మహాభారతం · అధ్యాయం 13.169
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.169.1
अरिष्टानि प्रवक्ष्यामि तत्वेन शृणु तद्भवान् ।
मध्य उत्तरतस्तात दक्षिणामुखनिष्ठितम् ॥ १३.१६९.१ ॥
అరిష్టాలను నేను చెబుతాను; అవి యథార్థంగా విను, నాయనా. మధ్యలో, ఉత్తరం నుండి, దక్షిణముఖంగా నిలిచినవాని (పురుషుని).
13.169.2
विद्युत्संस्थानपुरुषं यदि पश्येत मानवः ।
वर्षत्रयेण जानीयाद्देहन्यासमुपस्थितम्।
एतत्फलमंरिष्टस्य शङ्कराहुर्मनीषिणः। ॥ १३.१६९.२ ॥
మనిషి మెరుపు ఆకారంలోని పురుషుని చూస్తే, మూడు సంవత్సరాలలో దేహత్యాగం సమీపించిందని తెలుసుకోవాలి. అరిష్టఫలాన్ని శంకరుడు, జ్ఞానులు చెప్పారు.
13.169.3
शुद्धमण्डमादित्यमरश्मिमथ पश्यतः ।
वर्षार्धकेन जानीयाद्देहन्यासमुपस्थितम् ॥ १३.१६९.३ ॥
సూర్యుని శుద్ధమండలాన్ని కిరణాలు లేకుండా చూసేవాడు అర్ధ సంవత్సరంలో దేహత్యాగం సమీపించిందని తెలుసుకోవాలి.
13.169.4
छिद्रां चन्द्रमसश्छायां पादावप्यनपश्यतः ।
संवत्सरेण जानीयाद्देहन्यासमुपस्थितम् ॥ १३.१६९.४ ॥
చంద్రుని రంధ్రయుక్త ఛాయను, తన పాదాలను కూడా చూడలేనివాడు ఒక సంవత్సరంలో దేహత్యాగం సమీపించిందని తెలుసుకోవాలి.
13.169.5
कनीनिकायामशिरःपुरुषं यदि पश्यति ।
जानीयात्षट्सु मासेषु देहन्यासमुपस्थितम् ॥ १३.१६९.५ ॥
కంటి పాపలో తలలేని పురుషుని చూస్తే ఆరు నెలల్లో దేహత్యాగం సమీపించిందని తెలుసుకోవాలి.
13.169.6
कर्णौ पिधाय हस्ताभ्यां शब्दं न शृणुयाद्यदि ।
विजानीयात्तु मासेन देहन्यासमुपस्थितम् ॥ १३.१६९.६ ॥
రెండు చేతులతో చెవులను మూసుకున్నా శబ్దం వినబడకపోతే ఒక నెలలో దేహత్యాగం సమీపించిందని తెలుసుకోవాలి.
13.169.7
आमगन्धमुपाघ्राति सुरभिं प्राप्य भास्वरम् ।
देवतायतनस्थोपि सप्तरात्रेण मृत्युभाक् ॥ १३.१६९.७ ॥
దేవాలయంలో ఉన్నప్పటికీ, ప్రకాశవంతమైన సుగంధాన్ని పొందినప్పటికీ, పచ్చి దుర్గంధాన్ని ఎవరైనా ఆఘ్రాణిస్తే, ఏడు రాత్రుల్లో అతడు మృత్యువును పొందుతాడు.
13.169.8
सर्वाङ्गधारणावस्थां धारयेत समाहितः ।
यथा स मृत्युं जयति नान्यथेह महेश्वर।
यदि जीवितुमिच्छेत चिरकालं महामुने ॥ १३.१६९.८ ॥
ఏకాగ్రంగా సర్వాంగాలను ధరించే స్థితిని అతడు ధరించాలి; అలాగే అతడు మృత్యువును జయిస్తాడు, ఇక్కడ మరో మార్గం లేదు. మహేశ్వరా, అతడు దీర్ఘకాలం జీవించగోరితే, మహామునీ.
13.169.9
अथ नेच्छेच्चिरं कालं त्यजेदात्मानमात्मना ।
केवलं चिन्तयानस्तु निष्कलं स निरामयम् ॥ १३.१६९.९ ॥
అతడు దీర్ఘకాలం జీవించగోరకపోతే, తనను తానే తనతో విడిచిపెట్టాలి; కేవలం ధ్యానిస్తూ, అంశరహితమైనదీ రోగరహితమైనదీ అయిన (ఆత్మను) ధ్యానించాలి.
13.169.10
अथ तं निर्विकारं तु प्रकृते परमं शुचिः ।
पुरुषं देहसाधर्म्यं देहन्यासमुपाश्नुयात् ॥ १३.१६९.१० ॥
అప్పుడు అతడు మార్పులేని, పరమ పవిత్రమైన, ప్రకృతికి అతీతమైన, దేహ స్వభావం కలిగిన పురుషుని ధ్యానించి దేహన్యాసాన్ని పొందాలి.
13.169.11
जाग्रतो हि मयोक्तानि तवारिष्टानि तत्वतः ।
धारणाच्चैव सर्वाङ्गे मृत्यु जीयात्सुरर्षभ ॥ १३.१६९.११ ॥
దేవతాశ్రేష్ఠా, మేల్కొని ఉన్నప్పుడు నేను నీకు మృత్యు సూచనలను యథార్థంగా చెప్పాను; సర్వాంగాలలో ధారణ ద్వారా మృత్యువును జయించవచ్చు.
13.169.12
एकत्वदर्शनं भूयो नानात्वं च निबोध मे ।
अक्षरं च क्षरं चैव चतुष्टयविधानतः ॥ १३.१६९.१२ ॥
ఏకత్వ దర్శనాన్ని, మళ్లీ నానాత్వాన్ని కూడా నా నుండి తెలుసుకో; నాలుగు విధాల క్రమం ప్రకారం అక్షరాన్ని, క్షరాన్ని కూడా.
13.169.13
अव्यक्तादीनि तत्वानि सर्वाण्येव महाद्युते ।
आहुश्चतुर्विंशतितमं विकारपुरुषान्वितम् ॥ १३.१६९.१३ ॥
ఓ మహాద్యుతీ, అవ్యక్తం మొదలైన అన్ని తత్త్వాలను, వికారాలతో కూడిన పురుషుడిని ఇరవై నాల్గవదిగా వారు చెబుతారు.
13.169.14
एकत्वदर्शनं चैव नानात्वेन वरं स्मृतम् ।
पञ्चविंशतिवर्गः स्यादपवर्गोऽजरामरः ॥ १३.१६९.१४ ॥
ఏకత్వ దర్శనమే నానాత్వం కంటే శ్రేష్ఠమని స్మరించబడింది; ఇరవై ఐదుల వర్గం అపవర్గం, అది అజరం, అమరం.
13.169.15
स निर्विकारः पुरुषस्तत्वेनैवोपदिश्यते ।
स एव पञ्चविंशस्तु विकारः पुरुषः स्मृतः ॥ १३.१६९.१५ ॥
ఆ నిర్వికార పురుషుడు తత్త్వంగానే ఉపదేశించబడ్డాడు; అతడే ఇరవై ఐదవవాడు; అయితే వికారయుక్త పురుషుడు స్మరించబడ్డాడు.
13.169.16
यद्येष निर्विकारः स्यात्तत्वं न तु भवेद्भव ।
विकारो विद्यमानस्तु तत्वसंज्ञकमुच्यते ॥ १३.१६९.१६ ॥
ఇతడు నిర్వికారుడైతే, ఓ భవా, అతడు తత్త్వం కాకపోవచ్చు; ఉనికిలో ఉన్న వికారమే తత్త్వం అనే పేరుతో చెప్పబడుతుంది.
13.169.17
यद्योषोऽव्यक्ततां नैति व्यतिरेकान्न संशयः ।
तथा भवति निस्तत्वस्तथा सत्वस्तथागुणः ॥ १३.१६९.१७ ॥
ఇతడు అవ్యక్తతను పొందడు అయితే, వ్యతిరేకం వల్ల సందేహం లేదు; అప్పుడు అతడు తత్త్వరహితుడు, సత్త్వయుతుడు, నిర్గుణుడు అవుతాడు.
13.169.18
विकारगुणसंत्यागात्प्रकृत्यन्यत्वता शुचिः ।
तदा नानात्वतामेति सर्गहीनोऽपवर्गभाक् ॥ १३.१६९.१८ ॥
వికారాలను, గుణాలను విడిచి, ప్రకృతికి భిన్నుడై పవిత్రుడై, అప్పుడు అతడు నానాత్వాన్ని పొందుతాడు; సృష్టిహీనుడై అపవర్గానికి భాగి అవుతాడు.
13.169.19
बोध्यमानः प्रबुध्येत समो भवति बुद्धिमान् ।
अक्षरश्च भवत्येष यथावा च्युतवान्क्षणात् ॥ १३.१६९.१९ ॥
మేల్కొల్పబడినవాడు పూర్తిగా మేల్కొంటాడు; బుద్ధిమంతుడు సమభావం కలవాడవుతాడు. ఇతడు అక్షరుడూ అవుతాడు, లేదా క్షణంలో జారిపోతాడు.
13.169.20
अव्यक्ताव्यक्तिरुक्ता स्यान्निर्गुणस्य गुणाकरात् ।
एतदेकत्वनानात्वमक्षरः क्षर एव च ॥ १३.१६९.२० ॥
నిర్గుణుడి నుండి, గుణాల మూలం నుండి, అవ్యక్తమూ వ్యక్తమూ చెప్పబడ్డాయి. ఇదే ఏకత్వం, నానాత్వం — అక్షరమూ క్షరమూ కూడా.
13.169.21
व्याख्यातं तव शूलाङ्क तथारिष्टानि चैव हि ।
विमोक्षलक्षणं शेषं तदपीह ब्रवीमि ते।
यं ज्ञात्वा यतयः प्राप्ताः केवलत्वमनामयम् ॥ १३.१६९.२१ ॥
శూలాంకితుడా, నీకు అరిష్టాల లక్షణాలు వివరించబడ్డాయి; అలాగే విమోక్ష లక్షణాల మిగిలినవి కూడా నీకు ఇప్పుడు చెబుతాను. వాటిని తెలుసుకుని యతులు నిరామయమైన కేవలత్వాన్ని పొందారు.
13.169.22
साङ्ख्याश्चाप्यथ योगाश्च दग्धपङ्का गतज्वराः ।
अमूर्तित्वमनुप्राप्ता निर्गुणा निर्भया भव ॥ १३.१६९.२२ ॥
సాంఖ్యులు, యోగులు కూడా, మలినం దగ్ధమై, జ్వరరహితులై, అమూర్తత్వాన్ని పొందారు. నిర్గుణుడవు, నిర్భయుడవు కమ్ము.
13.169.23
विपाप्मानो महादेव मुक्ताः संसारसागरात् ।
सरणे प्रजनादाने गुणानां प्रकृतिः सदा।
परा प्रमत्ता सततमेतावत्कार्यकारणम् ॥ १३.१६९.२३ ॥
మహాదేవా, పాపరహితులై వారు సంసార సముద్రం నుండి విముక్తులయ్యారు. గమనంలోనూ, సంతతిని స్వీకరించడంలోనూ, గుణాల ప్రకృతి ఎల్లప్పుడూ పరమమై నిరంతరం మత్తగా ఉంటుంది — కార్యకారణం ఇంతే.
13.169.24
असच्चैव च सच्चैव कुरुते स पुनः पुनः ।
चैतन्येन पुराणेन चेतनाचेतनात्परः ॥ १३.१६९.२४ ॥
అతడు మళ్లీ మళ్లీ అసత్తునూ సత్తునూ చేస్తాడు. పురాతన చైతన్యంతో, చేతనత్వాన్ని అచేతనత్వాన్ని మించిన పరమ తత్త్వం ఇతడు.
13.169.25
यस्तु चेतयते चेतो मनसा चैकबुद्धिकम् ।
स नैव सन्न चैवासन्सदसन्न च संस्मृतः ॥ १३.१६९.२५ ॥
ఎవరు మనస్సుతో ఏకబుద్ధితో చైతన్యాన్ని గ్రహిస్తారో, వారు సత్ కాదు, అసత్ కాదు, సదసత్ కూడా కాదని స్మరించబడతారు.
13.169.26
व्यतिरिक्तश्च शुद्धश्च सोऽन्यश्चाप्रकृतिस्तथा ।
उपेक्षकश्च प्रकृतेर्विकारपुरुषः स्मृतः ॥ १३.१६९.२६ ॥
అతడు ప్రకృతికి భిన్నుడు, శుద్ధుడు, ఇతరుడు, ప్రకృతి కానివాడు; ప్రకృతిని ఉపేక్షించేవాడు; అతడిని వికారపురుషుడు అని స్మరిస్తారు.
13.169.27
विकारपुरुषेणैषा संयुक्ता सृजते जगत् ।
पुनराददते चैव गुणानामन्यथात्मनि ॥ १३.१६९.२७ ॥
వికారపురుషునితో కూడిన ఈమె జగత్తును సృష్టిస్తుంది; మళ్లీ గుణాలను ఆత్మలో వేరే విధంగా ఉపసంహరించుకుంటుంది.
13.169.28
मत्स्योदकात्ससंज्ञातः प्रकृतेरेव कर्मणः ।
तद्वत्क्षेत्रसहस्राणि स एव प्रकरिष्यति ॥ १३.१६९.२८ ॥
నీటి నుండి మత్స్యం పుట్టి ప్రకృతి కర్మ వల్ల ప్రసిద్ధి చెందినట్లే, అతడే వేల క్షేత్రాలను సృష్టిస్తాడు.
13.169.29
क्षेत्रप्रलयतज्ज्ञस्तु क्षेत्रज्ञ इति चोच्यते ।
सयोगो नित्य इत्याहुर्ये जनास्तत्वदर्शिनः ॥ १३.१६९.२९ ॥
క్షేత్రప్రలయాన్ని తెలిసినవాడే క్షేత్రజ్ఞుడు అని చెప్పబడతాడు; ఈ సంయోగం నిత్యమని తత్త్వదర్శులు అంటారు.
13.169.30
एवमेष ह्यसत्सच्च विकारपुरुषः स्मृतः ।
विकारापद्यमानं तु विकृतिं प्रवदन्ति नः ॥ १३.१६९.३० ॥
ఈ విధంగా ఈ వికారపురుషుడు అసత్తు, సత్తు అని స్మరించబడతాడు; కానీ వికారాన్ని పొందేదాన్ని వారు మనకు వికృతి అని చెబుతారు.
13.169.31
यदा त्वेष विकारस्य प्रकृतानिति मन्यते ।
तदा विकारतामेति विकारान्यत्वतां व्रजेत् ॥ १३.१६९.३१ ॥
ఇతడు వికారాన్ని ప్రకృతిగా భావించినప్పుడు, అతడు వికార స్థితిని పొందుతాడు; వికారాలకు భిన్నమైన స్థితికి పోడు.
13.169.32
प्रकृत्या च विकारैश्च व्यतिरिक्तो यदा भवेत् ।
शुचि यत्परमं शुद्धं प्रतिबुद्धं सनातनम्।
अयुक्तं निष्कलं शुद्धमव्ययं चाजरामरम् ॥ १३.१६९.३२ ॥
ఇతడు ప్రకృతి నుండి, వికారాల నుండి వేరుగా ఉన్నప్పుడు, పవిత్రమైన, పరమమైన, శుద్ధమైన, ప్రబుద్ధమైన, సనాతనమైన, అసంయుక్తమైన, నిష్కలమైన, శుద్ధమైన, అవ్యయమైన, అజరమైన, అమరమైనవాడవుతాడు.
13.169.33
समेत्य तेन शुद्धेन बुध्यमानः स भास्वरः ।
विमोक्षं भजते व्यक्तादप्रबुद्धादचेतनात् ॥ १३.१६९.३३ ॥
ఆ శుద్ధునితో కలిసి బుద్ధిని పొందిన ఆ తేజస్వి, వ్యక్తమైన, అప్రబుద్ధమైన, అచేతనమైన దాని నుండి విమోచనను పొందుతాడు.
13.169.34
उदुम्बराद्वा मशकः प्रलयान्निर्गतो यथा ।
तथाऽव्यक्तस्य संत्यागान्निर्ममः पञ्च विंशकः ॥ १३.१६९.३४ ॥
మేడిపండు నుండి లేదా ప్రళయం నుండి దోమ బయటపడినట్లు, అవ్యక్తాన్ని పూర్తిగా త్యజించడం వల్ల ఇరవై ఐదవది నిర్మమమవుతుంది.
13.169.35
यथा पुष्करपर्णस्थो जलबिन्दुर्न संश्लिषेत् ।
तथैवाव्यक्तविषये न लिप्येत्पञ्चविंशकः ॥ १३.१६९.३५ ॥
తామర ఆకుపై ఉన్న నీటి బిందువు దానికి అంటుకోనట్లు, ఇరవై ఐదవది అవ్యక్త విషయాలలో లిప్తం కాదు.
13.169.36
आकाश इव निःसङ्गस्तथा सङ्गस्त्था वरः ।
पञ्चविंशतिमो बुद्धो बुद्धेनि समतां गतः ॥ १३.१६९.३६ ॥
ఆకాశంలా అసంగుడై, అలాగే సంగంలోనూ శ్రేష్ఠుడై; ఇరవై ఐదవది ప్రబుద్ధుడై బుద్ధునితో సమత్వాన్ని పొందుతాడు.
13.169.37
एतद्धि प्रकृतं ज्ञानं तत्वतश्च समुत्थितम् ।
पूर्वजेभ्यस्तथोत्पन्नं ब्रह्मजेभ्यस्तथानघ ॥ १३.१६९.३७ ॥
ఇది సహజంగా ఉద్భవించిన జ్ఞానం; నిజంగా పూర్వీకుల నుండి, బ్రహ్మ పుత్రుల నుండి కూడా ఉత్పన్నమైంది, ఓ పాపరహితుడా.
13.169.38
आदिसर्गो महाबाहो तामसेनावृतं परम् ।
प्रतिष्टावयवंदेवमभेद्यमजरामरम् ॥ १३.१६९.३८ ॥
ఓ మహాబాహూ, ఆది సృష్టి తామసంతో కప్పబడినది, పరమమైనది; ప్రతిష్ఠ అవయవంగా గల ఆ దేవుడు అభేద్యుడు, అజరుడు, అమరుడు.
13.169.39
सनकः सनन्दनश्चैवि तृतीयश्च सनातनः ।
ते विदुः परमं धर्ममव्ययं व्ययधर्षणम् ॥ १३.१६९.३९ ॥
సనకుడు, సనందనుడు, మూడవవాడైన సనాతనుడు — వారు నాశరహితమైన, నాశనాన్ని ఓడించే పరమ ధర్మాన్ని తెలుసుకున్నారు.
13.169.40
अव्यक्तात्परमात्सूक्ष्मादव्रणान्मूर्तिसंज्ञकात् ।
क्षेत्रज्ञो भगवानास्ते नरायणपरायणः ॥ १३.१६९.४० ॥
అవ్యక్తానికి, పరమమైన, సూక్ష్మమైన, దోషరహితమైన, మూర్తి అనబడేదానికి అతీతంగా, క్షేత్రజ్ఞుడైన భగవంతుడు నారాయణ-పరాయణుడై ఉంటాడు.
13.169.41
अस्माकं सहजातानामुत्पन्नं ज्ञानमुत्तमम् ।
एते हि मूर्तिमन्तो वै लोकान्प्रविचरामहे ॥ १३.१६९.४१ ॥
మాతో కలిసి పుట్టినవారిలో ఉత్తమ జ్ఞానం ఉద్భవించింది. నిజంగా మేము రూపధారులై లోకాలలో సంచరిస్తున్నాము.
13.169.42
पुनःपुनः प्रजाता वै तत्रतत्र पिनाकधृक् ।
द्वन्द्वैर्विरज्यमानस्य ज्ञानमुत्पन्नमुत्तमम् ॥ १३.१६९.४२ ॥
మళ్ళీ మళ్ళీ, అక్కడక్కడ జన్మించి, పినాకధారి (శివుని) ద్వారా — ద్వంద్వాల పట్ల విరక్తుడైనవానిలో ఉత్తమ జ్ఞానం ఉద్భవిస్తుంది.
13.169.43
कपिलान्मूलआचार्यात्तत्वबुद्धिविनिश्चयम् ।
योगसांख्यमवाप्तं मे कार्त्स्न्येन मुनिसत्तमात् ॥ १३.१६९.४३ ॥
మూల ఆచార్యుడైన కపిలుని నుండి, మునులలో శ్రేష్ఠుని నుండి, తత్త్వబుద్ధి యొక్క నిశ్చయాన్ని, యోగ సాంఖ్య జ్ఞానాన్ని నేను పూర్తిగా పొందాను.
13.169.44
तेन संबोधिताः शिष्या बहवस्तत्वदर्शिनः ।
तद्बुद्ध्वा बहवः शिष्या मयाप्येतन्निदर्शिताः ॥ १३.१६९.४४ ॥
ఆయన చేత బోధించబడిన అనేక శిష్యులు తత్త్వదర్శులయ్యారు. దాన్ని గ్రహించి, అనేకమంది శిష్యులకు నేను కూడా దీనిని చూపించాను.
13.169.45
जन्ममृत्युहरं तथ्यं ज्ञानं ज्ञेयं सनातनम् ।
यज्ज्ञात्वा नानुशोचन्ति तत्वज्ञाना निरिन्द्रियाः ॥ १३.१६९.४५ ॥
జన్మ-మృత్యువులను హరించే, సత్యమైన, సనాతనమైన, తెలుసుకోదగిన జ్ఞానం — దానిని తెలుసుకుని, తత్త్వజ్ఞానులు ఇంద్రియరహితులై దుఃఖించరు.
13.169.46
शुद्धबीजमलाश्चैव विपङ्का वै निरक्षराः ।
स्वतन्त्रास्ते स्वतन्त्रेण सम्मिता निष्कलाः स्मृताः ॥ १३.१६९.४६ ॥
శుద్ధ బీజము, మలము లేనివారు, బురద లేనివారు, అక్షరులు; వారు స్వతంత్రులు. స్వతంత్రునితో కలిసిన వారు నిష్కలులుగా స్మరించబడ్డారు.
13.169.47
शाश्वताश्चाव्ययाश्चैव तमोग्राह्याश्च भास्वर ।
विपाप्मानस्तथा सर्वे सत्वस्थाश्चापि निर्व्रणाः ॥ १३.१६९.४७ ॥
శాశ్వతులు, అవ్యయులు, తమస్సుచేత గ్రహింపదగినవారు, ఓ ప్రకాశమానుడా; వారందరూ పాపరహితులు, సత్త్వంలో నిలిచినవారు, గాయరహితులు.
13.169.48
विमुक्ताः केवलाश्चैव वीतमोहभयास्तथा ।
अमूर्तास्ते महाभाग सर्वे च विगतज्वराः ॥ १३.१६९.४८ ॥
విముక్తులు, కేవలులు, మోహభయరహితులు; అలాగే వారు అమూర్తులు, ఓ మహాభాగా; వారందరూ తాపరహితులు.
13.169.49
हिरण्यनाभस्त्रिशिरास्तथा प्रह्लादभास्करौ ।
वसुर्विश्वावसुश्चैव सार्धं पञ्चशिखस्तथा ॥ १३.१६९.४९ ॥
హిరణ్యనాభుడు, త్రిశిరుడు, అలాగే ప్రహ్లాదుడు, భాస్కరుడు, వసువు, విశ్వావసువు, మరియు పంచశిఖునితో కలిసి.
13.169.50
गार्ग्योऽथासुरिरावन्त्यो गौतमो वृत एव च ।
कात्यायनोऽथ नमुचिर्हरिश्च दमनश्चि ह ॥ १३.१६९.५० ॥
గార్గ్యుడు, తరువాత ఆసురి, ఆవంత్యుడు, గౌతముడు, వృతుడు కూడా, కాత్యాయనుడు, తరువాత నముచి, హరి, దమనుడు కూడా.
13.169.51
एते चान्ये च बहवस्तत्वमेवोपदर्शिताः ।
केचिन्मुक्ताः स्थिताः केचिच्छन्दतश्चापरे मृताः ॥ १३.१६९.५१ ॥
వీరు, ఇంకా అనేకులు తత్త్వానికి ఉదాహరణలుగా చూపబడ్డారు. కొందరు ముక్తులయ్యారు, కొందరు స్థిరంగా ఉన్నారు, మరికొందరు ఇష్టానుసారం మరణించారు.
13.169.52
दर्शितास्त्रिविधं बन्धं विमोक्षं त्रिविधं तथा ।
अज्ञानं चैव रागश्च संयोगं प्राकृतं तथा ॥ १३.१६९.५२ ॥
మూడు విధాల బంధం, మూడు విధాల విమోచనం చూపబడ్డాయి; అజ్ఞానం, రాగం, ప్రకృతి సంయోగం కూడా.
13.169.53
एतेभ्यो बन्धनं प्रोक्तं विमोक्षमपि मे शृणु ।
परितस्तावता सम्यक्सम्बन्धो यावता कृतः ॥ १३.१६९.५३ ॥
వీటి నుండి బంధం చెప్పబడింది; విమోచనం గురించి కూడా నా నుండి వినుము. ఎంత మేరకు సమ్యక్ సంబంధం ఏర్పడిందో, అంతవరకు చుట్టూ.
13.169.54
कृत्स्नक्षयपरित्यागाद्विमोक्ष इति नः श्रुतिः ।
निवृत्तः सर्वसङ्गेभ्यः केवलः पुरुषोऽमलः ॥ १३.१६९.५४ ॥
సంపూర్ణ క్షయాన్ని త్యజించడం వల్ల విమోచనం కలుగుతుందని మేము విన్నాము. అన్ని సంగాల నుండి విరమించిన, కేవలమైన, నిర్మలమైన పురుషుడు (ముక్తుడు).
13.169.55
इत्येवमुक्त्वा भगवानीश्वराय महात्मने ।
सनत्कुमारः प्रययावाकाशं समुपाश्रितः ॥ १३.१६९.५५ ॥
ఇలా చెప్పి, భగవంతుడైన సనత్కుమారుడు మహాత్ముడైన ఈశ్వరుని వద్ద సెలవు తీసుకొని ఆకాశంలోకి వెళ్లిపోయాడు.