મહાભારત · અધ્યાય 13.170
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.170.1
यद्वरं सर्वतीर्थानां तद्ब्रवीहि पितामह ।
यत्र चैव परं शौचं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.१७०.१ ॥
હે પિતામહ, સર્વ તીર્થોમાં જે શ્રેષ્ઠ છે અને જ્યાં પરમ શૌચ છે, તે મને કહો.
13.170.2
सर्वाणि खलु तीर्थानि गुणवन्ति मनीषिणः ।
यत्तु तीर्थं च शौचं च तन्मे शृणु समाहितः ॥ १३.१७०.२ ॥
બધાં તીર્થો ખરેખર ગુણવાન છે, એમ જ્ઞાનીઓ કહે છે. પરંતુ જે તીર્થ અને શૌચ છે, તે એકાગ્ર થઈને મારી પાસેથી સાંભળ.
13.170.3
अगाधे विमले शुद्धे सत्यतीर्थे धृतिह्रदे ।
स्नातव्यं मानसे तीर्थे सत्वमालम्ब्य शाश्वतम् ॥ १३.१७०.३ ॥
અગાધ, વિમળ, શુદ્ધ સત્યતીર્થમાં, ધૃતિના સરોવરમાં, માનસતીર્થમાં શાશ્વત સત્ત્વનો આશ્રય લઈને સ્નાન કરવું જોઈએ.
13.170.4
तीर्थशौचं तपो ज्ञानं मार्दवं सत्यमार्जवम् ।
अहिंसा सर्वभूतानामानृशंस्यं दमः शमः ॥ १३.१७०.४ ॥
તીર્થશૌચ, તપ, જ્ઞાન, મૃદુતા, સત્ય, સરળતા, સર્વ ભૂતો પ્રત્યે અહિંસા, દયા, દમ અને શમ.
13.170.5
निर्ममा निरहङ्कारा निर्द्वन्द्वा निष्परिग्रहाः ।
योगिनस्तीर्थभूतास्ते तीर्थं परममुच्यते ॥ १३.१७०.५ ॥
નિર્મમ, નિરહંકાર, નિર્દ્વંદ્વ અને નિષ્પરિગ્રહ યોગીઓ પોતે તીર્થરૂપ બને છે; તેમને જ પરમ તીર્થ કહેવાય છે.
13.170.6
नारायणेऽथ रुद्रे वा भक्तिस्तीर्थं परं मतम् ।
शौचलक्षणमेतत्ते सर्वत्रैवान्ववेक्षतः ॥ १३.१७०.६ ॥
નારાયણ પ્રત્યે કે રુદ્ર પ્રત્યેની ભક્તિ પરમ તીર્થ માનવામાં આવી છે. આ જ તારા માટે શૌચનું લક્ષણ છે; સર્વત્ર આનો વિચાર કરીને જો.
13.170.7
रजस्तमःसत्वमथो येषां निर्धूतमात्मना ।
तीर्थमाचारशुद्धिश्च स्वमार्गपरिमार्गणम्। ॥ १३.१७०.७ ॥
રજસ, તમસ અને સત્ત્વને જેમણે આત્માથી ખંખેરી નાખ્યાં છે, તેમને માટે તીર્થ, આચારની શુદ્ધિ અને પોતાના માર્ગની શોધ (શૌચ) છે.
13.170.8
सर्वत्यागेष्वभिरताः सर्वज्ञाः समदर्शिनः ।
शौचष्वेतेष्वभिरतास्ते तीर्थशुचयोऽपि च ॥ १३.१७०.८ ॥
બધા ત્યાગમાં રમનારા, સર્વજ્ઞ, સમદર્શી, આ શૌચોમાં રમનારા — તેઓ તીર્થથી પણ શુચિ છે.
13.170.9
नोदकक्लिन्नगात्रस्तु स्नात इत्यभिधीयते ।
स स्नातो यो दमस्नातः स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः ॥ १३.१७०.९ ॥
પાણીથી ભીંજાયેલા શરીરવાળો સ્નાત કહેવાતો નથી. જે દમથી સ્નાત થયો તે જ સ્નાત છે; તે બહાર અને અંદર શુચિ છે.
13.170.10
अदृष्टेष्वनपेक्षा ये प्राप्तेष्वर्थेषु निर्ममाः ।
शौचमेव परं तेषां येषां नोत्पद्यते स्पृहा ॥ १३.१७०.१० ॥
અદૃષ્ટ વસ્તુની અપેક્ષા ન રાખનારા, પ્રાપ્ત પદાર્થોમાં મમતાહીન — જેમનામાં સ્પૃહા ઉત્પન્ન થતી નથી, તેમને માટે શૌચ જ પરમ છે.
13.170.11
प्रज्ञानं शौचमेवेह शरीरस्य विशेषतः ।
तथा निष्किंचनत्वं च मनसश्च प्रसन्नता ॥ १३.१७०.११ ॥
અહીં પ્રજ્ઞા જ શૌચ છે, ખાસ કરીને શરીર માટે. એ જ રીતે નિષ્કિંચનતા અને મનની પ્રસન્નતા પણ (શૌચ) છે.
13.170.12
वृत्तं शौचं महाशौचं तीर्थशौचमतः परम् ।
ज्ञानोत्पन्नं च यच्छौचं तच्छौचं परमं स्मृतम् ॥ १३.१७०.१२ ॥
વૃત્ત (આચાર) શૌચ, મહાશૌચ; તેથી પણ ઉપર તીર્થશૌચ. જ્ઞાનથી ઉત્પન્ન થતું જે શૌચ છે, તેને પરમ શૌચ માનવામાં આવ્યું છે.
13.170.13
मनसा च प्रदीप्तेन ब्रह्मज्ञानजलेन च ।
स्नाता ये मानसे तीर्थे तज्ज्ञाः क्षेत्रज्ञदर्शनाः ॥ १३.१७०.१३ ॥
પ્રજ્વલિત મનથી અને બ્રહ્મજ્ઞાનના જળથી જેઓ માનસ તીર્થમાં સ્નાન કરે છે, તેઓ તેને જાણનારા અને ક્ષેત્રજ્ઞનું દર્શન કરનારા થાય છે.
13.170.14
समारोपितशौचस्तु नित्यं भवसमन्वितः ।
केवलं गुणसम्पन्नः शुचिरेव नरः सदा ॥ १३.१७०.१४ ॥
શૌચને ધારણ કરનાર, સદા કલ્યાણયુક્ત અને કેવળ ગુણસંપન્ન મનુષ્ય જ સદા શુચિ છે.
13.170.15
शरीरस्थानि तीर्थानि प्रोक्तान्येतानि भारत ।
पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यानि शृणु तान्यपि ॥ १३.१७०.१५ ॥
હે ભારત, આ શરીરમાં રહેલાં તીર્થો કહેવાયાં છે; હવે પૃથ્વી પરનાં જે પુણ્ય તીર્થો છે તે પણ સાંભળ.
13.170.16
शरीरस्य यथोद्देशः शरीरोपरि निर्मिताः ।
तथा पृथिव्या भागाश्च पुण्यानि सलिलानि च ॥ १३.१७०.१६ ॥
શરીરની રચના શરીર પર જ કરેલી છે, તેમ પૃથ્વીના ભાગો અને પુણ્ય જળ પણ છે.
13.170.17
कीर्तनाच्चैव तीर्थस्य स्नानाच्च पितृतर्पणात् ।
शोध्यं हि पातकं तीर्थे पूता यान्ति सुखं दिवम्। ॥ १३.१७०.१७ ॥
તીર્થના કીર્તનથી, સ્નાનથી અને પિતૃતર્પણથી તીર્થમાં પાપ શુદ્ધ થાય છે; પવિત્ર થઈને તેઓ સુખપૂર્વક સ્વર્ગે જાય છે.
13.170.18
परिग्रहाच्च साधूनां पृथिव्याश्चैव तेजसा ।
अतीव पुण्यभागास्ते सलिलस्य च तेजसा ॥ १३.१७०.१८ ॥
સાધુઓના આશ્રયથી, પૃથ્વીના તેજથી અને જળના તેજથી તેઓ અતિશય પુણ્યભાગ છે.
13.170.19
मनसश्च पृथिव्याश्च पुण्यास्तीर्थास्तथापरे ।
उभयोरेव यः स्नायात्स सिद्धिं शीघ्रमाप्नुयात् ॥ १३.१७०.१९ ॥
મનનાં અને પૃથ્વીનાં પુણ્ય તીર્થો છે, તેમ જ બીજાં પણ છે. જે બંનેમાં સ્નાન કરે છે, તે શીઘ્ર સિદ્ધિ પામે છે.
13.170.20
यथा फलं क्रियाहीनं क्रिया वा फलवर्जिता ।
नेह साधयते कार्यं समायुक्ता तु सिध्यति ॥ १३.१७०.२० ॥
ક્રિયા વિનાનું ફળ, અથવા ફળ વિનાની ક્રિયા અહીં કાર્ય સાધતાં નથી; પરંતુ બંને સંયુક્ત હોય ત્યારે જ સિદ્ધ થાય છે.
13.170.21
एवं शरीरशौचेन तीर्थशौचेन चान्वितः ।
शुचिः सिद्धिमवाप्नोति द्विविधं शौचमुत्तमम् ॥ १३.१७०.२१ ॥
આ રીતે શરીરશુદ્ધિ અને તીર્થશુદ્ધિથી યુક્ત શુચિ પુરુષ સિદ્ધિ પામે છે; બેવડી શુદ્ધિ સર્વોત્તમ છે.