ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.172

13.172.1

शरतल्पगतं भीष्मं वृद्धं कुरुपितामहम् ।
उपगम्य महाप्राज्ञः पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १३.१७२.१ ॥

ଶରଶଯ୍ୟାରେ ଶୟନ କରିଥିବା ବୃଦ୍ଧ କୁରୁ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ।

अङ्गानां रूपसौभाग्यं प्रियं चैव कथं भवेत् ।
धर्मार्थकामसंयुक्तः सुखभागी कथं भवेत् ॥ १३.१७२.२ ॥

ଅଙ୍ଗର ରୂପ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରିୟତା କିପରି ହେବ? ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟ କିପରି ସୁଖର ଭାଗୀ ହେବ?

मार्गशीर्षस्य मासस्य चन्द्रे मूलेन संयुते ।
पादौ मूलेन राजेन्द्रि जङ्घायामथ रोहिणीम् ॥ १३.१७२.३ ॥

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ଚନ୍ଦ୍ର ମୂଳା ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ପାଦ ମୂଳାର ଅଧୀନ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର; ତା'ପରେ ଜଙ୍ଘା ରୋହିଣୀର ଅଧୀନ।

अश्विन्यां सक्थिनी चैव ऊरू चाषाढयोस्तथा ।
गुह्यं तु फाल्गुनी विद्यात्कृत्तिका कटिकास्तथा ॥ १३.१७२.४ ॥

ଅଶ୍ୱିନୀରୁ ଊରୁ ଓ ଦୁଇ ଆଷାଢ଼ାରୁ ଊରୁଦ୍ୱୟ; ସେହିପରି ଗୁହ୍ୟ ଫାଲ୍ଗୁନୀରୁ ଓ କଟି କୃତ୍ତିକାରୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍।

नाभिं भाद्रपदे विद्याद्रेवत्यामक्षिमण्डलम् ।
पृष्ठमेव धनिष्ठासु अनुराधोत्तरास्तथा ॥ १३.१७२.५ ॥

ଭାଦ୍ରପଦରୁ ନାଭି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ରେବତୀରୁ ଆଖିର ମଣ୍ଡଳ; ଧନିଷ୍ଠାରୁ ପିଠି, ଅନୁରାଧା ଓ ଉତ୍ତରାରୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।

बाहुभ्यां तु विशाखासु हस्तौ हस्तेन निर्दिशेत् ।
पुनर्वस्वङ्गुली राजन्नाश्लेषासु नखास्तथा ॥ १३.१७२.६ ॥

ବିଶାଖାରୁ ବାହୁ, ହସ୍ତରୁ ହାତ ନିର୍ଦେଶ କରିବା ଉଚିତ୍; ହେ ରାଜନ୍, ପୁନର୍ବସୁରୁ ଆଙ୍ଗୁଳି, ଆଶ୍ଳେଷାରୁ ନଖ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।

ग्रीवां ज्येष्ठा च राजेन्द्र श्रवणेन तु कर्णयोः ।
मुखं पुष्येण दानेन दन्तोष्ठौ स्वातिरुच्यते ॥ १३.१७२.७ ॥

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଗଳା ଏବଂ ଶ୍ରବଣ ଦୁଇ କାନ; ପୁଷ୍ୟ ମୁଖ ଏବଂ ଧନିଷ୍ଠା ଦାନ୍ତ ଓ ଓଠ; ସ୍ୱାତି କୁହାଯାଏ।

हासं शतभिषां चैव मघां चैवाथ नासिकाम् ।
नेत्रे मृगशिरो विद्याल्ललाटे मित्रमेव तु ॥ १३.१७२.८ ॥

ଶତଭିଷା ହାସ୍ୟ, ଓ ମଘା ନାକ; ମୃଗଶିରା ଦୁଇ ଆଖି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ମିତ୍ର (ଅନୁରାଧା) କପାଳ।

भरण्यां तु शिरो विद्यात्केशानार्द्रां नराधिप ।
समाप्ते तु घृतं दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे ॥ १३.१७२.९ ॥

ହେ ନରାଧିପ, ଭରଣୀ ମସ୍ତକ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରା କେଶ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତିରେ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଘିଅ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

सुभगो दर्शनीयश्च ज्ञानभाग्यथ जानते ।
जायते परिपूर्णाङ्गः पौर्णमास्येव चन्द्रमाः ॥ १३.१७२.१० ॥

ଶୁଭ ଏବଂ ଦର୍ଶନୀୟ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନର ଭାଗୀ ହୁଏ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ହୋଇ ଜନ୍ମେ।