ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.170
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.170.1
यद्वरं सर्वतीर्थानां तद्ब्रवीहि पितामह ।
यत्र चैव परं शौचं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १३.१७०.१ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪਰਮ ਸ਼ੌਚ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
13.170.2
सर्वाणि खलु तीर्थानि गुणवन्ति मनीषिणः ।
यत्तु तीर्थं च शौचं च तन्मे शृणु समाहितः ॥ १३.१७०.२ ॥
ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਐਸਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸ਼ੌਚ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ।
13.170.3
अगाधे विमले शुद्धे सत्यतीर्थे धृतिह्रदे ।
स्नातव्यं मानसे तीर्थे सत्वमालम्ब्य शाश्वतम् ॥ १३.१७०.३ ॥
ਅਥਾਹ, ਨਿਰਮਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਸੱਚ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਧੀਰਜ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ, ਮਾਨਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ ਸੱਤਵ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.170.4
तीर्थशौचं तपो ज्ञानं मार्दवं सत्यमार्जवम् ।
अहिंसा सर्वभूतानामानृशंस्यं दमः शमः ॥ १३.१७०.४ ॥
ਤੀਰਥ-ਸ਼ੌਚ, ਤਪ, ਗਿਆਨ, ਕੋਮਲਤਾ, ਸੱਚ, ਸਿੱਧਾਪਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਹਿੰਸਾ, ਦਇਆ, ਦਮ ਅਤੇ ਸ਼ਮ।
13.170.5
निर्ममा निरहङ्कारा निर्द्वन्द्वा निष्परिग्रहाः ।
योगिनस्तीर्थभूतास्ते तीर्थं परममुच्यते ॥ १३.१७०.५ ॥
ਨਿਰਮਮ, ਨਿਰਹੰਕਾਰ, ਨਿਰਦਵੰਦ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਯੋਗੀ ਆਪ ਤੀਰਥ-ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
13.170.6
नारायणेऽथ रुद्रे वा भक्तिस्तीर्थं परं मतम् ।
शौचलक्षणमेतत्ते सर्वत्रैवान्ववेक्षतः ॥ १३.१७०.६ ॥
ਨਾਰਾਇਣ ਜਾਂ ਰੁਦਰ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਹੀ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੌਚ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ; ਹਰ ਥਾਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਵੇਖ।
13.170.7
रजस्तमःसत्वमथो येषां निर्धूतमात्मना ।
तीर्थमाचारशुद्धिश्च स्वमार्गपरिमार्गणम्। ॥ १३.१७०.७ ॥
ਰਜ, ਤਮ ਅਤੇ ਸਤ੍ਵ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਝਾੜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੀਰਥ, ਆਚਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਖੋਜ ਹੀ (ਸ਼ੌਚ) ਹੈ।
13.170.8
सर्वत्यागेष्वभिरताः सर्वज्ञाः समदर्शिनः ।
शौचष्वेतेष्वभिरतास्ते तीर्थशुचयोऽपि च ॥ १३.१७०.८ ॥
ਸਾਰੇ ਤਿਆਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਵਾਲੇ, ਸਰਬਗਿਆਨੀ, ਸਮਦਰਸ਼ੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੌਚਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਵਾਲੇ — ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹਨ।
13.170.9
नोदकक्लिन्नगात्रस्तु स्नात इत्यभिधीयते ।
स स्नातो यो दमस्नातः स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः ॥ १३.१७०.९ ॥
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਜੋ ਦਮ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸ਼ਨਾਤ ਹੈ; ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ।
13.170.10
अदृष्टेष्वनपेक्षा ये प्राप्तेष्वर्थेषु निर्ममाः ।
शौचमेव परं तेषां येषां नोत्पद्यते स्पृहा ॥ १३.१७०.१० ॥
ਅਣਦਿੱਸੇ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਮਤਾ-ਰਹਿਤ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ੌਚ ਹੀ ਪਰਮ ਹੈ।
13.170.11
प्रज्ञानं शौचमेवेह शरीरस्य विशेषतः ।
तथा निष्किंचनत्वं च मनसश्च प्रसन्नता ॥ १३.१७०.११ ॥
ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਿਆਨ ਹੀ ਸ਼ੌਚ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਲਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਕਿੰਚਨਤਾ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵੀ (ਸ਼ੌਚ) ਹੈ।
13.170.12
वृत्तं शौचं महाशौचं तीर्थशौचमतः परम् ।
ज्ञानोत्पन्नं च यच्छौचं तच्छौचं परमं स्मृतम् ॥ १३.१७०.१२ ॥
ਆਚਰਣ ਸ਼ੌਚ ਹੈ, ਮਹਾਂ ਸ਼ੌਚ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਤੀਰਥ-ਸ਼ੌਚ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ੌਚ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸ਼ੌਚ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
13.170.13
मनसा च प्रदीप्तेन ब्रह्मज्ञानजलेन च ।
स्नाता ये मानसे तीर्थे तज्ज्ञाः क्षेत्रज्ञदर्शनाः ॥ १३.१७०.१३ ॥
ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਮਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਜੋ ਮਾਨਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
13.170.14
समारोपितशौचस्तु नित्यं भवसमन्वितः ।
केवलं गुणसम्पन्नः शुचिरेव नरः सदा ॥ १३.१७०.१४ ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ੌਚ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਸਦਾ ਸ਼ੁਚੀ ਹੈ।
13.170.15
शरीरस्थानि तीर्थानि प्रोक्तान्येतानि भारत ।
पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यानि शृणु तान्यपि ॥ १३.१७०.१५ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤੀਰਥ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਪੁੰਨ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸੁਣ।
13.170.16
शरीरस्य यथोद्देशः शरीरोपरि निर्मिताः ।
तथा पृथिव्या भागाश्च पुण्यानि सलिलानि च ॥ १३.१७०.१६ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਗ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਜਲ ਵੀ ਹਨ।
13.170.17
कीर्तनाच्चैव तीर्थस्य स्नानाच्च पितृतर्पणात् ।
शोध्यं हि पातकं तीर्थे पूता यान्ति सुखं दिवम्। ॥ १३.१७०.१७ ॥
ਤੀਰਥ ਦੇ ਕੀਰਤਨ ਨਾਲ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
13.170.18
परिग्रहाच्च साधूनां पृथिव्याश्चैव तेजसा ।
अतीव पुण्यभागास्ते सलिलस्य च तेजसा ॥ १३.१७०.१८ ॥
ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਵਾਸ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਅਤੇ ਜਲ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਭਾਗ ਹਨ।
13.170.19
मनसश्च पृथिव्याश्च पुण्यास्तीर्थास्तथापरे ।
उभयोरेव यः स्नायात्स सिद्धिं शीघ्रमाप्नुयात् ॥ १३.१७०.१९ ॥
ਮਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁੰਨ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ। ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
13.170.20
यथा फलं क्रियाहीनं क्रिया वा फलवर्जिता ।
नेह साधयते कार्यं समायुक्ता तु सिध्यति ॥ १३.१७०.२० ॥
ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਫਲ, ਜਾਂ ਫਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਿਰਿਆ, ਇੱਥੇ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
13.170.21
एवं शरीरशौचेन तीर्थशौचेन चान्वितः ।
शुचिः सिद्धिमवाप्नोति द्विविधं शौचमुत्तमम् ॥ १३.१७०.२१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦੋਹਰੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।