ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.172

13.172.1

शरतल्पगतं भीष्मं वृद्धं कुरुपितामहम् ।
उपगम्य महाप्राज्ञः पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १३.१७२.१ ॥

ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕੁਰੂ ਪਿਤਾਮਹ ਭੀਸ਼ਮ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

अङ्गानां रूपसौभाग्यं प्रियं चैव कथं भवेत् ।
धर्मार्थकामसंयुक्तः सुखभागी कथं भवेत् ॥ १३.१७२.२ ॥

ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸੁਹੱਪਣ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾਪਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖ ਦਾ ਭਾਗੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ?

मार्गशीर्षस्य मासस्य चन्द्रे मूलेन संयुते ।
पादौ मूलेन राजेन्द्रि जङ्घायामथ रोहिणीम् ॥ १३.१७२.३ ॥

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਮੂਲ ਨਛੱਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੈਰ ਮੂਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ; ਫਿਰ ਪਿੰਨੀਆਂ ਰੋਹਿਣੀ ਦੇ ਅਧੀਨ।

अश्विन्यां सक्थिनी चैव ऊरू चाषाढयोस्तथा ।
गुह्यं तु फाल्गुनी विद्यात्कृत्तिका कटिकास्तथा ॥ १३.१७२.४ ॥

ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਨਾਲ ਪੱਟ ਅਤੇ ਦੋ ਆਸ਼ਾੜਾਂ ਨਾਲ ਊਰੂ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਹਿਆ ਫਾਲਗੁਨੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਮਰ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਾਲ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

नाभिं भाद्रपदे विद्याद्रेवत्यामक्षिमण्डलम् ।
पृष्ठमेव धनिष्ठासु अनुराधोत्तरास्तथा ॥ १३.१७२.५ ॥

ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਨਾਲ ਨਾਭੀ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਰੇਵਤੀ ਨਾਲ ਅੱਖ ਦਾ ਮੰਡਲ; ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਪਿੱਠ, ਅਨੁਰਾਧਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।

बाहुभ्यां तु विशाखासु हस्तौ हस्तेन निर्दिशेत् ।
पुनर्वस्वङ्गुली राजन्नाश्लेषासु नखास्तथा ॥ १३.१७२.६ ॥

ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਨਾਲ ਬਾਹਾਂ, ਹਸਤ ਨਾਲ ਹੱਥ ਦੱਸਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਾਲ ਉਂਗਲਾਂ, ਆਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਨਾਲ ਨਹੁੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।

ग्रीवां ज्येष्ठा च राजेन्द्र श्रवणेन तु कर्णयोः ।
मुखं पुष्येण दानेन दन्तोष्ठौ स्वातिरुच्यते ॥ १३.१७२.७ ॥

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਜੇਠਾ ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਵਣ ਦੋਵੇਂ ਕੰਨ; ਪੁਸ਼ਯ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਦੰਦ ਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ; ਸਵਾਤੀ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

हासं शतभिषां चैव मघां चैवाथ नासिकाम् ।
नेत्रे मृगशिरो विद्याल्ललाटे मित्रमेव तु ॥ १३.१७२.८ ॥

ਸ਼ਤਭਿਸ਼ਾ ਹਾਸਾ, ਅਤੇ ਮਘਾ ਨੱਕ; ਮ੍ਰਿਗਸ਼ਿਰਾ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਜਾਣਨੀਆਂ; ਮਿਤਰ (ਅਨੁਰਾਧਾ) ਮੱਥਾ।

भरण्यां तु शिरो विद्यात्केशानार्द्रां नराधिप ।
समाप्ते तु घृतं दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे ॥ १३.१७२.९ ॥

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਭਰਣੀ ਸਿਰ ਅਤੇ ਆਰਦ੍ਰਾ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਰਸਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਘੀ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

सुभगो दर्शनीयश्च ज्ञानभाग्यथ जानते ।
जायते परिपूर्णाङ्गः पौर्णमास्येव चन्द्रमाः ॥ १३.१७२.१० ॥

ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਸੰਪੂਰਨ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।