ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.169
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.169.1
अरिष्टानि प्रवक्ष्यामि तत्वेन शृणु तद्भवान् ।
मध्य उत्तरतस्तात दक्षिणामुखनिष्ठितम् ॥ १३.१६९.१ ॥
ଅରିଷ୍ଟ ସବୁ ମୁଁ କହିବି; ତାହା ଯଥାର୍ଥରେ ଶୁଣ, ବତ୍ସ। ମଧ୍ୟରେ, ଉତ୍ତରରୁ, ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖୀ ଠିଆ ହୋଇଥିବା (ପୁରୁଷ)।
13.169.2
विद्युत्संस्थानपुरुषं यदि पश्येत मानवः ।
वर्षत्रयेण जानीयाद्देहन्यासमुपस्थितम्।
एतत्फलमंरिष्टस्य शङ्कराहुर्मनीषिणः। ॥ १३.१६९.२ ॥
ଯଦି ମଣିଷ ବିଜୁଳିର ଆକୃତିର ପୁରୁଷ ଦେଖେ, ତେବେ ତିନି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଦେହତ୍ୟାଗ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଅରିଷ୍ଟର ଏହି ଫଳ ଶଙ୍କର ଓ ମନୀଷୀମାନେ କହିଛନ୍ତି।
13.169.3
शुद्धमण्डमादित्यमरश्मिमथ पश्यतः ।
वर्षार्धकेन जानीयाद्देहन्यासमुपस्थितम् ॥ १३.१६९.३ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ମଣ୍ଡଳକୁ କିରଣହୀନ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକ ଅର୍ଦ୍ଧ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଦେହତ୍ୟାଗ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ବୋଲି ଜାଣିବ।
13.169.4
छिद्रां चन्द्रमसश्छायां पादावप्यनपश्यतः ।
संवत्सरेण जानीयाद्देहन्यासमुपस्थितम् ॥ १३.१६९.४ ॥
ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛିଦ୍ରଯୁକ୍ତ ଛାୟା ଓ ନିଜ ପାଦ ମଧ୍ୟ ନ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଦେହତ୍ୟାଗ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ବୋଲି ଜାଣିବ।
13.169.5
कनीनिकायामशिरःपुरुषं यदि पश्यति ।
जानीयात्षट्सु मासेषु देहन्यासमुपस्थितम् ॥ १३.१६९.५ ॥
ଆଖିର ତାରାରେ ମୁଣ୍ଡହୀନ ପୁରୁଷ ଦେଖିଲେ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଦେହତ୍ୟାଗ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ବୋଲି ଜାଣିବ।
13.169.6
कर्णौ पिधाय हस्ताभ्यां शब्दं न शृणुयाद्यदि ।
विजानीयात्तु मासेन देहन्यासमुपस्थितम् ॥ १३.१६९.६ ॥
ଦୁଇ ହାତରେ କାନ ଢାଙ୍କି ମଧ୍ୟ ଶବ୍ଦ ନ ଶୁଣିଲେ ଏକ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଦେହତ୍ୟାଗ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ବୋଲି ଜାଣିବ।
13.169.7
आमगन्धमुपाघ्राति सुरभिं प्राप्य भास्वरम् ।
देवतायतनस्थोपि सप्तरात्रेण मृत्युभाक् ॥ १३.१६९.७ ॥
ଦେବାଳୟରେ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁଗନ୍ଧ ପାଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି କେହି କଞ୍ଚା ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଆଘ୍ରାଣ କରେ, ସେ ସାତ ରାତ୍ରିରେ ମୃତ୍ୟୁର ଅଧୀନ ହୁଏ।
13.169.8
सर्वाङ्गधारणावस्थां धारयेत समाहितः ।
यथा स मृत्युं जयति नान्यथेह महेश्वर।
यदि जीवितुमिच्छेत चिरकालं महामुने ॥ १३.१६९.८ ॥
ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସର୍ବାଙ୍ଗ ଧାରଣର ଅବସ୍ଥା ସେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତେ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ପଥ ନାହିଁ। ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଯଦି ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ହେ ମହାମୁନି।
13.169.9
अथ नेच्छेच्चिरं कालं त्यजेदात्मानमात्मना ।
केवलं चिन्तयानस्तु निष्कलं स निरामयम् ॥ १३.१६९.९ ॥
ଯଦି ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବଞ୍ଚିବାକୁ ନ ଚାହେଁ, ତେବେ ସେ ନିଜେ ନିଜକୁ ନିଜ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରୁ; କେବଳ ଚିନ୍ତନ କରି, ନିଷ୍କଳ ଓ ନିରାମୟ (ଆତ୍ମାକୁ) ଧ୍ୟାନ କରୁ।
13.169.10
अथ तं निर्विकारं तु प्रकृते परमं शुचिः ।
पुरुषं देहसाधर्म्यं देहन्यासमुपाश्नुयात् ॥ १३.१६९.१० ॥
ତା'ପରେ ସେ ନିର୍ବିକାର, ପରମ ଶୁଚି, ପ୍ରକୃତିର ପାରରେ ଥିବା, ଦେହ-ସମାନ ଧର୍ମ ଥିବା ସେ ପୁରୁଷକୁ ପାଇ ଦେହ-ନ୍ୟାସ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ।
13.169.11
जाग्रतो हि मयोक्तानि तवारिष्टानि तत्वतः ।
धारणाच्चैव सर्वाङ्गे मृत्यु जीयात्सुरर्षभ ॥ १३.१६९.११ ॥
ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅରିଷ୍ଟ (ମୃତ୍ୟୁ-ଲକ୍ଷଣ) ଯଥାର୍ଥରେ କହିଛି; ସର୍ବାଙ୍ଗ ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତି ହେବ।
13.169.12
एकत्वदर्शनं भूयो नानात्वं च निबोध मे ।
अक्षरं च क्षरं चैव चतुष्टयविधानतः ॥ १३.१६९.१२ ॥
ଏକତ୍ୱ-ଦର୍ଶନ ଏବଂ ପୁନଶ୍ଚ ନାନାତ୍ୱ ମୋଠାରୁ ବୁଝ; ଚତୁଷ୍ଟୟ-ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଅକ୍ଷର ଓ କ୍ଷର।
13.169.13
अव्यक्तादीनि तत्वानि सर्वाण्येव महाद्युते ।
आहुश्चतुर्विंशतितमं विकारपुरुषान्वितम् ॥ १३.१६९.१३ ॥
ହେ ମହାଦ୍ୟୁତି, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଆଦି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଏବଂ ବିକାରଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷକୁ ସେମାନେ ଚତୁର୍ବିଂଶତମ ବୋଲି କହନ୍ତି।
13.169.14
एकत्वदर्शनं चैव नानात्वेन वरं स्मृतम् ।
पञ्चविंशतिवर्गः स्यादपवर्गोऽजरामरः ॥ १३.१६९.१४ ॥
ଏକତ୍ୱଦର୍ଶନ ହିଁ ନାନାତ୍ୱଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ପଚିଶର ସମୂହ ଅପବର୍ଗ, ଯାହା ଅଜର ଓ ଅମର।
13.169.15
स निर्विकारः पुरुषस्तत्वेनैवोपदिश्यते ।
स एव पञ्चविंशस्तु विकारः पुरुषः स्मृतः ॥ १३.१६९.१५ ॥
ସେହି ନିର୍ବିକାର ପୁରୁଷ ତତ୍ତ୍ୱ ରୂପେ ହିଁ ଉପଦିଷ୍ଟ; ସେ ହିଁ ପଚିଶତମ; କିନ୍ତୁ ବିକାରଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷ ସ୍ମୃତ।
13.169.16
यद्येष निर्विकारः स्यात्तत्वं न तु भवेद्भव ।
विकारो विद्यमानस्तु तत्वसंज्ञकमुच्यते ॥ १३.१६९.१६ ॥
ଯଦି ଏ ନିର୍ବିକାର ହୁଅନ୍ତି, ହେ ଭବ, ତେବେ ସେ ତତ୍ତ୍ୱ ହେବେ ନାହିଁ; ବିଦ୍ୟମାନ ବିକାରକୁ ହିଁ ତତ୍ତ୍ୱ ନାମରେ କୁହାଯାଏ।
13.169.17
यद्योषोऽव्यक्ततां नैति व्यतिरेकान्न संशयः ।
तथा भवति निस्तत्वस्तथा सत्वस्तथागुणः ॥ १३.१६९.१७ ॥
ଯଦି ଏ ଅବ୍ୟକ୍ତତା ପ୍ରାପ୍ତ ନ ହୁଅନ୍ତି, ବ୍ୟତିରେକରୁ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତେବେ ସେ ତତ୍ତ୍ୱହୀନ, ସତ୍ତ୍ୱଯୁକ୍ତ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ହୁଅନ୍ତି।
13.169.18
विकारगुणसंत्यागात्प्रकृत्यन्यत्वता शुचिः ।
तदा नानात्वतामेति सर्गहीनोऽपवर्गभाक् ॥ १३.१६९.१८ ॥
ବିକାର ଓ ଗୁଣ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରକୃତିରୁ ଭିନ୍ନ ହୋଇ ଶୁଚି ହୋଇ, ସେତେବେଳେ ସେ ନାନାତ୍ୱ ପାଆନ୍ତି; ସର୍ଗହୀନ ହୋଇ ଅପବର୍ଗର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।
13.169.19
बोध्यमानः प्रबुध्येत समो भवति बुद्धिमान् ।
अक्षरश्च भवत्येष यथावा च्युतवान्क्षणात् ॥ १३.१६९.१९ ॥
ଜାଗ୍ରତ କରାଯାଉଥିବା ଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ସମଭାବାପନ୍ନ ହୁଏ। ଏ ଅକ୍ଷର ମଧ୍ୟ ହୁଏ, କିମ୍ବା କ୍ଷଣମଧ୍ୟରେ ଚ୍ୟୁତ ହୁଏ।
13.169.20
अव्यक्ताव्यक्तिरुक्ता स्यान्निर्गुणस्य गुणाकरात् ।
एतदेकत्वनानात्वमक्षरः क्षर एव च ॥ १३.१६९.२० ॥
ନିର୍ଗୁଣରୁ, ଗୁଣର ଉତ୍ସରୁ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତ କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ହିଁ ଏକତ୍ୱ ଓ ନାନାତ୍ୱ — ଅକ୍ଷର ଏବଂ କ୍ଷରଓ।
13.169.21
व्याख्यातं तव शूलाङ्क तथारिष्टानि चैव हि ।
विमोक्षलक्षणं शेषं तदपीह ब्रवीमि ते।
यं ज्ञात्वा यतयः प्राप्ताः केवलत्वमनामयम् ॥ १३.१६९.२१ ॥
ହେ ଶୂଳାଙ୍କିତ, ତୁମକୁ ଅରିଷ୍ଟର ଲକ୍ଷଣ ବୁଝାଯାଇଛି। ମୋକ୍ଷର ଅବଶିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ତୁମକୁ କହୁଛି; ଯାହା ଜାଣି ଯତିମାନେ ନିରାମୟ କେବଳତ୍ୱ ପାଇଲେ।
13.169.22
साङ्ख्याश्चाप्यथ योगाश्च दग्धपङ्का गतज्वराः ।
अमूर्तित्वमनुप्राप्ता निर्गुणा निर्भया भव ॥ १३.१६९.२२ ॥
ସାଙ୍ଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯାହାଙ୍କର ପଙ୍କ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି ଓ ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ୱରରହିତ, ଅମୂର୍ତ୍ତତା ପାଇଲେ। ତୁମେ ନିର୍ଗୁଣ ଓ ନିର୍ଭୟ ହୁଅ।
13.169.23
विपाप्मानो महादेव मुक्ताः संसारसागरात् ।
सरणे प्रजनादाने गुणानां प्रकृतिः सदा।
परा प्रमत्ता सततमेतावत्कार्यकारणम् ॥ १३.१६९.२३ ॥
ହେ ମହାଦେବ, ପାପରହିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସଂସାରସାଗରରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଗମନରେ, ସନ୍ତାନ ଗ୍ରହଣରେ, ଗୁଣର ପ୍ରକୃତି ସର୍ବଦା ପରମ ଓ ନିରନ୍ତର ମତ୍ତ ରହେ — କାର୍ଯ୍ୟକାରଣ ଏତିକି।
13.169.24
असच्चैव च सच्चैव कुरुते स पुनः पुनः ।
चैतन्येन पुराणेन चेतनाचेतनात्परः ॥ १३.१६९.२४ ॥
ସେ ବାରମ୍ବାର ଅସତ୍ ଓ ସତ୍ କରନ୍ତି। ପୁରାତନ ଚୈତନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଚେତନ ଓ ଅଚେତନଠାରୁ ପର ସେ।
13.169.25
यस्तु चेतयते चेतो मनसा चैकबुद्धिकम् ।
स नैव सन्न चैवासन्सदसन्न च संस्मृतः ॥ १३.१६९.२५ ॥
ଯିଏ ମନ ଦ୍ୱାରା ଏକବୁଦ୍ଧିରେ ଚେତନାକୁ ଜାଣେ, ସେ ସତ୍ ନୁହେଁ, ଅସତ୍ ନୁହେଁ, ସଦସତ୍ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ସ୍ମୃତ ହୁଏ।
13.169.26
व्यतिरिक्तश्च शुद्धश्च सोऽन्यश्चाप्रकृतिस्तथा ।
उपेक्षकश्च प्रकृतेर्विकारपुरुषः स्मृतः ॥ १३.१६९.२६ ॥
ସେ ପ୍ରକୃତିରୁ ଭିନ୍ନ, ଶୁଦ୍ଧ, ଅନ୍ୟ ଓ ଅପ୍ରକୃତି; ସେ ପ୍ରକୃତିର ଉପେକ୍ଷକ ସାକ୍ଷୀ; ତାଙ୍କୁ ବିକାରପୁରୁଷ ବୋଲି ସ୍ମୃତ କରାଯାଏ।
13.169.27
विकारपुरुषेणैषा संयुक्ता सृजते जगत् ।
पुनराददते चैव गुणानामन्यथात्मनि ॥ १३.१६९.२७ ॥
ବିକାରପୁରୁଷ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏହି (ପ୍ରକୃତି) ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରେ; ପୁଣି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଆତ୍ମାରେ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଫେରାଇ ନିଏ।
13.169.28
मत्स्योदकात्ससंज्ञातः प्रकृतेरेव कर्मणः ।
तद्वत्क्षेत्रसहस्राणि स एव प्रकरिष्यति ॥ १३.१६९.२८ ॥
ଜଳରୁ ମାଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରକୃତିର କର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେହିପରି ସେ ହଜାର ହଜାର କ୍ଷେତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିବ।
13.169.29
क्षेत्रप्रलयतज्ज्ञस्तु क्षेत्रज्ञ इति चोच्यते ।
सयोगो नित्य इत्याहुर्ये जनास्तत्वदर्शिनः ॥ १३.१६९.२९ ॥
କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରଳୟ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀମାନେ କହନ୍ତି ଏହି ସଂଯୋଗ ନିତ୍ୟ।
13.169.30
एवमेष ह्यसत्सच्च विकारपुरुषः स्मृतः ।
विकारापद्यमानं तु विकृतिं प्रवदन्ति नः ॥ १३.१६९.३० ॥
ଏହିପରି ଏହି ବିକାରପୁରୁଷ ଅସତ୍ ଓ ସତ୍ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; କିନ୍ତୁ ବିକାର ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଥିବାକୁ ସେମାନେ ଆମକୁ ବିକୃତି କହନ୍ତି।
13.169.31
यदा त्वेष विकारस्य प्रकृतानिति मन्यते ।
तदा विकारतामेति विकारान्यत्वतां व्रजेत् ॥ १३.१६९.३१ ॥
ଯେତେବେଳେ ଏ ବିକାରକୁ ପ୍ରକୃତି ମନେ କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ବିକାରାବସ୍ଥା ପାଏ; ବିକାରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
13.169.32
प्रकृत्या च विकारैश्च व्यतिरिक्तो यदा भवेत् ।
शुचि यत्परमं शुद्धं प्रतिबुद्धं सनातनम्।
अयुक्तं निष्कलं शुद्धमव्ययं चाजरामरम् ॥ १३.१६९.३२ ॥
ଯେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରକୃତି ଓ ବିକାରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ପବିତ୍ର, ପରମ, ଶୁଦ୍ଧ, ପ୍ରବୁଦ୍ଧ, ସନାତନ, ଅଯୁକ୍ତ, ନିଷ୍କଳ, ଶୁଦ୍ଧ, ଅବ୍ୟୟ, ଅଜର ଓ ଅମର ହୁଏ।
13.169.33
समेत्य तेन शुद्धेन बुध्यमानः स भास्वरः ।
विमोक्षं भजते व्यक्तादप्रबुद्धादचेतनात् ॥ १३.१६९.३३ ॥
ସେହି ଶୁଦ୍ଧ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ବୋଧ ପାଉଥିବା ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟକ୍ତ, ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଓ ଅଚେତନଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
13.169.34
उदुम्बराद्वा मशकः प्रलयान्निर्गतो यथा ।
तथाऽव्यक्तस्य संत्यागान्निर्ममः पञ्च विंशकः ॥ १३.१६९.३४ ॥
ଉଦୁମ୍ବର ଫଳରୁ କିମ୍ବା ପ୍ରଳୟରୁ ମଶା ବାହାରିଆସିଲା ପରି, ଅବ୍ୟକ୍ତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗରେ ପଞ୍ଚବିଂଶ ନିର୍ମମ ହୁଏ।
13.169.35
यथा पुष्करपर्णस्थो जलबिन्दुर्न संश्लिषेत् ।
तथैवाव्यक्तविषये न लिप्येत्पञ्चविंशकः ॥ १३.१६९.३५ ॥
ପଦ୍ମ ପତ୍ରରେ ରହୁଥିବା ଜଳବିନ୍ଦୁ ତାହାକୁ ଲାଗିରହେ ନାହିଁ ପରି, ପଞ୍ଚବିଂଶ ଅବ୍ୟକ୍ତ ବିଷୟରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
13.169.36
आकाश इव निःसङ्गस्तथा सङ्गस्त्था वरः ।
पञ्चविंशतिमो बुद्धो बुद्धेनि समतां गतः ॥ १३.१६९.३६ ॥
ଆକାଶ ପରି ଅସଙ୍ଗ, ଓ ସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ପଞ୍ଚବିଂଶ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ହୋଇ ବୁଦ୍ଧ ସହିତ ସମତା ପାଏ।
13.169.37
एतद्धि प्रकृतं ज्ञानं तत्वतश्च समुत्थितम् ।
पूर्वजेभ्यस्तथोत्पन्नं ब्रह्मजेभ्यस्तथानघ ॥ १३.१६९.३७ ॥
ଏହା ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଉଦିତ ଜ୍ଞାନ; ପୂର୍ବଜ ଓ ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ରମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ, ହେ ନିଷ୍ପାପ।
13.169.38
आदिसर्गो महाबाहो तामसेनावृतं परम् ।
प्रतिष्टावयवंदेवमभेद्यमजरामरम् ॥ १३.१६९.३८ ॥
ହେ ମହାବାହୋ, ଆଦି ସର୍ଗ ତାମସରେ ଆବୃତ, ପରମ; ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯାହାର ଅଙ୍ଗ ସେହି ଦେବ ଅଭେଦ୍ୟ, ଅଜର ଓ ଅମର।
13.169.39
सनकः सनन्दनश्चैवि तृतीयश्च सनातनः ।
ते विदुः परमं धर्ममव्ययं व्ययधर्षणम् ॥ १३.१६९.३९ ॥
ସନକ, ସନନ୍ଦନ ଓ ତୃତୀୟ ସନାତନ — ସେମାନେ ପରମ, ଅବ୍ୟୟ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିଲେ, ଯାହା କ୍ଷୟକୁ ପ୍ରତିହତ କରେ।
13.169.40
अव्यक्तात्परमात्सूक्ष्मादव्रणान्मूर्तिसंज्ञकात् ।
क्षेत्रज्ञो भगवानास्ते नरायणपरायणः ॥ १३.१६९.४० ॥
ଅବ୍ୟକ୍ତଠାରୁ ପରେ, ପରମ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନିର୍ଦୋଷ ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତି ନାମକ ପରେ, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଭଗବାନ ନାରାୟଣ-ପରାୟଣ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
13.169.41
अस्माकं सहजातानामुत्पन्नं ज्ञानमुत्तमम् ।
एते हि मूर्तिमन्तो वै लोकान्प्रविचरामहे ॥ १३.१६९.४१ ॥
ଆମ ସହଜାତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଆମେ ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତ ହୋଇ ଲୋକମାନଙ୍କରେ ବିଚରଣ କରୁ।
13.169.42
पुनःपुनः प्रजाता वै तत्रतत्र पिनाकधृक् ।
द्वन्द्वैर्विरज्यमानस्य ज्ञानमुत्पन्नमुत्तमम् ॥ १३.१६९.४२ ॥
ପୁଣି ପୁଣି, ସେଠାସେଠି ଜନ୍ମ ନେଇ, ପିନାକଧାରୀ (ଶିବ) ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା — ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ବିରକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରେ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଉଦିତ ହୁଏ।
13.169.43
कपिलान्मूलआचार्यात्तत्वबुद्धिविनिश्चयम् ।
योगसांख्यमवाप्तं मे कार्त्स्न्येन मुनिसत्तमात् ॥ १३.१६९.४३ ॥
ମୂଳ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କପିଳଙ୍କଠାରୁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କଠାରୁ, ତତ୍ତ୍ୱବୁଦ୍ଧିର ନିଶ୍ଚୟ ଏବଂ ଯୋଗ-ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ପାଇଛି।
13.169.44
तेन संबोधिताः शिष्या बहवस्तत्वदर्शिनः ।
तद्बुद्ध्वा बहवः शिष्या मयाप्येतन्निदर्शिताः ॥ १३.१६९.४४ ॥
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୋଧିତ ଅନେକ ଶିଷ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ହେଲେ। ତାହା ବୁଝି ଅନେକ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦେଖାଇଲି।
13.169.45
जन्ममृत्युहरं तथ्यं ज्ञानं ज्ञेयं सनातनम् ।
यज्ज्ञात्वा नानुशोचन्ति तत्वज्ञाना निरिन्द्रियाः ॥ १३.१६९.४५ ॥
ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁକୁ ହରଣ କରୁଥିବା, ସତ୍ୟ, ସନାତନ, ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଜ୍ଞାନ — ଯାହା ଜାଣି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରହିତ ହୋଇ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
13.169.46
शुद्धबीजमलाश्चैव विपङ्का वै निरक्षराः ।
स्वतन्त्रास्ते स्वतन्त्रेण सम्मिता निष्कलाः स्मृताः ॥ १३.१६९.४६ ॥
ଶୁଦ୍ଧ ବୀଜ ଓ ମଳରହିତ, ପଙ୍କରହିତ, ଅକ୍ଷର ସେମାନେ; ସେମାନେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର। ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥିବା ସେମାନେ ନିଷ୍କଳ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
13.169.47
शाश्वताश्चाव्ययाश्चैव तमोग्राह्याश्च भास्वर ।
विपाप्मानस्तथा सर्वे सत्वस्थाश्चापि निर्व्रणाः ॥ १३.१६९.४७ ॥
ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅବ୍ୟୟ, ତମସ୍ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣୀୟ, ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାପରହିତ, ସତ୍ତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ, କ୍ଷତରହିତ।
13.169.48
विमुक्ताः केवलाश्चैव वीतमोहभयास्तथा ।
अमूर्तास्ते महाभाग सर्वे च विगतज्वराः ॥ १३.१६९.४८ ॥
ମୁକ୍ତ, କେବଳ, ମୋହ-ଭୟରହିତ; ସେହିପରି ସେମାନେ ଅମୂର୍ତ୍ତ, ହେ ମହାଭାଗ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସନ୍ତାପରହିତ।
13.169.49
हिरण्यनाभस्त्रिशिरास्तथा प्रह्लादभास्करौ ।
वसुर्विश्वावसुश्चैव सार्धं पञ्चशिखस्तथा ॥ १३.१६९.४९ ॥
ହିରଣ୍ୟନାଭ, ତ୍ରିଶିରା, ସେହିପରି ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଭାସ୍କର, ବସୁ ଓ ବିଶ୍ୱାବସୁ, ଏବଂ ପଞ୍ଚଶିଖ ସହିତ।
13.169.50
गार्ग्योऽथासुरिरावन्त्यो गौतमो वृत एव च ।
कात्यायनोऽथ नमुचिर्हरिश्च दमनश्चि ह ॥ १३.१६९.५० ॥
ଗାର୍ଗ୍ୟ, ତା'ପରେ ଆସୁରି, ଆବନ୍ତ୍ୟ, ଗୌତମ, ବୃତ ମଧ୍ୟ, କାତ୍ୟାୟନ, ତା'ପରେ ନମୁଚି, ହରି ଓ ଦମନ ମଧ୍ୟ।
13.169.51
एते चान्ये च बहवस्तत्वमेवोपदर्शिताः ।
केचिन्मुक्ताः स्थिताः केचिच्छन्दतश्चापरे मृताः ॥ १३.१६९.५१ ॥
ଏମାନେ ଏବଂ ଆହୁରି ଅନେକ ତତ୍ତ୍ୱର ଉଦାହରଣ ରୂପେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିଲେ। କେହି ମୁକ୍ତ ହେଲେ, କେହି ସ୍ଥିର ରହିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
13.169.52
दर्शितास्त्रिविधं बन्धं विमोक्षं त्रिविधं तथा ।
अज्ञानं चैव रागश्च संयोगं प्राकृतं तथा ॥ १३.१६९.५२ ॥
ତ୍ରିବିଧ ବନ୍ଧନ ଓ ତ୍ରିବିଧ ମୋକ୍ଷ ଦର୍ଶାଯାଇଥିଲା; ଅଜ୍ଞାନ ଓ ରାଗ, ଏବଂ ପ୍ରାକୃତ ସଂଯୋଗ ମଧ୍ୟ।
13.169.53
एतेभ्यो बन्धनं प्रोक्तं विमोक्षमपि मे शृणु ।
परितस्तावता सम्यक्सम्बन्धो यावता कृतः ॥ १३.१६९.५३ ॥
ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ବନ୍ଧନ କୁହାଯାଇଛି; ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ। ଯେତେ ସମ୍ୟକ୍ ସମ୍ବନ୍ଧ ରଚିତ ହୁଏ, ସେତିକି ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ।
13.169.54
कृत्स्नक्षयपरित्यागाद्विमोक्ष इति नः श्रुतिः ।
निवृत्तः सर्वसङ्गेभ्यः केवलः पुरुषोऽमलः ॥ १३.१६९.५४ ॥
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୟ ତ୍ୟାଗ କରିବାରୁ ମୋକ୍ଷ ହୁଏ, ଏହା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ନିବୃତ୍ତ, କେବଳ, ନିର୍ମଳ ପୁରୁଷ (ମୁକ୍ତ ହୁଏ)।
13.169.55
इत्येवमुक्त्वा भगवानीश्वराय महात्मने ।
सनत्कुमारः प्रययावाकाशं समुपाश्रितः ॥ १३.१६९.५५ ॥
ଏପରି କହି ଭଗବାନ ସନତ୍କୁମାର ମହାତ୍ମା ଈଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲେ।