มหาภารตะ · อัธยายะ 13.175

13.175.1

अहिंसा वैदिकं कर्म ध्यानमिन्द्रियसंयमः ।
तपोऽथ गुरुशुश्रूषा किं श्रेयः पुरुषं प्रति ॥ १३.१७५.१ ॥

ความไม่เบียดเบียน พิธีกรรมตามพระเวท การทำสมาธิ การสำรวมอินทรีย์ ตบะ หรือการรับใช้ครูบาอาจารย์ ข้อใดเป็นความดีสูงสุดสำหรับมนุษย์

सर्वाण्येतानि धर्मस्य पृथग्द्वाराणि नित्यशः ।
शृणु संकीर्त्यमानानि षडेव भरतर्षभ ॥ १३.१७५.२ ॥

ทั้งหมดนี้เป็นประตูแยกกันของธรรมะเสมอ ท่านผู้เลิศในวงศ์ภรตะ จงฟังเถิด เพราะหกประการนี้กำลังถูกประกาศอยู่

हन्त निःश्रेयसं जन्तोरहं वक्ष्याम्यनुत्तमम् ।
अहिंसापाश्रयं धर्मं दान्तो विद्वान्समाचरेत् ॥ १३.१७५.३ ॥

เอาเถิด เราจะบอกความดีสูงสุดอันยอดเยี่ยมที่สุดแก่สรรพสัตว์ คือธรรมะที่ตั้งอยู่บนความไม่เบียดเบียน ผู้ที่ข่มใจได้และมีปัญญาพึงปฏิบัติ

त्रिदण्डं सर्वभूतेषु निधाय पुरुषः शुचिः ।
कामक्रोधौ च संयम्य ततः सिद्धिमवाप्नुते ॥ १३.१७५.४ ॥

บุรุษผู้บริสุทธิ์ซึ่งวางไม้เท้าสามท่อนลงต่อสรรพสัตว์ และข่มกามกับความโกรธได้แล้ว ย่อมบรรลุความสำเร็จ

अहिंसकानि भूतानि दण्डेन विनिहन्ति यः ।
आत्मनः सुखमन्विच्छन्स प्रेत्य न सुखी भवेत् ॥ १३.१७५.५ ॥

ผู้ใดใช้ไม้เท้าทำร้ายสัตว์ที่ไม่เบียดเบียน แม้ปรารถนาความสุขของตน เมื่อตายไปแล้วก็จะไม่มีความสุข

आत्मोपमस्तु भूतेषु यो वै भवति पूरुषः ।
त्यक्तदण्डो जितक्रोधः स प्रेत्य सुखमेधते ॥ १३.१७५.६ ॥

บุรุษผู้เห็นสรรพสัตว์เสมอด้วยตน วางไม้เท้าเสีย และชนะความโกรธ เมื่อตายไปย่อมเจริญด้วยความสุข

सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतानि पश्यतः ।
देवाऽपि मार्गे मुह्यन्ति ह्यपदस्य पदेषिणः ॥ १३.१७५.७ ॥

สำหรับผู้ที่มีตนเป็นอาตมันของสรรพสัตว์ และเห็นสรรพสัตว์ทั้งปวง แม้เทวดาก็ยังหลงทางในวิถีของท่าน ดุจผู้แสวงหาเท้าของผู้ไร้เท้า

न तत्परस्य संदध्यात्प्रतिकूलं यदात्मनः ।
एष संक्षेपतो धर्मः कामादन्यः प्रवर्तते ॥ १३.१७५.८ ॥

ไม่ควรกระทำแก่ผู้อื่นสิ่งที่ตนเองไม่พอใจ โดยสรุปนี้คือธรรมะ สิ่งอื่นที่ดำเนินไปเป็นอย่างอื่นนั้นเกิดจากกาม

प्रख्यापने च दाने च सुखदुःखे प्रियाप्रिये ।
आत्मौपम्येन पुरुषः प्रमाणमधिगच्छति ॥ १३.१७५.९ ॥

ในการประกาศ ในการให้ทาน ในสุขและทุกข์ ในสิ่งที่รักและสิ่งที่ไม่รัก บุรุษย่อมบรรลุมาตรฐานได้ด้วยการปฏิบัติต่อผู้อื่นดุจตนเอง

यथा परः प्रक्रमते परेषु ।
तथा परे प्रक्रमन्ते परस्मिन्।
निषेवते स्वसमां जीवलोके ।
यथा धर्मो नैपुणेनोपदिष्टः। ॥ १३.१७५.१० ॥

ผู้อื่นปฏิบัติต่อคนอื่นเช่นใด คนอื่นก็ปฏิบัติต่อเขาเช่นนั้น ในโลกแห่งสิ่งมีชีวิตย่อมปฏิบัติต่อผู้ที่เสมอกับตน ดังที่ธรรมะได้ถูกสอนไว้อย่างแยบยล

इत्युक्त्वा तं सुरगुरुधर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
दिवामचक्रमे धीमान्पश्यतामेव नस्तदा ॥ १३.१७५.११ ॥

เมื่อตรัสดังนี้แก่ท้าวยุธิษฐิระ พระธรรมราชผู้เป็นครูของเทวดา ปราชญ์ผู้นั้นก็เสด็จขึ้นสวรรค์ต่อหน้าต่อตาพวกเรา