મહાભારત · અધ્યાય 13.177
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.177.1
अहिंसा परमो धर्म इत्युक्तं बहुशस्त्वया ।
श्राद्धेषु च भवानाह पितॄणां मांसमीप्सितम् ॥ १३.१७७.१ ॥
અહિંસા પરમ ધર્મ છે, એમ આપે ઘણી વાર કહ્યું છે. પણ શ્રાદ્ધોમાં આપે કહ્યું કે પિતૃઓને માંસ પ્રિય છે.
13.177.2
मांसैर्बहुविधैः प्रोक्तस्त्वया श्राद्धविधिः पुरा ।
अहत्वा च कुतो मांसमेवमेतद्विरुध्यते ॥ १३.१७७.२ ॥
આપે પૂર્વે અનેક પ્રકારના માંસથી શ્રાદ્ધવિધિ કહી હતી. હત્યા વિના માંસ કેવી રીતે મળે? આ પરસ્પરવિરોધી લાગે છે.
13.177.3
जातो नः संशयो धर्मे मांसस्य परिवर्जने ।
दोषो भक्षयत कः स्यात्कश्चाभक्षयतो गुणः ॥ १३.१७७.३ ॥
માંસ ત્યજવાના ધર્મ વિશે અમને સંશય થયો છે. માંસ ખાનારનો શો દોષ અને ન ખાનારનો શો ગુણ?
13.177.4
हत्वा भक्षयतो वाऽपि परेणोपहृतस्य वा ।
हन्याद्वा यः परस्यार्थे क्रीत्वा वा भक्षयेन्नरः ॥ १३.१७७.४ ॥
જે માણસ પોતે મારીને ખાય છે, અથવા બીજાએ લાવેલું ખાય છે, અથવા બીજા માટે મારે છે, અથવા ખરીદીને ખાય છે—
13.177.5
एतदिच्छामि तत्त्वेन कथ्यमानं त्वयाऽनघ ।
निश्चयेन चिकीर्षामि धर्ममेतं सनातनम् ॥ १३.१७७.५ ॥
હે નિષ્પાપ! આ આપની પાસેથી યથાર્થ રીતે સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે. આ સનાતન ધર્મનું હું નિશ્ચયપૂર્વક આચરણ કરવા ઇચ્છું છું.
13.177.6
कथमायुरवाप्नोति कथं भवति सत्ववान् ।
कथमव्यङ्गतामेति लक्षण्यो जायते कथम् ॥ १३.१७७.६ ॥
મનુષ્ય દીર્ઘાયુષ્ય કેવી રીતે મેળવે છે? કેવી રીતે સત્ત્વવાન બને છે? કેવી રીતે અંગો પૂર્ણ રહે છે? કેવી રીતે શુભ લક્ષણો સાથે જન્મે છે?
13.177.7
मांसस्याभक्षणाद्राजन्यो धर्मः कुरुनन्दन ।
तं मे शृणु यथातत्त्वं यश्चास्य विधिरुत्तमः ॥ १३.१७७.७ ॥
હે રાજન, હે કુરુનંદન, માંસ ન ખાવું એ ક્ષત્રિયનો ધર્મ છે. તે મારી પાસેથી યથાર્થ રીતે સાંભળ, અને તેનો ઉત્તમ વિધિ પણ સાંભળ.
13.177.8
रूपमव्यङ्गतामायुर्बुद्धिं सत्वं बलं स्मृतिम् ।
प्राप्तुकामैर्नरैर्हिंसा वर्जनीया कृतात्मभिः ॥ १३.१७७.८ ॥
સૌંદર્ય, અંગોની પૂર્ણતા, દીર્ઘાયુ, બુદ્ધિ, સત્ત્વ, બળ અને સ્મૃતિ મેળવવા ઇચ્છતા આત્મસંયમી મનુષ્યોએ હિંસા ત્યજવી જોઈએ.
13.177.9
ऋषीणामत्र संवादो बहुशः कुरुनन्दन ।
बभूव तेषां तु मतं यत्तच्छृणु युधिष्ठिर ॥ १३.१७७.९ ॥
હે કુરુનંદન, આ વિષય પર ઋષિઓ વચ્ચે ઘણી વાર સંવાદ થયો. હે યુધિષ્ઠિર, તેમનો જે મત હતો તે સાંભળ.
13.177.10
यो यजेताश्वमेधेन मासिमासि यतव्रतः ।
वर्जयेन्मधु मांसं च सममेतद्युधिष्ठिर ॥ १३.१७७.१० ॥
જે વ્રતનિષ્ઠ થઈ દર મહિને અશ્વમેધ યજ્ઞ કરે છે અને મધ તથા માંસ ત્યજે છે, હે યુધિષ્ઠિર, એ બંને સમાન છે.
13.177.11
सप्तर्षयो वालखिल्यास्तथैव च मरीचिपाः ।
मांसस्याभक्षणं राजन्प्रशंसन्ति मनीषिणः ॥ १३.१७७.११ ॥
હે રાજન, સપ્તર્ષિઓ, બાલખિલ્યો અને મરીચિપો તથા અન્ય મનીષીઓ માંસ ન ખાવાની પ્રશંસા કરે છે.
13.177.12
न भक्षयति यो मांसं न च हन्यान्न घातयेत् ।
तन्मित्रं सर्वभूतानां मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ॥ १३.१७७.१२ ॥
જે માંસ ખાતો નથી, મારતો નથી કે મરાવતો નથી — તે સર્વ પ્રાણીઓનો મિત્ર છે, એમ સ્વાયંભુવ મનુએ કહ્યું છે.
13.177.13
अधृष्यः सर्वभूतानां विश्वास्यः सर्वजन्तुषु ।
साधूनां सम्मतो नित्यं भवेन्मांसं विवर्जयन् ॥ १३.१७७.१३ ॥
જે માંસ છોડી દે છે તે સર્વ પ્રાણીઓ માટે અભય, સર્વ જીવોનો વિશ્વાસપાત્ર અને સદા સાધુજનોનો સન્માનિત બને છે.
13.177.14
स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयितुमिच्छति ।
अविश्वास्योऽवसीदेत्स इति होवाच नारदः ॥ १३.१७७.१४ ॥
બીજાના માંસથી પોતાનું માંસ વધારવા ઇચ્છનાર અવિશ્વાસપાત્ર બનીને નાશ પામે છે, એમ નારદે કહ્યું.
13.177.15
ददाति यजते चापि तपस्वी च भवत्यपि ।
मधुमांसनिवृत्त्येति प्राह चैवं बृहस्पतिः ॥ १३.१७७.१५ ॥
મધ અને માંસ છોડવાથી માણસ દાન આપે છે, યજ્ઞ કરે છે અને તપસ્વી પણ બને છે, એમ બૃહસ્પતિએ કહ્યું.
13.177.16
मासिमास्यश्वमेधेन यो यजेत शतं समाः ।
न खादति च यो मांसं सममेतन्मतं मम ॥ १३.१७७.१६ ॥
જે મહિને મહિને અશ્વમેધ યજ્ઞ કરીને સો વર્ષ યજ્ઞ કરે છે અને જે માંસ ખાતો નથી, તે બંને સમાન છે — એવો મારો મત છે.
13.177.17
सदा यजति सत्रेण सदा दानं प्रयच्छति ।
सदा तपस्वी भवति मद्यमांसविवर्जनात् ॥ १३.१७७.१७ ॥
મદ્ય અને માંસ છોડવાથી માણસ સદા સત્ર યજ્ઞ કરે છે, સદા દાન આપે છે અને સદા તપસ્વી બને છે.
13.177.18
सर्वे वेदा न तत्कुर्युः सर्वे यज्ञाश्च भारत ।
यो भक्षयित्वा मांसानि पश्चादपि निवर्तते ॥ १३.१७७.१८ ॥
હે ભારત, જે માંસ ખાઈને પછી તેનાથી નિવૃત્ત થાય છે, તે કાર્ય સર્વ વેદ અને સર્વ યજ્ઞો પણ કરી શકતા નથી.
13.177.19
भक्षयित्वा निमित्तेऽपि दुष्करं कुरुते तपः ।
दुष्करं च रसज्ञेन मांसस्य परिवर्जनम्।
चर्तुं व्रतमिदं श्रेष्ठं सर्वप्राण्यभयप्रदम् ॥ १३.१७७.१९ ॥
માંસ ખાધા પછી પણ કોઈ કારણસર કઠિન તપ થાય છે; પરંતુ સ્વાદ જાણનારને માંસનો ત્યાગ કરવો પણ કઠિન છે. સર્વ પ્રાણીઓને અભય આપનારું આ વ્રત પાળવું સર્વશ્રેષ્ઠ છે.
13.177.20
सर्वभूतेषु यो विद्वान्ददात्यभयदक्षिणाम् ।
दाता भवति लोके स प्राणानां नात्र संशयः।
एवं वै परमं धर्मं प्रशंसन्ति मनीषिणः ॥ १३.१७७.२० ॥
જે વિદ્વાન સર્વ પ્રાણીઓને અભયદક્ષિણા આપે છે, તે જગતમાં પ્રાણદાતા થાય છે, એમાં સંશય નથી. એ રીતે મનીષીઓ આ પરમ ધર્મની પ્રશંસા કરે છે.
13.177.21
प्राणा यथाऽऽत्मनोऽभीष्टा भूतानामपि वै तथा ।
आत्मौपम्येन गन्तव्यं बुद्धिमद्भिः कृतात्मभिः ॥ १३.१७७.२१ ॥
જેમ પોતાનો પ્રાણ પોતાને પ્રિય છે, તેમ બીજા પ્રાણીઓને પણ તેમના પ્રાણ પ્રિય છે. બુદ્ધિમાન અને સંયમી લોકોએ પોતાને ઉપમા તરીકે રાખીને ચાલવું જોઈએ.
13.177.22
विकीर्णकर्णकेनापि तृणमस्पन्दने भयम् ।
किं पुनर्हन्यमानानां तरसा जीवितार्थिनाम्।
अरोगाणामपापानां पापैर्मांसोपजीविभिः ॥ १३.१७७.२२ ॥
વિખરાયેલા કાંટાવાળા બાણથી ઘાસનું તણખલું પણ ન હલે તો ભય લાગે છે; તો પછી બળજબરીથી મારી નખાતા, જીવવા ઇચ્છતા, નિરોગી અને નિષ્પાપ જીવો પર માંસજીવી પાપીઓ દ્વારા કેટલો ભય હોય!
13.177.23
मृत्युतो भयमस्तीति शङ्कायां दुःखमुत्तरम् ।
धर्मस्यायतनं तस्मान्मांसस्य परिवर्जनम् ॥ १३.१७७.२३ ॥
મૃત્યુથી ભય છે એવી શંકા થાય તો તેનો ઉત્તર દુઃખ છે. તેથી માંસનો ત્યાગ ધર્મનું આશ્રયસ્થાન છે.
13.177.24
अहिंसा परमो धर्मस्तथाऽहिंसा परं तपः ।
अहिंसा परमं सत्यं ततो धर्मः प्रवर्तते ॥ १३.१७७.२४ ॥
અહિંસા પરમ ધર્મ છે, એ જ રીતે અહિંસા પરમ તપ છે. અહિંસા પરમ સત્ય છે; તેમાંથી જ ધર્મ પ્રવર્તે છે.
13.177.25
न हि मांसं तृणात्काष्ठादुपलाद्वाऽपि जायते ।
हत्वा जन्तुं ततो मांसं तस्माद्दोषस्तु भक्षणे ॥ १३.१७७.२५ ॥
માંસ ઘાસમાંથી, લાકડામાંથી કે પથ્થરમાંથી પણ ઉત્પન્ન થતું નથી. જીવને મારીને જ માંસ મળે છે; તેથી ખાવામાં દોષ છે.
13.177.26
स्वाहास्वाधामृतभुजो देवाः सत्यार्जवप्रियाः ।
राक्षसेन्द्रभयान्मुक्ताः सर्वभूतपरायणाः ॥ १३.१७७.२६ ॥
સ્વાહા, સ્વધા અને અમૃતનું ભોજન કરનારા દેવો, જેમને સત્ય અને સરળતા પ્રિય છે; રાક્ષસેન્દ્રના ભયથી મુક્ત થઈને તેઓ સર્વ પ્રાણીઓને સમર્પિત રહ્યા.
13.177.27
कान्तारेष्वथ घोरेषु दुर्गेषु गहनेषु च ।
रात्रावहनि सन्ध्यासु चत्वरेषु सभासु च ॥ १३.१७७.२७ ॥
ભયંકર વનોમાં, દુર્ગમ અને ગાઢ સ્થળોમાં, રાત્રે અને દિવસે, સંધ્યાકાળે, ચોકમાં અને સભાઓમાં પણ.
13.177.28
उद्यतेषु च शस्त्रेषु मृगव्यालहतेषु च ।
अमांसभक्षणाद्राजन्न भयं तेषु विद्यते ॥ १३.१७७.२८ ॥
હે રાજન્, શસ્ત્રો ઉગામાયેલા હોય અને મૃગ તથા હિંસક પ્રાણીઓ મારાતા હોય, છતાં માંસ ન ખાવાથી તેમનામાં ભય રહેતો નથી.
13.177.29
शरण्यः सर्वभूतानां विश्वास्यः सर्वजन्तुषु ।
अनुद्वेगकरो लोके न चाप्युद्विजते सदा ॥ १३.१७७.२९ ॥
જે સર્વ પ્રાણીઓનું શરણ છે, સર્વ જીવોને વિશ્વાસપાત્ર છે; જગતમાં કોઈને ઉદ્વેગ ન આપનાર, અને પોતે પણ કદી ઉદ્વેગ ન પામનાર.
13.177.30
यदि चेत्स्वादको न स्यान्न तदा घातको भवेत् ।
घातकः खादकार्थाय तद्धातयति वै नरः ॥ १३.१७७.३० ॥
ખાનાર ન હોય તો મારનાર પણ ન હોય. ખાનારને માટે જ માણસ તેને મારાવે છે.
13.177.31
अभक्ष्यमेतदिति वै इति हिंसा निवर्तते ।
खादकक्रमतो हिंसा मृगादीनां प्रवर्तते ॥ १३.१७७.३१ ॥
આ અભક્ષ્ય છે એમ માનવાથી હિંસા અટકે છે. ખાનારાઓની પરંપરાથી જ હરણ વગેરે પ્રાણીઓની હિંસા ચાલે છે.
13.177.32
यस्माद्ग्रसति चैवायुर्हिंसकानां महाद्युते ।
तस्माद्विवर्जयेन्मांसं य इच्छेद्भूतिमात्मनः ॥ १३.१७७.३२ ॥
હે મહાતેજસ્વી, હિંસા કરનારાઓનું આયુષ્ય જ તે ગળી જાય છે. તેથી જે પોતાનું કલ્યાણ ઇચ્છે તેણે માંસનો ત્યાગ કરવો.
13.177.33
त्रातारं नाधिगच्छन्ति रौद्राः प्राणिविहिंसकाः ।
उद्वेजकास्तु भूतानां यथा व्यालमृगास्तथा ॥ १३.१७७.३३ ॥
ક્રૂર, પ્રાણીઓની હિંસા કરનારાઓને કોઈ રક્ષક મળતો નથી. જે પ્રાણીઓને ભય આપે છે તેઓ જંગલી હિંસક પશુઓ જેવા છે.
13.177.34
लोभाद्वा बुद्धिमोहाद्वा बलवीर्यार्थमेव च ।
संसर्गादथ पापानामधर्मो रुचितो नृणाम् ॥ १३.१७७.३४ ॥
લોભથી, અથવા બુદ્ધિના મોહથી, અથવા બળ અને વીર્ય માટે, અને પાપીઓના સંસર્ગથી માણસોને અધર્મ રુચે છે.
13.177.35
स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयितुमिच्छति ।
उद्विग्नराष्ट्रे वसति यत्र यत्राभिजायते ॥ १३.१७७.३५ ॥
જે પોતાના માંસને બીજાના માંસથી વધારવા ઇચ્છે છે, તે જ્યાં જ્યાં જન્મે છે ત્યાં ઉદ્વિગ્ન રાષ્ટ્રમાં જ વસે છે.
13.177.36
धन्यं यशस्यामायुष्यं स्वर्ग्यं स्वस्त्ययनं महत् ।
मांसस्याभक्षणं प्राहुर्नियताः परमर्षयः ॥ १३.१७७.३६ ॥
માંસ ન ખાવું એ ધન્ય, યશદાયક, આયુષ્યવર્ધક, સ્વર્ગપ્રદ અને મહાન કલ્યાણકારી છે, એમ સંયમી પરમ ઋષિઓ કહે છે.
13.177.37
इदं तु खलु कौन्तेय श्रुतमासीत्पुरा मया ।
मार्कण्डेयस्य वदतो ये दोषा मांसभक्षणे ॥ १३.१७७.३७ ॥
હે કૌંતેય, પૂર્વે માર્કંડેય કહેતા હતા ત્યારે મેં સાંભળેલા માંસ ભક્ષણના દોષો આ છે.
13.177.38
यो हि खादति सांसानि प्राणिनां जीवितैषिणाम् ।
सदा भवति वै पापः प्राणिहन्ता तथैव सः ॥ १३.१७७.३८ ॥
જીવવાની ઇચ્છા ધરાવતા પ્રાણીઓનું માંસ જે ખાય છે, તે સદા પાપી છે અને તે પ્રાણીઓનો હત્યારો પણ છે.
13.177.39
धनेन क्रयिको हन्ति खादकश्चोपभोगतः ।
घातको वधबन्धाभ्यामित्येष त्रिविधो वधः ॥ १३.१७७.३९ ॥
પૈસા આપીને ખરીદનાર મારે છે, ખાનાર ઉપભોગથી મારે છે, ઘાતક વધ અને બંધનથી મારે છે—આ રીતે વધ ત્રિવિધ છે.
13.177.40
अखादन्ननुमोदंश्च भावदोषेण मानवः ।
योऽनुमोदति हन्यन्तं सोऽपि दोषेण लिप्यते ॥ १३.१७७.४० ॥
પોતે ન ખાધું હોવા છતાં, ભાવદોષથી માણસ અનુમોદન આપે છે; જે મારી નખાતા પ્રાણીનું અનુમોદન કરે છે તે પણ દોષથી લેપાય છે.
13.177.41
अधृष्यः सर्वभूतानामायुष्मान्निरुजः सदा ।
भवत्यभक्षयन्मासं दयावान्प्राणिनामिह ॥ १३.१७७.४१ ॥
માંસ ન ખાઈને અહીં પ્રાણીઓ પ્રત્યે દયાળુ રહે છે, તે સર્વ પ્રાણીઓને અજેય, દીર્ઘાયુ અને સદા રોગમુક્ત થાય છે.
13.177.42
हिरण्यदानैर्गोदानैर्भूमिदानैश्च सर्वशः ।
मांसस्याभक्षणे धर्मो विशिष्ट इति नः श्रुतिः ॥ १३.१७७.४२ ॥
સોના, ગાય અને ભૂમિના દાનથી સર્વ રીતે, માંસ ન ખાવાનો ધર્મ વિશિષ્ટ છે, એવું અમે સાંભળ્યું છે.
13.177.43
अप्रोक्षितं वृथामासं विधिहीनं न भक्षयेत् ।
भक्षयन्निरयं याति नरो नास्त्यत्र संशयः ॥ १३.१७७.४३ ॥
પ્રોક્ષણ વિનાનું, વ્યર્થ મેળવેલું, વિધિહીન માંસ ન ખાવું. તે ખાનાર મનુષ્ય નરકે જાય છે, એમાં સંશય નથી.
13.177.44
प्रोक्षिताभ्युक्षितं मांसं तथा ब्राह्म्णकाम्यया ।
अल्पदोषमिति ज्ञेयं विपरिते तु लिप्यते ॥ १३.१७७.४४ ॥
પ્રોક્ષિત અને અભ્યુક્ષિત માંસ, તેમજ બ્રાહ્મણોની ઇચ્છાથી તૈયાર માંસ અલ્પ દોષવાળું જાણવું. પરંતુ વિપરીત હોય તો મનુષ્ય દોષમાં લિપ્ત થાય છે.
13.177.45
खादकस्य कृते जन्तून्यो हन्यात्पुरुषाधमः ।
महादोषकरस्तत्र घातको न तु खादकः ॥ १३.१७७.४५ ॥
ખાનારા માટે જે અધમ પુરુષ પ્રાણીઓને મારે છે, તે મહાદોષ કરનાર છે. ત્યાં મારનાર દોષી છે, ખાનાર નહીં.
13.177.46
इज्यायज्ञश्रुतिकृतैर्या मार्गैरबुधोऽधमः ।
हन्याज्जन्तून्मांसगृध्नुः स वै नरकभाङ्नरः ॥ १३.१७७.४६ ॥
યજ્ઞ, પૂજા અને શ્રુતિના બહાના હેઠળ માંસલોભે જીવોને મારનાર અજ્ઞાની અને અધમ મનુષ્ય ખરેખર નરકનો ભાગીદાર છે.
13.177.47
भक्षयित्वाऽपि यो मांसं पश्चादपि निवर्तते ।
तस्यापि सुमहान्धर्मो यः पापाद्विनिवर्तते ॥ १३.१७७.४७ ॥
માંસ ખાધા પછી પણ જે પછીથી તેનાથી પાછો ફરે છે, તેને પણ મહાન ધર્મ છે; જે પાપથી નિવૃત્ત થાય છે, તેને તે ધર્મ છે.
13.177.48
आहर्ता चानुमन्ता च विशस्ता क्रयविक्रयी ।
संस्कर्ता चोपभोक्ता च घातकाः सर्व एव ते ॥ १३.१७७.४८ ॥
લાવનાર, સંમતિ આપનાર, વધ કરનાર, ખરીદનાર-વેચનાર, રાંધનાર અને ખાનાર — તેઓ સૌ ઘાતક છે.
13.177.49
इदमन्यत्तु वक्ष्यामि प्रमाणं विधिनिर्मितम् ।
पुराणमुषिभिर्जुष्टं वेदेषु परिनिश्चितम् ॥ १३.१७७.४९ ॥
હવે બીજી એક વાત કહું છું — આ વિધિથી રચાયેલું પ્રમાણ છે, ઋષિઓએ સેવેલું પુરાણ છે, જે વેદોમાં નિશ્ચિત કહેલું છે.
13.177.50
प्रवृत्तिलक्षणे धर्मे फलार्थिभिरभिद्रुते ।
यथोक्तं राजशार्दूल न तु तन्मोक्षकारणम् ॥ १३.१७७.५० ॥
હે રાજશાર્દૂલ, ફળની ઇચ્છા રાખનારાઓ જેનું અનુસરણ કરે છે તે પ્રવૃત્તિ-લક્ષણ ધર્મમાં કહ્યા પ્રમાણે જ છે; પણ તે મોક્ષનું કારણ નથી.
13.177.51
हविर्यत्संस्कृतं मन्त्रैः प्रोक्षिताभ्युक्षितं शुचि ।
वेदोक्तेन प्रमाणेन पितॄणां प्रक्रियासु च।
प्रवृत्तिधर्मिणा भक्ष्यं नान्यथा मनुरब्रवीत् ॥ १३.१७७.५१ ॥
મંત્રોથી સંસ્કારિત, પ્રોક્ષિત અને અભ્યુક્ષિત, શુદ્ધ હવિષ્ય — વેદોક્ત પ્રમાણ મુજબ અને પિતૃકર્મોમાં પ્રવૃત્તિધર્મીએ જ ખાવા યોગ્ય; અન્યથા નહીં, એમ મનુએ કહ્યું છે.
13.177.52
अस्वर्ग्यमयशस्यं च रक्षोवद्भरतर्षभ ।
विधिहीनं नरः पूर्वं मांसं राजन्न भक्षयेत् ॥ १३.१७७.५२ ॥
હે ભરતર્ષભ, વિધિ વગર રાક્ષસોની જેમ માંસ ખાનારને સ્વર્ગ મળતું નથી, કીર્તિ પણ મળતી નથી. હે રાજન, વિધિ વિના મનુષ્યે માંસ ન ખાવું જોઈએ.
13.177.53
य इच्छेत्पुरुषोऽत्यन्तमात्मानं निरुपद्रवम् ।
स वर्जयेत मांसानि प्राणिनामिह सर्वशः ॥ १३.१७७.५३ ॥
જે મનુષ્ય પોતાને સંપૂર્ણ ઉપદ્રવ-રહિત રાખવા ઇચ્છે, તેણે આ જગતમાં પ્રાણીઓનું સર્વ પ્રકારનું માંસ સંપૂર્ણપણે ત્યજવું જોઈએ.
13.177.54
श्रूयते हि पुराकल्पे नृणां व्रीहिमयः पशुः ।
येनायजन्त विद्वांसः पुण्यलोकपरायणाः ॥ १३.१७७.५४ ॥
સાંભળવામાં આવે છે કે પ્રાચીન કાળમાં મનુષ્યોનો યજ્ઞપશુ ચોખાથી બનેલો હતો, જેનાથી પુણ્યલોકપરાયણ વિદ્વાનો યજ્ઞ કરતા.
13.177.55
ऋषिभिः संशयं पृष्टो वसुश्चेदिपतिः पुरा ।
अभक्ष्यमपि मांसं यः प्राह भक्ष्यमिति प्रभो ॥ १३.१७७.५५ ॥
પૂર્વે ઋષિઓએ સંશયથી પૂછ્યું ત્યારે ચેદિપતિ વસુએ, હે પ્રભો, અભક્ષ્ય માંસને પણ ભક્ષ્ય કહ્યું.
13.177.56
आकाशादवनिं प्राप्तस्ततः स पृथिवीपतिः ।
यस्तदेव पुनश्चोक्त्वा विवेश धरणीतलम् ॥ १३.१७७.५६ ॥
પછી તે પૃથ્વીપતિ આકાશમાંથી પૃથ્વી પર પડ્યો; એ જ વાત ફરી કહીને તે ધરણીતળમાં પ્રવેશ્યો.
13.177.57
प्रजानां हितकामेन त्वगस्त्येन महात्मना ।
आरण्याः सर्वदैवत्याः प्रोक्षितास्तापसैर्मृगाः ॥ १३.१७७.५७ ॥
પ્રજાના હિતની ઇચ્છાવાળા મહાત્મા અગસ્ત્ય અને તપસ્વીઓએ વનના સર્વદેવતાસંબંધી મૃગોને પ્રોક્ષિત કર્યા.
13.177.58
क्रिया ह्येवं न हीयन्ते पितृदैवतसंश्रिताः ।
प्रीयन्ते पितरश्चैव न्यायतो मांसतर्पिताः ॥ १३.१७७.५८ ॥
આ રીતે પિતૃ અને દેવતાઓ પર આધારિત ક્રિયાઓ ઘટતી નથી; માંસથી તૃપ્ત થયેલા પિતૃઓ ન્યાયપૂર્વક પ્રસન્ન થાય છે.
13.177.59
इदं तु शृणु राजेन्द्र मांसस्याभक्षणे गुणाः ।
अभक्षणे सर्वसुखं मांसस्य मनुजाधिप ॥ १३.१७७.५९ ॥
હે રાજેન્દ્ર, હવે માંસ ન ખાવાના ગુણો સાંભળ; હે મનુજાધિપ, માંસ ન ખાવામાં સર્વ સુખ છે.
13.177.60
यस्तु वर्षशतं पूर्णं तपस्तप्येत्सुदारुणम् ।
यश्चैव वर्जयेन्मांसं सममेतन्मतं मम ॥ १३.१७७.६० ॥
જે સો વર્ષ સુધી સંપૂર્ણપણે અતિ કઠોર તપ કરે, અને જે માંસનો ત્યાગ કરે — મારા મતે આ બન્ને સમાન છે.
13.177.61
कौमुद्यास्तु विशेषेण शुक्लपक्षे नराधिप ।
वर्जयेत्सर्वमांसानि धर्मो ह्यत्र विधीयते ॥ १३.१७७.६१ ॥
હે નરાધિપ, ખાસ કરીને કૌમુદીના શુક્લ પક્ષમાં સર્વ પ્રકારનું માંસ વર્જવું જોઈએ; અહીં તે જ ધર્મ વિહિત છે.
13.177.62
चतुरो वार्षिकान्मासान्यो मांसं परिवर्जयेत् ।
चत्वारि भद्राण्याप्नोति कीर्तिमायुर्यशो बलम् ॥ १३.१७७.६२ ॥
વર્ષાઋતુના ચાર મહિના જે માંસનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કરે છે, તે ચાર કલ્યાણ પામે છે: કીર્તિ, આયુષ્ય, યશ અને બળ.
13.177.63
अथवा मासमेकं वै सर्वमांसान्यभक्षयन् ।
अतीत्य सर्वदुःखानि सुखं जीवेन्निरामयः ॥ १३.१७७.६३ ॥
અથવા જે એક મહિનો સર્વ માંસ ન ખાતાં રહે છે, તે સર્વ દુઃખોને પાર કરીને રોગરહિત થઈ સુખેથી જીવે છે.
13.177.64
वर्जयन्ति हि मांसानि मासशः पक्षशोपि वा ।
तेषां हिंसानिवृत्तानां ब्रह्मलोको विधीयते ॥ १३.१७७.६४ ॥
જે મહિને-મહિને કે પખવાડિયે-પખવાડિયે માંસ વર્જે છે, હિંસાથી નિવૃત્ત એવા તેમના માટે બ્રહ્મલોક વિહિત છે.
13.177.65
मांसं तु कौमुदं पक्षं वर्जितं पार्थ राजभिः ।
सर्वभूतात्मभूतस्थैर्विदितार्थपरावरैः ॥ १३.१७७.६५ ॥
હે પાર્થ, કૌમુદ પક્ષમાં માંસ રાજાઓએ વર્જ્યું છે — જે સર્વ ભૂતોના આત્મામાં સ્થિત અને પર-અવરનો અર્થ જાણનારા છે તેમના દ્વારા.
13.177.66
नाभागेनाम्बरीषेण गयेन च महात्मना ।
आयुषाऽथानरण्येन दिलीपरघुसूनुभिः ॥ १३.१७७.६६ ॥
નાભાગ, અંબરીષ, મહાત્મા ગય, આયુ, અનરણ્ય તથા દિલીપ અને રઘુના પુત્રો દ્વારા (આ રીતે આચરણ થયું).
13.177.67
कार्तवीर्यानिरुद्धाभ्यां नहुषेण ययातिना ।
नृगेण विष्वगश्वेन तथैव शशबिन्दुना ॥ १३.१७७.६७ ॥
કાર્તવીર્ય અને અનિરુદ્ધ, નહુષ, યયાતિ, નૃગ, વિષ્વગશ્વ તથા શશબિંદુ પણ એ જ રીતે (આચરણ કર્યું).
13.177.68
युवनाश्वेन च तथा शिबिनौशीनरेण च ।
मुचुकुन्देन मान्धात्रा हरिश्चन्द्रेण वा विभो ॥ १३.१७७.६८ ॥
યુવનાશ્વ, ઉશીનરનો પુત્ર શિબિ, મુચુકુન્દ, માંધાતા, હરિશ્ચંદ્ર — હે વિભો, તેમણે પણ (એ જ રીતે કર્યું).
13.177.69
सत्यं वदत माऽसत्यं सत्यं धर्मः सनातनः ।
हरिश्चन्द्रश्चरति वै दिवि सत्येन चन्द्रवत् ॥ १३.१७७.६९ ॥
સત્ય બોલો, અસત્ય નહીં; સત્ય જ સનાતન ધર્મ છે. હરિશ્ચંદ્ર સત્યના બળે સ્વર્ગમાં ચંદ્રની જેમ વિચરે છે.
13.177.70
श्येनचित्रेण राजेन्द्र सोमकेन वृकेण च ।
रैवते रन्तिदेवेन वसुना सृञ्जयेन च ॥ १३.१७७.७० ॥
હે રાજેન્દ્ર! શ્યેનચિત્ર, સોમક, વૃક, રૈવત, રન્તિદેવ, વસુ અને સૃંજય પણ (એ જ રીતે આચરણ કર્યું).
13.177.71
एतैश्चान्यैश्च राजेन्द्र कृपेण भरतेन च ।
दुष्यन्तेन करूशेन रामालर्कनलैस्तथा।
विचकाश्वेन निमिना जनकेन च धीमता ॥ १३.१७७.७१ ॥
હે રાજેન્દ્ર! આમના દ્વારા અને અન્યો દ્વારા, કૃપ, ભરત, દુષ્યંત, કરૂષ, રામ, અલર્ક અને નલ દ્વારા, તેમજ વિચક્રાશ્વ, નિમિ અને બુદ્ધિમાન જનક દ્વારા પણ (એ જ રીતે કરાયું).
13.177.72
ऐलेन पृथुना चैंव वीरसेनेन चैव ह ।
इक्ष्वाकुणा शम्भुना च श्वेतेन सगरेण च ॥ १३.१७७.७२ ॥
ઐલ, પૃથુ, વીરસેન, ઇક્ષ્વાકુ, શંભુ, શ્વેત અને સગર પણ (એમ જ કર્યું).
13.177.73
अजेन धुन्धुना चैव तथैव च सुबाहुना ।
हर्यश्वेन च राजेन्द्र क्षुपेण भरतेन च ॥ १३.१७७.७३ ॥
અજ, ધુંધુ, સુબાહુ, હર્યશ્વ, ક્ષુપ અને ભરત પણ (એમ જ કર્યું), હે રાજેન્દ્ર.
13.177.74
एतैश्चान्यैश्च राजेन्द्रि पुरा मांसं न भक्षितम् ।
शारदं कौमुदं मासं ततस्ते स्वर्गमाप्नुवन् ॥ १३.१७७.७४ ॥
આમના દ્વારા અને અન્ય દ્વારા, હે રાજેન્દ્ર, પૂર્વે માંસ ખાવામાં આવ્યું નહોતું; શરદ ઋતુના કૌમુદ માસમાં તેઓ સ્વર્ગ પામ્યા.
13.177.75
ब्रह्मलोके च तिष्ठन्ति ज्वलमानाः श्रियाऽन्विताः ।
उपास्यमाना गन्धर्वैः स्त्रीसहस्रसमन्विताः ॥ १३.१७७.७५ ॥
તેઓ બ્રહ્મલોકમાં તેજસ્વી અને શોભાયુક્ત થઈને રહે છે; ગંધર્વો દ્વારા સેવાયેલા, હજારો સ્ત્રીઓ સાથે.
13.177.76
तदेतदुत्तमं धर्ममहिंसाधर्मलक्षणम् ।
ये चरन्ति महात्मानो नाकपृष्ठे वसन्ति ते ॥ १३.१७७.७६ ॥
અહિંસા-ધર્મનાં લક્ષણવાળો આ જ ઉત્તમ ધર્મ છે; જે મહાત્માઓ તેનું આચરણ કરે છે તેઓ સ્વર્ગની ટોચ પર વસે છે.
13.177.77
मधु मांसं च ये नित्यं वर्जयन्तीह धार्मिकाः ।
जन्मप्रभृति मद्यं च सर्व ते मुनयः स्मृताः ॥ १३.१७७.७७ ॥
જે ધાર્મિકો અહીં સદા મધ અને માંસનો ત્યાગ કરે છે, અને જન્મથી જ મદ્ય તથા સર્વનો ત્યાગ કરે છે, તેઓ મુનિ ગણાય છે.
13.177.78
इमं धर्मममांसादं यश्चरेनच्छ्रावयीत वा ।
अपि चेत्सुदुराचारो न जातु निरयं व्रजेत् ॥ १३.१७७.७८ ॥
માંસત્યાગના આ ધર્મનું જે આચરણ કરે અથવા તે સંભળાવે, તે અતિ દુરાચારી હોય તોપણ ક્યારેય નરકમાં જતો નથી.
13.177.79
पठेद्वा च इदं राजञ्शृणुयाद्वाऽप्यभीक्ष्णशः ।
अमांसभक्षणविधिं पवित्रमृषिपूजितम् ॥ १३.१७७.७९ ॥
હે રાજન, જે આ વાંચે અથવા વારંવાર સાંભળે, માંસભક્ષણ ન કરવાનો આ પવિત્ર, ઋષિપૂજિત વિધિ.
13.177.80
विमुक्तः सर्वपापेभ्यः सर्वकामैर्महीयते ।
विशिष्टतां ज्ञातिषु च लभते नात्र संशयः।
अहिंस्रो दानशीलश्च मधुमांसविवर्जितः ॥ १३.१७७.८० ॥
તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ, સર્વ કામનાઓથી સન્માનિત થાય છે; સ્વજનોમાં વિશિષ્ટતા પામે છે — આમાં સંશય નથી. અહિંસક, દાનશીલ અને મધ-માંસ ત્યાગનારો [આ જ ફળ પામે છે].
13.177.81
आपन्नश्चापदो मुच्येद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् ।
मुच्येत्तथाऽऽतुरो रोगाद्दुःखान्मुच्येत दुःखितः ॥ १३.१७७.८१ ॥
આપત્તિમાં પડેલો આપત્તિમાંથી મુક્ત થાય છે, બંધાયેલો બંધનમાંથી છૂટે છે; તેમજ રોગી રોગમાંથી અને દુઃખી દુઃખમાંથી મુક્ત થાય છે.
13.177.82
तिर्यग्योनिं न गच्छेत रूपवांश्च भवेन्नरः ।
ऋद्धिमान्वै कुरुश्रेष्ठ प्राप्नुयाच्च महद्यशः ॥ १३.१७७.८२ ॥
તે તિર્યક યોનિમાં જતો નથી; મનુષ્ય થઈને રૂપવાન થાય છે. હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તે સમૃદ્ધિ અને મહાન યશ પામે છે.
13.177.83
एतत्ते कथितं राजन्मांसस्य परिवर्जने ।
प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च विधानमृषिनिर्मितम् ॥ १३.१७७.८३ ॥
હે રાજન, માંસત્યાગ વિશે તને આ કહેવામાં આવ્યું — પ્રવૃત્તિ અને નિવૃત્તિ બંનેમાં ઋષિઓએ રચેલો વિધિ.