุทธิ์ สะอาด ปราศจากทุกข์ ควรมีจิตใจที่ปราศจากมลภายในระหว่างผู้ที่รู้และผู้ที่ไม่รู้
13.168.10
द्रष्टा भवत्यभोक्ता च सत्वमूर्तिश्च निर्गुणः ।
बुध्यमानाप्रबुद्धाभ्यामन्य एव तु निर्गुणः ॥ १३.१६८.१० ॥
เขาเป็นผู้เห็น ไม่ใช่ผู้เสวย มีรูปเป็นสัตตวะและปราศจากคุณะ อีกสิ่งหนึ่งต่างหากจากทั้งผู้รู้และผู้ไม่รู้ แท้จริงเขาปราศจากคุณะ
13.168.11
उपेक्षकः शुचिस्ताभ्यामुभाभ्यामयुतस्तथा ।
बुध्यमानो न बुध्येत बुद्धमेवं सनातनम् ॥ १३.१६८.११ ॥
เขาเป็นผู้วางเฉย บริสุทธิ์ ไม่ผูกพันกับทั้งสองสิ่ง ผู้ที่มีสำนึกไม่รู้จักเขา เช่นนี้จึงรู้จักสิ่งนิรันดร์
13.168.12
स एव बुद्धेरव्यक्तस्वभावत्वादचेतनः ।
सोहमेव न मेऽन्योस्ति य एवमभिमन्यते ॥ १३.१६८.१२ ॥
ผู้นั้นเองเพราะธรรมชาติอันไม่ปรากฏของพุทธิจึงไม่มีสำนึก ผู้ที่คิดเช่นนี้ว่า ‘ข้าคือผู้นั้น ไม่มีอื่นนอกจากข้า’
13.168.13
न मन्यते ममान्योस्ति येन चेतोस्म्यचेतनः ।
एवमेवाभिमन्येत बुध्यमानोप्यनात्मवान् ॥ १३.१६८.१३ ॥
ผู้ที่ไม่คิดว่ามีอีกสิ่งหนึ่งนอกจากข้า จนข้าไม่มีสำนึก ผู้มีสำนึกแต่ไม่มีตนก็พึงคิดเช่นเดียวกันนี้
13.168.14
अहमेव न मेऽन्योस्ति न प्रबुद्धवशानुगः ।
अव्यक्तस्थो गुणानेष नित्यमेवाभिमन्यते ॥ १३.१६८.१४ ॥
ข้าเท่านั้นคือ ไม่มีอีกสิ่งใดนอกจากข้า ไม่ตามอำนาจของผู้ตื่นรู้ สถิตอยู่ในอวยักตะ ผู้นี้มักถือคุณะทั้งหลายว่าเป็นของตนอยู่เสมอ
13.168.15
तेनाधिष्ठिततत्वज्ञैर्महद्भिरभिधीयते ।
अहङ्कारेण संयुक्तस्ततस्ददभिमन्यते ॥ १३.१६८.१५ ॥
ถูกครอบงำโดยสิ่งนั้น บรรดามหาชนผู้รู้ตัตตวะเรียกมันว่ามหัต เมื่อประกอบด้วยความถือตัว เขาก็ถือสิ่งนั้นเป็นของตน
13.168.16
क्षेत्रं प्रविश्य दुर्बुद्धिर्बुद्ध्यमानो ह्यनात्मवान् ।
अहमेव सृजत्यन्यद्द्वितीयं लोकसारथिः ॥ १३.१६८.१६ ॥
เมื่อเข้าสู่กษัตรเชตระ ผู้มีปัญญาชั่วร้าย แม้จะรู้ แต่ไม่มีการควบคุมตน กล่าวว่า ‘ข้าเท่านั้น’ แล้วก็สร้างสิ่งที่สองขึ้น คือผู้ขับรถของโลก
13.168.17
सर्वाभावैरहङ्कारैस्तृतीयं सर्गसंज्ञितम् ।
ततो भूतान्यहङ्कारमहङ्कारो मनोऽसृजत् ॥ १३.१६८.१७ ॥
ด้วยอหังการทั้งหลายและสภาวะแห่งความไม่มีทั้งปวง สิ่งที่สามเรียกว่าการสร้าง แล้วธาตุทั้งหลายก็สร้างอหังการ และอหังการก็สร้างใจ
13.168.18
सर्वस्नोतस्यभिमुखं सम्प्रावर्तत बुद्धिमान् ।
तथैव यज्ञे भूतेषु विषयार्थी पुनःपुनः।
इन्द्रियैः सह शूलाङ्क पञ्च पञ्चभिरेव च ॥ १३.१६८.१८ ॥
ผู้มีปัญญาหันไปหาทุกกระแสทั้งหมด ก็หมุนเวียนไปเช่นเดียวกันในยัญ และในหมู่สรรพสัตว์ ผู้แสวงหาวิษยะซ้ำแล้วซ้ำอีก พร้อมด้วยอินทรีย์ อินทรีย์ห้าประการที่มีตรีศูลเป็นเครื่องหมาย และพร้อมด้วยห้าประการเช่นกัน
13.168.19
मनो वेद न चात्मानमङ्कारं प्रजापतिः ।
न वेद वाप्यहङ्कारो बुद्धिं बुद्धिमतांवर ॥ १३.१६८.१९ ॥
ปรชาบดีไม่รู้จักใจ ไม่รู้จักตน และไม่รู้จักอหังการ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีปัญญา อหังการก็ไม่รู้จักพุทธิ
13.168.20
एवमेते महाभाग नेतरे नयवादिनः ।
अहङ्कारेण संयुक्तः स्रोतस्यभिमुखः सदा ॥ १३.१६८.२० ॥
ข้าแต่ผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ ผู้เป็นเช่นนี้ และผู้กล่าววาทะแห่งนยะอื่นๆก็ไม่ใช่ ผู้ประกอบด้วยอหังการย่อมหันหน้าไปสู่กระแสอยู่เสมอ
13.168.21
एवमेष विकारात्मा महापुरुषसञ्ज्ञकः ।
प्रतनोति जगत्कृत्स्नं पुनराददते सकृत् ॥ १३.१६८.२१ ॥
เช่นนี้ ผู้นี้ซึ่งมีการแปรเปลี่ยนเป็นธรรมชาติ และถูกเรียกว่ามหาปุรุษ ย่อมแผ่ขยายโลกทั้งสิ้น แล้วจึงรับกลับไปทั้งหมดในคราวเดียว
13.168.22
ससंज्ञत्वाज्जगत्कृत्स्नमव्यक्तस्य हृदि स्थितम् ।
संविशद्रजनीं कृत्स्नां निशान्ते दिवसागमे ॥ १३.१६८.२२ ॥
เพราะมีสัญญาณ โลกทั้งสิ้นจึงดำรงอยู่ในหัวใจของอวยักต์ เข้าไปสู่ราตรีทั้งสิ้นในปลายราตรี เมื่อวันมาถึง (โลกจึงปรากฏขึ้นอีก)
13.168.23
पुनरात्मा विजयते बहवो निर्गुणास्तथा ।
अज्ञानेन समायुक्तः सोव्यक्तेन तमोत्मना ॥ १३.१६८.२३ ॥
อาตมันย่อมชนะอีกครั้ง และผู้ไร้คุณลักษณะจำนวนมากก็เช่นกัน ผู้ประกอบด้วยอวิชชา ย่อมเชื่อมกับอวยักต์ซึ่งมีธรรมชาติเป็นความมืด
13.168.24
यदि ह्येषो नु मन्येत ममास्ति परतो वरः ।
स पुनः पुनरात्मानं न कुर्यादाक्षिपेत च ॥ १३.१६८.२४ ॥
หากผู้นี้คิดว่ามีผู้ประเสริฐกว่าตน เขาไม่ควรยกยอตนซ้ำแล้วซ้ำเล่า และไม่ควรติเตียนตนเองด้วย
13.168.25
एतमव्यक्तविषयं सूक्ष्मं मन्येत बुद्धिमान् ।
पञ्चविंशं महादेव महापुरुषवैकृतम् ॥ १३.१६८.२५ ॥
ผู้มีปัญญาควรพิจารณาสิ่งนี้ ซึ่งมีอวยักต์เป็นอารมณ์ ว่าเป็นสิ่งละเอียดอ่อน คือหลักการลำดับที่ยี่สิบห้า โอ มหาเทพ อันเป็นการแปรเปลี่ยนของมหาปุรุษ
13.168.26
प्रबुद्धौ बुद्धवानेतत्सृजमानमबुद्धवान् ।
गुणान्पुनश्च तानेव सोत्मनात्मनि निक्षिपेत् ॥ १३.१६८.२६ ॥
ผู้ตื่นรู้ย่อมรู้สิ่งนี้ ผู้ไม่รู้ย่อมไม่รู้สิ่งที่กำลังสร้าง อนึ่ง ให้เขารวบคุณเหล่านั้นกลับเข้าสู่ตนด้วยตนเอง
13.168.27
अव्यक्तस्य वशीभूतो योऽज्ञानस्य तमोत्मनः ।
बुध्यमानो ह्यबुद्धस्य बुद्धस्तदनुभुज्यते ॥ १३.१६८.२७ ॥
ผู้ที่ตกอยู่ใต้อำนาจของอวยักต์ ซึ่งมีธรรมชาติเป็นอวิชชาและความมืด ย่อมเข้าใจเหมือนผู้ไม่ตื่นรู้ แต่ผู้ตื่นรู้ย่อมได้รับผลจากสิ่งนั้นโดยตรง
13.168.28
उपेक्षकः शुचिर्व्यग्रः सोलिङ्गः सोव्रणोऽमलः ।
षड्विंशो भगवानास्ते बुद्धः शुद्धो निरामयः ॥ १३.१६८.२८ ॥
ผู้วางเฉย บริสุทธิ์ ไม่ถูกรบกวน มีเครื่องหมายและบาดแผล ไร้มลทิน คือลำดับที่ยี่สิบหก พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงพระคุณดำรงอยู่ ทรงตื่นรู้ บริสุทธิ์ และปราศจากโรค
13.168.29
अव्यक्तादिविशेषान्तमेतद्वैद्या वदन्त्युत ।
एतैरेव विहीनं तु केचिदाहुर्मनीषिणः ॥ १३.१६८.२९ ॥
ตั้งแต่อวยักต์ไปจนถึงความแตกต่างสุดท้าย ผู้รู้ทั้งหลายกล่าวว่านี่คือการนับ แต่ฤๅษีผู้มีปัญญาบางท่านกล่าวว่า สิ่งนี้ปราศจากสิ่งเหล่านี้นั่นเอง
13.168.30
निस्तत्वं बुध्यमानास्तु केचिदाहुर्महामते ।
केचिदाहुर्महात्मानस्तत्वसंज्ञितमेव तु ॥ १३.१६८.३० ॥
โอ ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ บางท่านที่เข้าใจว่าไม่มีหลักการ กล่าวเช่นนั้น แต่ท่านผู้ยิ่งใหญ่บางท่านกล่าวว่า สิ่งนี้เองถูกเรียกว่าตัตตวะ
13.168.31
तत्वस्य श्रवणादेनं तत्वमेवं वदन्ति वै ।
सत्वसंश्रयणाच्चैव सत्ववन्तं महेश्वर ॥ १३.१६८.३१ ॥
เพราะได้ฟังความจริง จึงเรียกสิ่งนี้ว่า ตัตตวะ และเพราะพึ่งพาสัตตวะ จึงเรียกว่า สัตตวะวาน โอ พระมเหศวร
13.168.32
एवमेष विकारात्मा बुध्यमानो महाभुज ।
अव्यक्तो भवते व्यक्तौ सत्वंसत्वं तथा गुणौ।
विद्या च भवते विद्या भवेत्तु ग्रहसंज्ञितम् ॥ १३.१६८.३२ ॥
ดูกรผู้มีแขนทรงพลัง ผู้ที่รู้แจ้งเช่นนี้ ซึ่งมีการแปรเปลี่ยนเป็นธรรมชาติ เมื่อเข้าใจแล้วย่อมกลายเป็นสิ่งที่ไม่ปรากฏ ในสิ่งที่ปรากฏก็มีสัตตวะและสัตตวะ และคุณทั้งสองก็เป็นเช่นนั้นเหมือนกัน ความรู้ก็กลายเป็นความรู้ และเรียกว่าคหะ
13.168.33
य एवमनुबुद्ध्यन्ते योगसाङ्ख्याश्च तत्वतः ।
तेऽव्यक्तं शङ्करागाढं मुञ्चन्ते शास्त्रबुद्धयः ॥ १३.१६८.३३ ॥
ผู้โยคีและผู้ชำนาญสางขยะที่เข้าใจเช่นนี้โดยแท้จริง ผู้มีปัญญาอันหล่อหลอมด้วยคัมภีร์ ย่อมละอวยักต์ซึ่งฝังรากลึกในศังกร
13.168.34
तेषामेतत्तु वदतां शास्त्रार्थं सूक्ष्मदर्शिनाम् ।
बुद्धिर्विस्तीर्यते सर्वं तैलबिन्दुरिवाम्भसि ॥ १३.१६८.३४ ॥
ความหมายของคัมภีร์นี้ของผู้กล่าวผู้มีสายตาละเอียดเหล่านั้น ปัญญาของเขาแผ่ขยายไปทั่วทั้งหมด เหมือนหยดน้ำมันในน้ำ
13.168.35
विद्या तु सर्वविद्यानामवबोध इति स्मृतः ।
येन विद्यामविद्यां च विन्दन्ति यतिसत्तमाः ॥ १३.१६८.३५ ॥
ความรู้นั้นถือกันว่าคือความเข้าใจในวิทยาทั้งปวง ด้วยความรู้นั้น ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ดาบส ย่อมได้ทั้งความรู้และอวิชชา
13.168.36
सैषा त्रयी परा विद्या चतुर्थ्यान्वीक्षिकी स्मृता ।
यां बुद्ध्यमानो बुद्ध्येत बुद्ध्यात्मनि समं गतः ॥ १३.१६८.३६ ॥
นี่คือไตรเวทอันเป็นวิชชาสูงสุด ส่วนที่สี่ถือกันว่าคืออันวีกษิกี ผู้ที่เข้าใจสิ่งที่ตนเข้าใจได้ และบรรลุความสมดุลในอาตมันแห่งปัญญา ย่อมรู้แจ้ง
13.168.37
अप्रबुद्धमथाव्यक्तमविद्यासंज्ञिकं स्मृतम् ।
विमोहितं तु शोकेन केवलेन समन्वितम्।
एतद्बुद्ध्या भवेद्बुद्धः किमन्यद्बुद्धिलक्षणम् ॥ १३.१६८.३७ ॥
สิ่งที่ไม่ตื่นรู้ คืออวยักต์ ถือกันว่าเรียกว่าอวิชชา ถูกหลงด้วยความโศก ประกอบด้วยความโศกเพียงอย่างเดียว ด้วยปัญญานี้ผู้หนึ่งย่อมตื่นรู้ มีลักษณะแห่งปัญญาอย่างอื่นอีกหรือไม่
13.168.38
ये त्वेतन्नावबुद्ध्यन्ते ते प्रबुद्धवशानुगाः ।
ते पुनःपुनरव्यक्ताज्जनिष्यन्त्यबुधांत्मनः ॥ १३.१६८.३८ ॥
ผู้ใดไม่เข้าใจสิ่งนี้ ผู้นั้นเป็นผู้ตามอำนาจของผู้ตื่นรู้ เขาจะเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำอีกจากอวยักต์ ในฐานะอาตมันผู้ไม่รู้
13.168.39
तमेव तुलयिष्यन्ति अबुद्धिवशवर्तिनः ।
ये चाप्यन्ये तन्मनसस्तेप्येतत्फलभागिनः ॥ १३.१६८.३९ ॥
ผู้ที่ตกอยู่ใต้อำนาจของความไม่มีปัญญา จะชั่งน้ำหนักสิ่งนั้นนั่นเอง และผู้อื่นที่จิตใจจดจ่ออยู่กับสิ่งนั้น ก็จะมีส่วนในผลของสิ่งนั้นเช่นกัน
13.168.40
विदित्वैनं न शोचन्ति योगोपेतार्थदर्शिनः ।
स्वातन्त्र्यं प्रतिलप्स्यन्ते केवलत्वं च भास्वरम् ॥ १३.१६८.४० ॥
เมื่อรู้สิ่งนี้แล้ว ผู้เห็นความหมายที่ประกอบด้วยโยคะย่อมไม่โศกเศร้า เขาจะได้รับอิสรภาพและสภาวะแห่งเอกภาพอันเรืองรอง
13.168.41
अज्ञानबन्धनान्मुक्तास्तीर्णाः संसारबन्धनात् ।
अज्ञानसागरं घोरमगाधं तमसंज्ञकम्।
यत्र मज्जन्ति भूतानि पुनःपुनररिंदम् ॥ १३.१६८.४१ ॥
ผู้พ้นจากพันธนาการแห่งอวิชชา และข้ามพ้นพันธนาการแห่งสังสารวัฏแล้ว มหาสมุทรแห่งอวิชชาที่น่ากลัว ไร้ก้นบึ้ง เรียกว่าความมืด ซึ่งสรรพสัตว์จมลงซ้ำแล้วซ้ำเล่า โอ้ผู้ปราบศัตรู
13.168.42
एषा विद्या तथाऽविद्या कथिता ते मयाऽर्थतः ।
यस्मिन्देयं च नो ग्राह्यं सांख्याः सांख्यं तथैव च ॥ १३.१६८.४२ ॥
วิทยานี้และอวิทยาเช่นเดียวกัน เราได้บอกแก่เจ้าโดยสาระแล้ว ในวิทยานั้นไม่มีการให้และการรับสำหรับเรา และบรรดานักสางขยะก็รู้สางขยะในทำนองเดียวกัน
13.168.43
तथा चैकत्वनानात्वमक्षरं क्षरमेव च ।
निगदिष्यामि देवेश विमोक्षं त्रिविधं च ते ॥ १३.१६८.४३ ॥
เช่นเดียวกัน เราจะประกาศความเป็นหนึ่งและความเป็นหลาย อักษรที่ไม่เสื่อมและที่เสื่อม โอ้เจ้าแห่งเทพ และเราจะบอกการหลุดพ้นสามประการแก่เจ้า
13.168.44
बुद्ध्यमानाप्रबुद्धाभ्यामबुद्धस्य प्रपञ्चनम् ।
भूय एव निबोध त्वं देवानां देवसत्तम ॥ १३.१६८.४४ ॥
การแผ่ขยายของผู้ไม่ตื่นรู้ด้วยผู้ตื่นรู้และผู้ยังไม่ตื่นรู้ โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่เทพ จงเข้าใจอีกครั้งเถิด
13.168.45
यच्च किञ्च श्रुतं न स्याद्दृष्टं चैव न किञ्चन ।
तच्च ते सम्प्रवक्ष्यामि एकाग्रः शृणु तत्परः ॥ १३.१६८.४५ ॥
สิ่งใดก็ตามที่ยังไม่เคยได้ยินมา และไม่มีสิ่งใดที่เคยเห็น สิ่งนั้นเราจะกล่าวแก่เจ้าอย่างครบถ้วน จงฟังด้วยใจจดจ่อเป็นหนึ่งเดียวและตั้งใจไว้ที่สิ่งนั้นเถิด