महाभारत · अध्याय 13.176
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.176.1
ततो युधिष्ठिरो राजा शरतल्पे पितामहम् ।
पुनरेव महाराज पप्रच्छ वदतांवरः ॥ १३.१७६.१ ॥
नंतर राजा युधिष्ठिराने शरशय्येवर पडलेल्या पितामहांना पुन्हा विचारले, हे महाराज, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ.
13.176.2
ऋषयो ब्राह्मणा देवाः प्रशंसन्ति महामते ।
अहिंसालक्षणं धर्मं वेदप्रामाण्यदर्शनात् ॥ १३.१७६.२ ॥
हे महामते, ऋषी, ब्राह्मण आणि देव वेदांचे प्रामाण्य पाहून अहिंसा हे लक्षण असलेल्या धर्माची प्रशंसा करतात.
13.176.3
कर्मणा न नरः कुर्वन्हिंसां पार्थिवसत्तम ।
वाचा च मनसा चैवं ततो दुःखात्प्रमुच्यते ॥ १३.१७६.३ ॥
हे राजश्रेष्ठा, कर्माने, वाणीने आणि मनाने हिंसा न करणारा मनुष्य नंतर दुःखातून मुक्त होतो.
13.176.4
चतुर्विधेयं निर्दिष्टा ह्यहिंसा ब्रह्मवादिभिः ।
एकैकतोऽपि विभ्रष्टा न भवत्यरिसूदन ॥ १३.१७६.४ ॥
ब्रह्मवाद्यांनी अहिंसेचे चार प्रकार सांगितले आहेत; हे अरिसूदना, त्यांपैकी प्रत्येक भ्रष्ट झाला तरी ती अहिंसा राहत नाही.
13.176.5
यथा सर्वश्चतुष्पाद्वै त्रिभिः पादैर्न तिष्ठति ।
तथैवेयं महीपाल कारणैः प्रोच्यते त्रिभिः ॥ १३.१७६.५ ॥
जसा चार पायांचा प्राणी तीन पायांवर उभा राहू शकत नाही, तसेच हे महीपाला, ही अहिंसा तीन कारणांनी सांगितली जाते.
13.176.6
यथा नागपदेऽन्यानि पदानि पदगामिनाम् ।
सर्वाण्येवापिधीयन्ते पदजातानि कौञ्जरे ॥ १३.१७६.६ ॥
हत्तीच्या पावलात जसे इतर चालणाऱ्या प्राण्यांचे सर्व पावलांचे ठसे सामावतात, तसेच हत्तीच्या पावलात सर्व पावले सामावतात.
13.176.7
एवं लोकेष्वहिंसा तु निर्दिष्टा धर्मतः पुरा ।
कर्म्णा लिप्यते जन्तुर्वाचा च मनसाऽपि च ॥ १३.१७६.७ ॥
अशा प्रकारे जगात अहिंसाच पूर्वीपासून धर्मानुसार सांगितली गेली आहे. प्राणी कर्माने, वाणीने आणि मनानेही लिप्त होतो.
13.176.8
पूर्वं तु मनसा त्यक्त्वा त्यजेद्वाचाऽथ कर्मणा ।
हिंसां तु नोपयुञ्जीत तथा हिंसा चतुर्विधा ॥ १३.१७६.८ ॥
प्रथम मनाने त्याग करावा, मग वाणीने आणि कर्माने त्यागावी. हिंसेचा वापर करू नये; हिंसा चार प्रकारची आहे.
13.176.9
काये मनसि वाक्येऽपि दोषा ह्येते प्रकीर्तिताः ।
न भक्षयति यो मांसं त्रिविधं स विमुच्यते ॥ १३.१७६.९ ॥
शरीर, मन आणि वाणी यांमध्येही हे दोष सांगितले आहेत. तीन प्रकारे जो मांस खात नाही, तो मुक्त होतो.
13.176.10
त्रिकारणं तु निर्दिष्टं श्रूयते ब्रह्मवादिभिः ।
मनो वाचि तथाऽऽस्वादे दोषा ह्येषु प्रतिष्ठिताः ॥ १३.१७६.१० ॥
ब्रह्मवाद्यांनी तीन कारणे सांगितली आहेत असे ऐकले जाते: मन, वाणी आणि आस्वाद. यांच्यातच दोष स्थिर आहेत.
13.176.11
न भक्षयन्त्यतो मांसं तपोयुक्ता मनीषिणः ।
दोषांस्तु भक्षणे राजन्मांसस्येह निबोध मे ॥ १३.१७६.११ ॥
म्हणूनच तपात रमलेले बुद्धिमान लोक मांस खात नाहीत. हे राजा, मांसभक्षणातील दोष येथे माझ्याकडून ऐक.
13.176.12
पुत्र मांसोपमं जानन्खादते यो विचेतनः ।
मांसं मोहसमायुक्तः पुरुषः सोऽधमः स्मृतः ॥ १३.१७६.१२ ॥
पुत्राच्या मांसासारखे हे जाणूनही जो अविवेकी मांस खातो, मोहाने युक्त असा तो पुरुष अधम मानला जातो.
13.176.13
पितृमातृसमायोगे पुत्रत्वं जायते यथा ।
हिंसां कृत्वाऽवशः पापो भूयिष्ठं जायते तथा ॥ १३.१७६.१३ ॥
माता-पित्यांच्या संयोगातून जसा पुत्र जन्मतो, तसाच हिंसा करून असहाय्य पापी बहुधा तशाच प्रकारे जन्म घेतो.
13.176.14
रसश्च हृदि जिह्वाया ज्ञानं प्रज्ञायते यथा ।
तथा शास्त्रेषु नियतं रागो ह्यास्वादिताद्भवेत् ॥ १३.१७६.१४ ॥
जिभेची चव जशी हृदयात कळते, तसेच शास्त्रांचा आस्वाद घेतल्यानेच निश्चितपणे आसक्ती निर्माण होते.
13.176.15
संस्कृतासंस्कृताः पक्वा लवणालवणास्तथा ।
प्रजायन्ते यथा भावास्तथा चित्तं निरुध्यते ॥ १३.१७६.१५ ॥
संस्कारित व असंस्कारित, शिजवलेले, मीठयुक्त व मीठरहित पदार्थ ज्याप्रमाणे त्यांचे गुण उत्पन्न करतात, त्याप्रमाणे चित्त निरुद्ध केले जाते.
13.176.16
भेरीमृदङ्गशब्दांश्च तन्त्रीशब्दांश्च पुष्कलान् ।
निषेविष्यन्ति वै मन्दा मांसभक्षाः कथं नराः ॥ १३.१७६.१६ ॥
भेरी आणि मृदंगाचे नाद आणि तंतुवाद्यांचे स्वर भरपूर प्रमाणात मांसभक्षक मूर्ख माणसे कशी उपभोगतील?
13.176.17
परेषां धनधान्यानां हिसकाः स्तावकास्तथा ।
प्रशंसकाश्च मांसस्य नित्यं स्वर्गे बहिष्कृताः ॥ १३.१७६.१७ ॥
दुसऱ्यांचे धनधान्य हिरावणारे, हिंसा करणारे, स्तुतिपाठक आणि मांसाची प्रशंसा करणारे नेहमी स्वर्गातून बहिष्कृत केले जातात.
13.176.18
अचिन्तितमनिर्दिष्टमसङ्कल्पितमेव च ।
रसगृद्ध्याऽभिभूता ये प्रशंसन्ति फलार्थिनः ॥ १३.१७६.१८ ॥
रसलोभाने पराभूत होऊन, विचार न करता, निर्देश नसताना, संकल्प नसतानाही फलाची इच्छा धरून जे प्रशंसा करतात...
13.176.19
प्रशंसा ह्येव मांसस्य दोषकल्पफलान्विता ॥ १३.१७६.१९ ॥
मांसाची प्रशंसा हीच दोष, कल्पना आणि फल यांनी युक्त आहे.
13.176.20
भस्म विष्ठा कृमिर्वाऽपि निष्ठा यस्येदृशी ध्रुवा ।
स कायः परपीडाभिः कथं धार्योविपश्चिता ॥ १३.१७६.२० ॥
राख, विष्ठा किंवा किडे हाच ज्याचा निश्चित अंत आहे, ते शरीर विद्वानाने दुसऱ्यांना पीडा देऊन कसे पाळावे?
13.176.21
जीवितं हि परित्यज्य बहवः साधवो जनाः ।
स्वमांसैः परमांसानि परिपाल्य दिवं गताः ॥ १३.१७६.२१ ॥
प्राणत्याग करून अनेक साधू लोकांनी स्वतःच्या मांसाने इतरांचे मांस रक्षून स्वर्ग गाठला.
13.176.22
एवमेषा महाराज चतुर्भिः कारणैः स्मृता ।
अहिंसा तव निर्दिष्टा सर्वधर्मानुसंहिता ॥ १३.१७६.२२ ॥
हे महाराज, अशा प्रकारे चार कारणांनी अहिंसेचे स्मरण केले गेले; ती सर्व धर्मांशी संलग्न असून तुला सांगितली आहे.