মহাভারত · অধ্যায় 13.172

13.172.1

शरतल्पगतं भीष्मं वृद्धं कुरुपितामहम् ।
उपगम्य महाप्राज्ञः पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १३.१७२.१ ॥

শরশয্যায় শায়িত বৃদ্ধ কুরুপিতামহ ভীষ্মের কাছে গিয়ে মহাপ্রাজ্ঞ যুধিষ্ঠির প্রশ্ন করলেন।

अङ्गानां रूपसौभाग्यं प्रियं चैव कथं भवेत् ।
धर्मार्थकामसंयुक्तः सुखभागी कथं भवेत् ॥ १३.१७२.२ ॥

অঙ্গের রূপ-সৌভাগ্য ও প্রিয়তা কীভাবে লাভ হয়? ধর্ম-অর্থ-কামে যুক্ত হয়ে মানুষ কীভাবে সুখের ভাগী হয়?

मार्गशीर्षस्य मासस्य चन्द्रे मूलेन संयुते ।
पादौ मूलेन राजेन्द्रि जङ्घायामथ रोहिणीम् ॥ १३.१७२.३ ॥

মার্গশীর্ষ মাসে চাঁদ মূলা নক্ষত্রের সঙ্গে যুক্ত হলে পা মূলার অধীন, হে রাজেন্দ্র; তারপর জঙ্ঘা রোহিণীর অধীন।

अश्विन्यां सक्थिनी चैव ऊरू चाषाढयोस्तथा ।
गुह्यं तु फाल्गुनी विद्यात्कृत्तिका कटिकास्तथा ॥ १३.१७२.४ ॥

অশ্বিনীর দ্বারা উরু এবং দুই আষাঢ়ার দ্বারা ঊরু; তেমনই গুহ্যদেশ ফাল্গুনীর দ্বারা এবং কটি কৃত্তিকার দ্বারা জানতে হবে।

नाभिं भाद्रपदे विद्याद्रेवत्यामक्षिमण्डलम् ।
पृष्ठमेव धनिष्ठासु अनुराधोत्तरास्तथा ॥ १३.१७२.५ ॥

ভাদ্রপদ দ্বারা নাভি জানতে হবে, রেবতী দ্বারা চোখের মণ্ডল; ধনিষ্ঠা দ্বারা পিঠ, এবং অনুরাধা ও উত্তরা দ্বারাও তেমনই।

बाहुभ्यां तु विशाखासु हस्तौ हस्तेन निर्दिशेत् ।
पुनर्वस्वङ्गुली राजन्नाश्लेषासु नखास्तथा ॥ १३.१७२.६ ॥

বিশাখা দ্বারা বাহু, হস্ত দ্বারা হাত নির্দেশ করবে; হে রাজন, পুনর্বসু দ্বারা আঙুল, আশ্লেষা দ্বারা নখও তেমনই।

ग्रीवां ज्येष्ठा च राजेन्द्र श्रवणेन तु कर्णयोः ।
मुखं पुष्येण दानेन दन्तोष्ठौ स्वातिरुच्यते ॥ १३.१७२.७ ॥

হে রাজেন্দ্র, জ্যেষ্ঠা গ্রীবা এবং শ্রবণা দুই কর্ণ; পুষ্যা মুখ এবং দানা দাঁত ও ওষ্ঠ; স্বাতী বলা হয়।

हासं शतभिषां चैव मघां चैवाथ नासिकाम् ।
नेत्रे मृगशिरो विद्याल्ललाटे मित्रमेव तु ॥ १३.१७२.८ ॥

শতভিষা হাস্য, এবং মঘা নাসিকা; মৃগশিরা দুই চোখ জানতে হবে; মিত্র (অনুরাধা) ললাট।

भरण्यां तु शिरो विद्यात्केशानार्द्रां नराधिप ।
समाप्ते तु घृतं दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे ॥ १३.१७२.९ ॥

হে নরাধিপ, ভরণী মস্তক, আর্দ্রা কেশ জানতে হবে; অনুষ্ঠানের সমাপ্তিতে বেদপারগ ব্রাহ্মণকে ঘি দান করা উচিত।

सुभगो दर्शनीयश्च ज्ञानभाग्यथ जानते ।
जायते परिपूर्णाङ्गः पौर्णमास्येव चन्द्रमाः ॥ १३.१७२.१० ॥

শুভ ও দর্শনীয় এবং জ্ঞানভাগী হয়, এমন জানেন জ্ঞানীরা; পূর্ণিমার চাঁদের মতো পরিপূর্ণ অঙ্গ নিয়ে জন্মায়।