ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 13.175

13.175.1

अहिंसा वैदिकं कर्म ध्यानमिन्द्रियसंयमः ।
तपोऽथ गुरुशुश्रूषा किं श्रेयः पुरुषं प्रति ॥ १३.१७५.१ ॥

ଅହିଂସା, ବୈଦିକ କର୍ମ, ଧ୍ୟାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ, ତପସ୍ୟା, ଅଥବା ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା — ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ କେଉଁଟି ଶ୍ରେୟ?

सर्वाण्येतानि धर्मस्य पृथग्द्वाराणि नित्यशः ।
शृणु संकीर्त्यमानानि षडेव भरतर्षभ ॥ १३.१७५.२ ॥

ଏସବୁ ଧର୍ମର ପୃଥକ୍ ଦ୍ୱାର, ସର୍ବଦା। ଶୁଣ, ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ — ଏଗୁଡ଼ିକ ଛଅଟି ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି।

हन्त निःश्रेयसं जन्तोरहं वक्ष्याम्यनुत्तमम् ।
अहिंसापाश्रयं धर्मं दान्तो विद्वान्समाचरेत् ॥ १३.१७५.३ ॥

ଠିକ୍, ଜୀବ ପାଇଁ ପରମ ଶ୍ରେୟ ମୁଁ କହୁଛି — ଅହିଂସାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଧର୍ମ; ଦାନ୍ତ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ପୁରୁଷ ତାହା ହିଁ ଆଚରଣ କରିବେ।

त्रिदण्डं सर्वभूतेषु निधाय पुरुषः शुचिः ।
कामक्रोधौ च संयम्य ततः सिद्धिमवाप्नुते ॥ १३.१७५.४ ॥

ତ୍ରିଦଣ୍ଡ ସର୍ବଭୂତ ପ୍ରତି ରଖି, ଶୁଚି ପୁରୁଷ କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ସଂଯମ କରି, ତା'ପରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।

अहिंसकानि भूतानि दण्डेन विनिहन्ति यः ।
आत्मनः सुखमन्विच्छन्स प्रेत्य न सुखी भवेत् ॥ १३.१७५.५ ॥

ଯେ ଅହିଂସକ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡରେ ମାରେ, ସେ ନିଜର ସୁଖ ଇଚ୍ଛା କଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସୁଖୀ ହୁଏ ନାହିଁ।

आत्मोपमस्तु भूतेषु यो वै भवति पूरुषः ।
त्यक्तदण्डो जितक्रोधः स प्रेत्य सुखमेधते ॥ १३.१७५.६ ॥

ଯେ ପୁରୁଷ ସର୍ବଭୂତକୁ ନିଜ ପରି ଦେଖେ, ଦଣ୍ଡ ତ୍ୟାଗ କରେ ଏବଂ କ୍ରୋଧ ଜିତେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସୁଖରେ ବଢ଼େ।

सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतानि पश्यतः ।
देवाऽपि मार्गे मुह्यन्ति ह्यपदस्य पदेषिणः ॥ १३.१७५.७ ॥

ଯିଏ ସବୁ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବି ଦେଖେ, ତାହାର ପଥରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋହରେ ପଡନ୍ତି, ପାଦହୀନର ପାଦ ଖୋଜୁଥିବା ପରି।

न तत्परस्य संदध्यात्प्रतिकूलं यदात्मनः ।
एष संक्षेपतो धर्मः कामादन्यः प्रवर्तते ॥ १३.१७५.८ ॥

ଯାହା ନିଜ ପ୍ରତିକୂଳ, ତାହା ଅନ୍ୟ ପ୍ରତି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହା ଧର୍ମ; ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଯାହା ଚାଲେ ତାହା କାମରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

प्रख्यापने च दाने च सुखदुःखे प्रियाप्रिये ।
आत्मौपम्येन पुरुषः प्रमाणमधिगच्छति ॥ १३.१७५.९ ॥

ପ୍ରଶଂସା ଓ ଦାନରେ, ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ, ପ୍ରିୟ-ଅପ୍ରିୟରେ, ମଣିଷ ନିଜ ସମାନ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରମାଣ ପାଏ।

यथा परः प्रक्रमते परेषु ।
तथा परे प्रक्रमन्ते परस्मिन्।
निषेवते स्वसमां जीवलोके ।
यथा धर्मो नैपुणेनोपदिष्टः। ॥ १३.१७५.१० ॥

ଜଣେ ଅନ୍ୟ ସହିତ ଯେପରି ଆଚରଣ କରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାହା ସହିତ ସେପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି। ଜୀବଲୋକରେ ମଣିଷ ନିଜ ସମାନକୁ ସେବା କରେ; ଯେପରି ଧର୍ମ ନୈପୁଣ୍ୟରେ ଉପଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି।

इत्युक्त्वा तं सुरगुरुधर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
दिवामचक्रमे धीमान्पश्यतामेव नस्तदा ॥ १३.१७५.११ ॥

ଏପରି କହି ଦେବଗୁରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୃହସ୍ପତି ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ, ଆମ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ସ୍ୱର୍ଗ ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ।