มหาภารตะ · อัธยายะ 13.169
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.169.1
अरिष्टानि प्रवक्ष्यामि तत्वेन शृणु तद्भवान् ।
मध्य उत्तरतस्तात दक्षिणामुखनिष्ठितम् ॥ १३.१६९.१ ॥
เราจะกล่าวถึงอริษฏะ(นิมิตแห่งมรณะ) จงฟังจากข้าพเจ้าโดยถูกต้อง ลูกรัก คนที่ยืนอยู่กลางๆ จากทางเหนือ หันหน้าไปทางทิศใต้
13.169.2
विद्युत्संस्थानपुरुषं यदि पश्येत मानवः ।
वर्षत्रयेण जानीयाद्देहन्यासमुपस्थितम्।
एतत्फलमंरिष्टस्य शङ्कराहुर्मनीषिणः। ॥ १३.१६९.२ ॥
หากมนุษย์เห็นบุรุษที่มีรูปร่างดุจสายฟ้า เขาพึงรู้ภายในสามปีว่าการวางลงแห่งร่างกายใกล้เข้ามาแล้ว ผลแห่งอริษฏะนี้ ศังกระและปราชญ์ทั้งหลายกล่าวไว้
13.169.3
शुद्धमण्डमादित्यमरश्मिमथ पश्यतः ।
वर्षार्धकेन जानीयाद्देहन्यासमुपस्थितम् ॥ १३.१६९.३ ॥
สำหรับผู้เห็นจานดวงอาทิตย์ที่บริสุทธิ์โดยปราศจากรัศมี ภายในครึ่งปี เขาพึงรู้ว่าการวางลงแห่งร่างกายใกล้เข้ามาแล้ว
13.169.4
छिद्रां चन्द्रमसश्छायां पादावप्यनपश्यतः ।
संवत्सरेण जानीयाद्देहन्यासमुपस्थितम् ॥ १३.१६९.४ ॥
สำหรับผู้ไม่เห็นเงาทะลุของดวงจันทร์ และแม้แต่เท้าของตนเอง ภายในหนึ่งปี เขาพึงรู้ว่าการวางลงแห่งร่างกายใกล้เข้ามาแล้ว
13.169.5
कनीनिकायामशिरःपुरुषं यदि पश्यति ।
जानीयात्षट्सु मासेषु देहन्यासमुपस्थितम् ॥ १३.१६९.५ ॥
หากผู้ใดเห็นในรูม่านตาของดวงตาซึ่งเป็นบุรุษไร้ศีรษะ ภายในหกเดือน เขาพึงรู้ว่าการวางลงแห่งร่างกายใกล้เข้ามาแล้ว
13.169.6
कर्णौ पिधाय हस्ताभ्यां शब्दं न शृणुयाद्यदि ।
विजानीयात्तु मासेन देहन्यासमुपस्थितम् ॥ १३.१६९.६ ॥
หากผู้ใดปิดหูด้วยมือทั้งสองแล้วไม่ได้ยินเสียง ภายในหนึ่งเดือน เขาพึงรู้ว่าการวางลงแห่งร่างกายใกล้เข้ามาแล้ว
13.169.7
आमगन्धमुपाघ्राति सुरभिं प्राप्य भास्वरम् ।
देवतायतनस्थोपि सप्तरात्रेण मृत्युभाक् ॥ १३.१६९.७ ॥
แม้ผู้ที่ยืนอยู่ในวิหารของเทพเจ้า เมื่อได้พบกลิ่นหอมอันสว่างไสว หากได้กลิ่นคาวดิบอันเหม็น ก็จะตกอยู่ในความตายภายในเจ็ดราตรี
13.169.8
सर्वाङ्गधारणावस्थां धारयेत समाहितः ।
यथा स मृत्युं जयति नान्यथेह महेश्वर।
यदि जीवितुमिच्छेत चिरकालं महामुने ॥ १३.१६९.८ ॥
เขาพึงตั้งมั่นอยู่ในท่าการประคองอวัยวะทั้งหมดไว้อย่างสงบ ด้วยเหตุนี้เขาย่อมชนะความตาย ไม่มีทางอื่นในที่นี้ ข้าแต่พระมเหศวร หากเขาปรารถนาจะดำรงชีวิตไปนาน ข้าแต่มหาฤๅษี
13.169.9
अथ नेच्छेच्चिरं कालं त्यजेदात्मानमात्मना ।
केवलं चिन्तयानस्तु निष्कलं स निरामयम् ॥ १३.१६९.९ ॥
แต่หากเขาไม่ปรารถนาจะดำรงอยู่นานนัก ก็ให้เขาละทิ้งตนเองด้วยตนเอง โดยเพ่งพิจารณาเพียงอาตมันที่ไม่มีส่วนและปราศจากโรคภัย
13.169.10
अथ तं निर्विकारं तु प्रकृते परमं शुचिः ।
पुरुषं देहसाधर्म्यं देहन्यासमुपाश्नुयात् ॥ १३.१६९.१० ॥
แล้ว ผู้บริสุทธิ์พึงบรรลุการวางร่างไว้ในบุรุษสูงสุดที่ไม่แปรเปลี่ยนนั้น ผู้อยู่เหนือปรกฤติ มีสภาวะเช่นเดียวกับร่างกาย
13.169.11
जाग्रतो हि मयोक्तानि तवारिष्टानि तत्वतः ।
धारणाच्चैव सर्वाङ्गे मृत्यु जीयात्सुरर्षभ ॥ १३.१६९.११ ॥
เพราะข้าพเจ้าได้บอกอริษฏะแห่งความตายแก่ท่านโดยถูกต้องแล้ว ขณะท่านยังตื่นอยู่ และด้วยการประคองไว้ในอวัยวะทั้งหมด บุคคลพึงชนะความตาย ข้าแต่เทพผู้ประเสริฐที่สุด
13.169.12
एकत्वदर्शनं भूयो नानात्वं च निबोध मे ।
अक्षरं च क्षरं चैव चतुष्टयविधानतः ॥ १३.१६९.१२ ॥
จงเรียนรู้จากข้าพเจ้าถึงการเห็นความเป็นหนึ่งและอีกทั้งความเป็นหลาย อักษระและที่ไม่ใช่อักษร ตามการจัดเป็นสี่ประการ
13.169.13
अव्यक्तादीनि तत्वानि सर्वाण्येव महाद्युते ।
आहुश्चतुर्विंशतितमं विकारपुरुषान्वितम् ॥ १३.१६९.१३ ॥
ข้าแต่ผู้มีความรุ่งโรจน์ยิ่ง หลักทั้งปวงเริ่มตั้งแต่อวยักตะ ท่านกล่าวว่าเป็นตัวที่ยี่สิบสี่ พร้อมด้วยบุรุษที่ประกอบด้วยการเปลี่ยนแปลง
13.169.14
एकत्वदर्शनं चैव नानात्वेन वरं स्मृतम् ।
पञ्चविंशतिवर्गः स्यादपवर्गोऽजरामरः ॥ १३.१६९.१४ ॥
การเห็นความเป็นหนึ่งถือว่าประเสริฐกว่าความเป็นหลาย กลุ่มยี่สิบห้าย่อมกลายเป็นอปวรรค(การหลุดพ้น) ซึ่งไม่แก่และไม่ตาย
13.169.15
स निर्विकारः पुरुषस्तत्वेनैवोपदिश्यते ।
स एव पञ्चविंशस्तु विकारः पुरुषः स्मृतः ॥ १३.१६९.१५ ॥
บุรุษผู้ไม่แปรเปลี่ยนนั้นถูกสั่งสอนในฐานะหลักตัตวะโดยแท้ และเขาเองคือตัวที่ยี่สิบห้า แต่บุรุษที่มีการแปรเปลี่ยนถือว่าเป็นผู้ถูกแปรเปลี่ยน
13.169.16
यद्येष निर्विकारः स्यात्तत्वं न तु भवेद्भव ।
विकारो विद्यमानस्तु तत्वसंज्ञकमुच्यते ॥ १३.१६९.१६ ॥
หากอาตมันนี้ไม่แปรเปลี่ยน ข้าแต่ภวะ มันก็จะไม่เป็นหลักตัตวะ การแปรเปลี่ยนที่มีอยู่จริงนั่นแหละที่เรียกด้วยชื่อว่าตัตวะ
13.169.17
यद्योषोऽव्यक्ततां नैति व्यतिरेकान्न संशयः ।
तथा भवति निस्तत्वस्तथा सत्वस्तथागुणः ॥ १३.१६९.१७ ॥
หากอาตมันนี้ไม่บรรลุสภาพอวยักตะ ตามการตัดออกย่อมไม่มีข้อสงสัย ก็จะกลายเป็นผู้ปราศจากตัตวะ เป็นผู้มีสัตตวะ และเป็นผู้ไร้คุณ
13.169.18
विकारगुणसंत्यागात्प्रकृत्यन्यत्वता शुचिः ।
तदा नानात्वतामेति सर्गहीनोऽपवर्गभाक् ॥ १३.१६९.१८ ॥
เมื่อละทิ้งการแปรเปลี่ยนและคุณสมบัติ และเป็นผู้บริสุทธิ์ที่แตกต่างจากปรกฤติ เขาก็บรรลุความเป็นหลาย ปราศจากการสร้าง เขาย่อมเป็นผู้มีส่วนในอปวรรค
13.169.19
बोध्यमानः प्रबुध्येत समो भवति बुद्धिमान् ।
अक्षरश्च भवत्येष यथावा च्युतवान्क्षणात् ॥ १३.१६९.१९ ॥
ผู้ที่ถูกปลุกให้ตื่นย่อมตื่นอย่างสมบูรณ์ ผู้มีปัญญาย่อมมีใจสม่ำเสมอ อาตมันนี้ก็กลายเป็นอักษร หรือไม่ก็หลุดพ้นไปในพริบตา
13.169.20
अव्यक्ताव्यक्तिरुक्ता स्यान्निर्गुणस्य गुणाकरात् ।
एतदेकत्वनानात्वमक्षरः क्षर एव च ॥ १३.१६९.२० ॥
จากผู้ปราศจากคุณลักษณะ จากแหล่งกำเนิดแห่งคุณ กล่าวกันว่าอวยักตะและวยักตะย่อมเกิดขึ้น นี่คือความเป็นหนึ่งและความเป็นหลาย ทั้งอักษรและที่ไม่ใช่อักษร
13.169.21
व्याख्यातं तव शूलाङ्क तथारिष्टानि चैव हि ।
विमोक्षलक्षणं शेषं तदपीह ब्रवीमि ते।
यं ज्ञात्वा यतयः प्राप्ताः केवलत्वमनामयम् ॥ १३.१६९.२१ ॥
ท่านผู้ทรงเครื่องหมายตรีศูล สัญลักษณ์แห่งความตายได้ถูกอธิบายแก่ท่านแล้ว และสัญลักษณ์แห่งความตายก็เช่นกัน บัดนี้เราจะกล่าวแก่ท่านถึงเครื่องหมายแห่งการหลุดพ้นที่เหลือ ซึ่งเมื่อรู้แล้ว บรรดานักพรตได้บรรลุสภาวะเดียวอันปราศจากโทษและความทุกข์ คือเกวลยะ
13.169.22
साङ्ख्याश्चाप्यथ योगाश्च दग्धपङ्का गतज्वराः ।
अमूर्तित्वमनुप्राप्ता निर्गुणा निर्भया भव ॥ १३.१६९.२२ ॥
ฝ่ายสางขยะและโยคีทั้งหลาย เมื่อโคลนตมถูกเผาสิ้นไป และปราศจากความร้อนรน ได้บรรลุความไม่มีรูปร่าง ท่านจงเป็นผู้ปราศจากคุณลักษณะ ไม่มีความกลัวเถิด
13.169.23
विपाप्मानो महादेव मुक्ताः संसारसागरात् ।
सरणे प्रजनादाने गुणानां प्रकृतिः सदा।
परा प्रमत्ता सततमेतावत्कार्यकारणम् ॥ १३.१६९.२३ ॥
ข้าแต่พระมหาเทพ บรรดาผู้ปราศจากบาปได้หลุดพ้นจากมหาสมุทรแห่งสังสารวัฏ ในการจากไปและการให้กำเนิดบุตร ปรากฤติแห่งคุณทั้งหลายย่อมเป็นสิ่งสูงสุดและเป็นอยู่เสมอ ถูกมึนเมาอยู่เป็นนิตย์ เหตุและผลมีขอบเขตเพียงเท่านี้
13.169.24
असच्चैव च सच्चैव कुरुते स पुनः पुनः ।
चैतन्येन पुराणेन चेतनाचेतनात्परः ॥ १३.१६९.२४ ॥
พระองค์ทรงกระทำทั้งสิ่งที่ไม่จริงและสิ่งที่จริงซ้ำแล้วซ้ำเล่า ด้วยจิตสำนึกอันเก่าแก่ พระองค์ทรงสูงสุด เหนือทั้งสิ่งที่มีจิตและสิ่งที่ไร้จิต
13.169.25
यस्तु चेतयते चेतो मनसा चैकबुद्धिकम् ।
स नैव सन्न चैवासन्सदसन्न च संस्मृतः ॥ १३.१६९.२५ ॥
ผู้ใดรับรู้จิตด้วยใจและปัญญาดวงเดียว ผู้นั้นย่อมถูกระลึกถึงว่าไม่ใช่ทั้งสิ่งที่มีอยู่ ไม่ใช่สิ่งที่ไม่มีอยู่ และไม่ใช่ทั้งที่มีอยู่และไม่มีอยู่
13.169.26
व्यतिरिक्तश्च शुद्धश्च सोऽन्यश्चाप्रकृतिस्तथा ।
उपेक्षकश्च प्रकृतेर्विकारपुरुषः स्मृतः ॥ १३.१६९.२६ ॥
พระองค์ทรงแยกต่างหาก บริสุทธิ์ เป็นอีกสิ่งหนึ่ง และไม่ใช่ปรากฤติ ทรงเป็นผู้เฝ้าดูอย่างเป็นกลางต่อปรากฤติ ทรงถูกระลึกถึงในฐานะปุรุษะผู้แปรเปลี่ยน
13.169.27
विकारपुरुषेणैषा संयुक्ता सृजते जगत् ।
पुनराददते चैव गुणानामन्यथात्मनि ॥ १३.१६९.२७ ॥
เมื่อประกอบกับปุรุษะผู้แปรเปลี่ยน ปรากฤตินี้ย่อมสร้างโลก และอีกครั้งย่อมรับคุณทั้งหลายกลับเข้าสู่อาตมันในอีกลักษณะหนึ่ง
13.169.28
मत्स्योदकात्ससंज्ञातः प्रकृतेरेव कर्मणः ।
तद्वत्क्षेत्रसहस्राणि स एव प्रकरिष्यति ॥ १३.१६९.२८ ॥
ดุจปลาที่เกิดจากน้ำ ย่อมเป็นที่รู้จักด้วยการกระทำของปรากฤติ ฉันใด พระองค์นั้นก็จะทรงให้เกิดขึ้นซึ่งทุ่งนานับพันฉันนั้น
13.169.29
क्षेत्रप्रलयतज्ज्ञस्तु क्षेत्रज्ञ इति चोच्यते ।
सयोगो नित्य इत्याहुर्ये जनास्तत्वदर्शिनः ॥ १३.१६९.२९ ॥
ผู้ที่รู้การสลายของทุ่งนา ย่อมถูกเรียกว่าผู้รู้ทุ่งนา ผู้คนที่เห็นความจริงกล่าวว่า การประสานกันนี้เป็นนิรันดร์
13.169.30
एवमेष ह्यसत्सच्च विकारपुरुषः स्मृतः ।
विकारापद्यमानं तु विकृतिं प्रवदन्ति नः ॥ १३.१६९.३० ॥
ดังนี้ ปุรุษะผู้แปรเปลี่ยนนี้ย่อมถูกระลึกถึงว่าทั้งไม่มีอยู่และมีอยู่ แต่สิ่งที่ประสบการแปรเปลี่ยน พวกท่านกล่าวแก่เราว่าเป็นการดัดแปลง
13.169.31
यदा त्वेष विकारस्य प्रकृतानिति मन्यते ।
तदा विकारतामेति विकारान्यत्वतां व्रजेत् ॥ १३.१६९.३१ ॥
เมื่อใดพระองค์ทรงถือว่าการดัดแปลงนั้นเป็นปรากฤติของตน เมื่อนั้นพระองค์ก็เข้าสู่สภาวะแห่งการแปรเปลี่ยน และจะไปสู่สภาวะแห่งความเป็นอื่นจากการแปรเปลี่ยนนั้น
13.169.32
प्रकृत्या च विकारैश्च व्यतिरिक्तो यदा भवेत् ।
शुचि यत्परमं शुद्धं प्रतिबुद्धं सनातनम्।
अयुक्तं निष्कलं शुद्धमव्ययं चाजरामरम् ॥ १३.१६९.३२ ॥
เมื่อใดพระองค์แยกต่างหากจากปรากฤติและการแปรเปลี่ยนทั้งหลาย เมื่อนั้นพระองค์ย่อมบริสุทธิ์ สูงสุด ไม่มีมลทิน ตื่นรู้ เป็นนิรันดร์ ไม่ยึดติด ไม่มีส่วนย่อย บริสุทธิ์ ไม่เสื่อมสลาย ไม่แก่ และไม่ตาย
13.169.33
समेत्य तेन शुद्धेन बुध्यमानः स भास्वरः ।
विमोक्षं भजते व्यक्तादप्रबुद्धादचेतनात् ॥ १३.१६९.३३ ॥
เมื่อประสานกับพระองค์ผู้บริสุทธิ์นั้นแล้ว พระองค์ผู้ส่องสว่างและตื่นรู้ ย่อมบรรลุการหลุดพ้นจากสิ่งที่ปรากฏ สิ่งที่ยังไม่ตื่นรู้ และสิ่งที่ไร้จิต
13.169.34
उदुम्बराद्वा मशकः प्रलयान्निर्गतो यथा ।
तथाऽव्यक्तस्य संत्यागान्निर्ममः पञ्च विंशकः ॥ १३.१६९.३४ ॥
ดุจยุงที่ออกมาจากผลอุทุมพร หรือจากการสลาย ฉันใด ด้วยการสละอัพยักตะโดยสิ้นเชิง ผู้ที่ยี่สิบห้าย่อมปราศจากความเป็นของตน ฉันนั้น
13.169.35
यथा पुष्करपर्णस्थो जलबिन्दुर्न संश्लिषेत् ।
तथैवाव्यक्तविषये न लिप्येत्पञ्चविंशकः ॥ १३.१६९.३५ ॥
ดุจหยดน้ำที่อยู่บนใบบัว ไม่ติดอยู่กับใบ ฉันใด ผู้ที่ยี่สิบห้าก็ไม่ติดอยู่กับวิสัยแห่งอัพยักตะ ฉันนั้น
13.169.36
आकाश इव निःसङ्गस्तथा सङ्गस्त्था वरः ।
पञ्चविंशतिमो बुद्धो बुद्धेनि समतां गतः ॥ १३.१६९.३६ ॥
ไม่ยึดติดดุจอากาศ และประเสริฐแม้ในการยึดติด ผู้ที่ยี่สิบห้าผู้ตื่นรู้แล้ว ย่อมบรรลุความสม่ำเสมอกับพระผู้ตื่นรู้
13.169.37
एतद्धि प्रकृतं ज्ञानं तत्वतश्च समुत्थितम् ।
पूर्वजेभ्यस्तथोत्पन्नं ब्रह्मजेभ्यस्तथानघ ॥ १३.१६९.३७ ॥
ความรู้นี้เป็นธรรมชาติ และเกิดขึ้นโดยแท้จริง ได้มาจากบรรพบุรุษ และจากบุตรทั้งหลายของพระพรหม ข้าแต่ผู้ปราศจากบาป
13.169.38
आदिसर्गो महाबाहो तामसेनावृतं परम् ।
प्रतिष्टावयवंदेवमभेद्यमजरामरम् ॥ १३.१६९.३८ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง การสร้างครั้งแรกถูกปกคลุมด้วยความมืดและเป็นสิ่งสูงสุด พระเทพผู้มีอวัยวะคือการตั้งมั่นนั้น ไม่อาจแบ่งแยก ไม่แก่ และไม่ตาย
13.169.39
सनकः सनन्दनश्चैवि तृतीयश्च सनातनः ।
ते विदुः परमं धर्ममव्ययं व्ययधर्षणम् ॥ १३.१६९.३९ ॥
สนกะ สนันทนะ และองค์ที่สามคือสนาตนะ ได้รู้ธรรมอันสูงสุด ไม่เสื่อมสลาย ซึ่งความเสื่อมไม่อาจครอบงำได้
13.169.40
अव्यक्तात्परमात्सूक्ष्मादव्रणान्मूर्तिसंज्ञकात् ।
क्षेत्रज्ञो भगवानास्ते नरायणपरायणः ॥ १३.१६९.४० ॥
เหนืออัพยักตะอันสูงสุดและละเอียด และเหนือรูปที่ไร้ตำหนิซึ่งเรียกว่ามูรติ พระผู้เป็นเจ้าผู้รู้ทุ่งนาประทับอยู่ อุทิศตนแด่นารายณะ
13.169.41
अस्माकं सहजातानामुत्पन्नं ज्ञानमुत्तमम् ।
एते हि मूर्तिमन्तो वै लोकान्प्रविचरामहे ॥ १३.१६९.४१ ॥
ในบรรดาพี่น้องที่เกิดร่วมกับเรา ความรู้อันสูงสุดได้บังเกิดขึ้น เพราะแท้จริงแล้วพวกเรามีรูปกายและท่องไปในโลกทั้งหลาย
13.169.42
पुनःपुनः प्रजाता वै तत्रतत्र पिनाकधृक् ।
द्वन्द्वैर्विरज्यमानस्य ज्ञानमुत्पन्नमुत्तमम् ॥ १३.१६९.४२ ॥
เกิดแล้วเกิดอีก ทั้งที่นั่นและที่นี่ ผ่านผู้ทรงธนูปินากะ ในผู้ที่หลุดพ้นจากคู่ตรงข้ามทั้งหลายแล้ว ความรู้อันสูงสุดย่อมบังเกิดขึ้น
13.169.43
कपिलान्मूलआचार्यात्तत्वबुद्धिविनिश्चयम् ।
योगसांख्यमवाप्तं मे कार्त्स्न्येन मुनिसत्तमात् ॥ १३.१६९.४३ ॥
จากอาจารย์ผู้เป็นต้นกำเนิด คือกปิละ จากมุนีผู้ประเสริฐที่สุด ข้าพเจ้าได้รับความแน่วแน่แห่งปัญญาในหลักแห่งสัจธรรมอย่างครบถ้วน พร้อมความรู้เรื่องโยคะและสางขยะ
13.169.44
तेन संबोधिताः शिष्या बहवस्तत्वदर्शिनः ।
तद्बुद्ध्वा बहवः शिष्या मयाप्येतन्निदर्शिताः ॥ १३.१६९.४४ ॥
ศิษย์จำนวนมากที่ท่านได้ชี้แนะให้ตื่นรู้ ได้กลายเป็นผู้เห็นความจริง ข้าพเจ้าเองเมื่อเข้าใจแล้วก็ได้ชี้แสดงสิ่งนี้แก่ศิษย์จำนวนมากเช่นกัน
13.169.45
जन्ममृत्युहरं तथ्यं ज्ञानं ज्ञेयं सनातनम् ।
यज्ज्ञात्वा नानुशोचन्ति तत्वज्ञाना निरिन्द्रियाः ॥ १३.१६९.४५ ॥
ความรู้อันแท้จริงและนิรันดร์ที่ขจัดการเกิดและการตาย เป็นสิ่งที่ควรรู้ เมื่อรู้แล้ว ผู้รู้หลักแห่งสัจธรรมผู้พ้นจากอินทรีย์ทั้งหลายย่อมไม่โศกเศร้า
13.169.46
शुद्धबीजमलाश्चैव विपङ्का वै निरक्षराः ।
स्वतन्त्रास्ते स्वतन्त्रेण सम्मिता निष्कलाः स्मृताः ॥ १३.१६९.४६ ॥
เมล็ดพันธุ์และมลทินของพวกเขาถูกชำระแล้ว พ้นจากโคลนตมและไม่เสื่อมสลาย พวกเขาเป็นอิสระ เมื่อรวมกับผู้เป็นอิสระแล้ว ย่อมถูกจดจำว่าไร้ส่วนประกอบ
13.169.47
शाश्वताश्चाव्ययाश्चैव तमोग्राह्याश्च भास्वर ।
विपाप्मानस्तथा सर्वे सत्वस्थाश्चापि निर्व्रणाः ॥ १३.१६९.४७ ॥
เป็นนิรันดร์และไม่เสื่อมสลาย ไม่ถูกความมืดครอบงำ โอ้ผู้รุ่งโรจน์ ทุกผู้ล้วนปราศจากบาป ตั้งมั่นในสัตตวะ และไม่มีบาดแผล
13.169.48
विमुक्ताः केवलाश्चैव वीतमोहभयास्तथा ।
अमूर्तास्ते महाभाग सर्वे च विगतज्वराः ॥ १३.१६९.४८ ॥
หลุดพ้นและบริสุทธิ์แต่ผู้เดียว พ้นจากโมหะและความกลัว โอ้ผู้มีโชคอันยิ่งใหญ่ เขาเหล่านั้นไม่มีรูปร่าง และทุกผู้ล้วนพ้นจากความร้อนรุ่มแห่งทุกข์
13.169.49
हिरण्यनाभस्त्रिशिरास्तथा प्रह्लादभास्करौ ।
वसुर्विश्वावसुश्चैव सार्धं पञ्चशिखस्तथा ॥ १३.१६९.४९ ॥
หิรัณยนาภะ ตริศิรัส ปรหลาทะ และภาสกระ วสุ และวิศวาวสุ พร้อมด้วยปัญจศิขะ
13.169.50
गार्ग्योऽथासुरिरावन्त्यो गौतमो वृत एव च ।
कात्यायनोऽथ नमुचिर्हरिश्च दमनश्चि ह ॥ १३.१६९.५० ॥
คารคยะ อาสุริ อาวันตยะ เคาตมะ และวฤตะด้วย กาตยายนะ นมุจิ หริ และทมนะด้วย
13.169.51
एते चान्ये च बहवस्तत्वमेवोपदर्शिताः ।
केचिन्मुक्ताः स्थिताः केचिच्छन्दतश्चापरे मृताः ॥ १३.१६९.५१ ॥
ทั้งเหล่านี้และอื่นๆ อีกมากได้ถูกชี้แสดงเป็นตัวอย่างแห่งสัจธรรม บางคนหลุดพ้น บางคนยังคงอยู่ และบางคนตายตามความประสงค์
13.169.52
दर्शितास्त्रिविधं बन्धं विमोक्षं त्रिविधं तथा ।
अज्ञानं चैव रागश्च संयोगं प्राकृतं तथा ॥ १३.१६९.५२ ॥
ได้ชี้แสดงการผูกมัดสามประการและการหลุดพ้นสามประการ คือความไม่รู้และราคะ และการประกอบเข้ากับประกฤติเช่นกัน
13.169.53
एतेभ्यो बन्धनं प्रोक्तं विमोक्षमपि मे शृणु ।
परितस्तावता सम्यक्सम्बन्धो यावता कृतः ॥ १३.१६९.५३ ॥
การผูกมัดได้ถูกประกาศจากสิ่งเหล่านี้ บัดนี้จงฟังจากข้าพเจ้าเรื่องการหลุดพ้นด้วย เพียงเท่าที่ความเกี่ยวข้องอันสมบูรณ์ได้ถูกสร้างขึ้น มันก็แผ่ขยายไปรอบด้าน
13.169.54
कृत्स्नक्षयपरित्यागाद्विमोक्ष इति नः श्रुतिः ।
निवृत्तः सर्वसङ्गेभ्यः केवलः पुरुषोऽमलः ॥ १३.१६९.५४ ॥
ด้วยการละทิ้งการทำลายทั้งสิ้น การหลุดพ้นจึงบังเกิด ดังที่ประเพณีของเราได้กล่าวไว้ ปุรุษะผู้ถอนตัวจากความยึดติดทั้งปวง ผู้โดดเดี่ยวและปราศจากมลทิน ย่อมหลุดพ้น
13.169.55
इत्येवमुक्त्वा भगवानीश्वराय महात्मने ।
सनत्कुमारः प्रययावाकाशं समुपाश्रितः ॥ १३.१६९.५५ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว พระสนัตกุมารผู้ทรงพระภคะได้อำลาพระอิศวรผู้ยิ่งใหญ่ แล้วเสด็จจากไปขึ้นสู่นภากาศ