มหาภารตะ · อัธยายะ 13.172

13.172.1

शरतल्पगतं भीष्मं वृद्धं कुरुपितामहम् ।
उपगम्य महाप्राज्ञः पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १३.१७२.१ ॥

ภีษมะผู้นอนอยู่บนเตียงลูกศร ผู้เป็นปู่เฒ่าของตระกูลกุรุ ยุธิษฐิระผู้มีปัญญาอย่างยิ่งเข้าไปใกล้แล้วทูลถาม

अङ्गानां रूपसौभाग्यं प्रियं चैव कथं भवेत् ।
धर्मार्थकामसंयुक्तः सुखभागी कथं भवेत् ॥ १३.१७२.२ ॥

อวัยวะทั้งหลายจะได้ความงาม โชคดี และความน่ารักได้อย่างไร และผู้ที่ประกอบด้วยธรรม ทรัพย์ และกามะ จะได้เป็นผู้มีส่วนแห่งความสุขได้อย่างไร

मार्गशीर्षस्य मासस्य चन्द्रे मूलेन संयुते ।
पादौ मूलेन राजेन्द्रि जङ्घायामथ रोहिणीम् ॥ १३.१७२.३ ॥

ในเดือนมารคศีรษะ เมื่อดวงจันทร์ประกอบกับนักษัตรมูละ ข้าแต่จอมราชา เท้าก็อยู่ใต้มูละ แล้วหน้าแข้งก็อยู่ใต้โรหิณี

अश्विन्यां सक्थिनी चैव ऊरू चाषाढयोस्तथा ।
गुह्यं तु फाल्गुनी विद्यात्कृत्तिका कटिकास्तथा ॥ १३.१७२.४ ॥

จากอัศวินีคือสะโพกและต้นขา และจากอาษาฒะทั้งสองคือสะเอวและเอวเช่นกัน ส่วนลับควรรู้จากผัลคุนี และเอวจากกฤตติกา

नाभिं भाद्रपदे विद्याद्रेवत्यामक्षिमण्डलम् ।
पृष्ठमेव धनिष्ठासु अनुराधोत्तरास्तथा ॥ १३.१७२.५ ॥

สะดือควรรู้จากภาทรปทะ และลูกตาจากเรวตี หลังจากธนิษฐาทั้งหลาย และเช่นเดียวกันจากอนุราธาและอุตตรทั้งหลาย

बाहुभ्यां तु विशाखासु हस्तौ हस्तेन निर्दिशेत् ।
पुनर्वस्वङ्गुली राजन्नाश्लेषासु नखास्तथा ॥ १३.१७२.६ ॥

จากวิศาขาคือต้นแขน และจากหัสตะควรระบุมือ ข้าแต่พระราชา จากปุนรวสุคือนิ้ว และจากอาศเลษาคือเล็บเช่นกัน

ग्रीवां ज्येष्ठा च राजेन्द्र श्रवणेन तु कर्णयोः ।
मुखं पुष्येण दानेन दन्तोष्ठौ स्वातिरुच्यते ॥ १३.१७२.७ ॥

ข้าแต่จอมราชา ชยेष्ठาดูแลลำคอ และศรวณะดูแลหูทั้งสอง ปุษยะดูแลใบหน้า และทานะดูแลฟันและริมฝีปาก สวาติได้กล่าวไว้

हासं शतभिषां चैव मघां चैवाथ नासिकाम् ।
नेत्रे मृगशिरो विद्याल्ललाटे मित्रमेव तु ॥ १३.१७२.८ ॥

ศตภิษาดูแลเสียงหัวเราะ และมฆาดูแลจมูก มฤคศิรัสควรรู้ว่าเป็นของดวงตาทั้งสอง และมิตระ (อนุราธา) เป็นของหน้าผาก

भरण्यां तु शिरो विद्यात्केशानार्द्रां नराधिप ।
समाप्ते तु घृतं दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे ॥ १३.१७२.९ ॥

ข้าแต่จอมมนุษย์ ภรณีควรรู้ว่าเป็นของศีรษะ และอารทราเป็นของเส้นผม และเมื่อพิธีเสร็จสิ้น ควรถวายเนยใสแก่พราหมณ์ผู้ชำนาญในพระเวท

सुभगो दर्शनीयश्च ज्ञानभाग्यथ जानते ।
जायते परिपूर्णाङ्गः पौर्णमास्येव चन्द्रमाः ॥ १३.१७२.१० ॥

ผู้นั้นย่อมเป็นผู้โชคดีและน่าชม ย่อมเป็นผู้มีส่วนแห่งความรู้ ดังที่ปราชญ์ทั้งหลายรู้กัน เขาเกิดมาพร้อมด้วยอวัยวะครบถ้วน ดุจดวงจันทร์ในคืนวันเพ็ญ