મહાભારત · અધ્યાય 13.178
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.178.1
इमे वै मानवा लोके भृशं मांसेषु गृद्धिनः ।
विसृज्य विविधान्भक्ष्यान्महारक्षोगणा इव ॥ १३.१७८.१ ॥
આ જગતમાં આ મનુષ્યો માંસ માટે અત્યંત લોભી છે; વિવિધ ભક્ષ્યોને છોડીને તેઓ જાણે મહારાક્ષસોનાં ટોળાં હોય તેવા છે.
13.178.2
अपूपान्विविधाकाराञ्शाकानि विविधानि च ।
पादपान्रससंयुक्तान्न चेच्छन्ति यथाऽऽमिषम् ॥ १३.१७८.२ ॥
વિવિધ આકારના પૂડલા, અનેક પ્રકારનાં શાક અને રસાળ વૃક્ષફળો — માંસની જેમ તેઓ એને ઇચ્છતા નથી.
13.178.3
तत्र मे बुद्धिरत्रेव विषये परिमुह्यते ।
न मन्ये रसतः किञ्चिन्मांसतोऽस्तीति किञ्चन ॥ १३.१७८.३ ॥
આ વિષયમાં મારી બુદ્ધિ અહીં જ મૂંઝાય છે; મને લાગે છે કે રસથી કંઈ શ્રેષ્ઠ નથી અને માંસથી પણ કંઈ શ્રેષ્ઠ નથી.
13.178.4
तदिच्छामि गुणाञ्श्रोतुं मांसस्याभक्षणे प्रभो ।
भक्षणे चैव ये दोषास्तांश्चैव पुरुषर्षभ ॥ १३.१७८.४ ॥
તેથી હે પ્રભુ, માંસ ન ખાવાના ગુણો અને તે ખાવાના દોષો સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
13.178.5
सर्वसत्त्वेन धर्मज्ञ यथावदिह धर्मतः ।
किं वा भक्ष्यमभक्ष्यं वा सर्वमेतद्वदस्व मे ॥ १३.१७८.५ ॥
હે ધર્મજ્ઞ, સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે કરુણાથી, અહીં ધર્મ અનુસાર શું ભક્ષ્ય છે અને શું અભક્ષ્ય છે — આ બધું મને યથાર્થ રીતે કહો.
13.178.6
यथैतद्यादृशं चैव गुणा ये चास्य वर्जने ।
दोषा भक्षयतो येऽपि तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.१७८.६ ॥
આ કેવું છે, આને વર્જવામાં જે ગુણો છે, અને આને ખાનારને જે દોષો છે — હે પિતામહ, તે મને કહો.
13.178.7
सर्वमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत ।
न मांसात्परमं किञ्चिद्रसतो विद्यते भुवि ॥ १३.१७८.७ ॥
હે મહાબાહુ, ભરતવંશી, તું કહે છે તે બધું સાચું છે. પણ પૃથ્વી પર સ્વાદમાં માંસ કરતાં ચડિયાતું કંઈ નથી.
13.178.8
क्षतक्षीणाभितप्तानां ग्राम्यधर्मरतात्मनाम् ।
अध्वना कर्शितानां च न मांसाद्विद्यते परम् ॥ १३.१७८.८ ॥
ઘાયલ, ક્ષીણ, પીડિત, લૌકિક ધર્મમાં મન રમતા લોકો, અને પ્રવાસથી થાકેલા — તેમના માટે માંસ કરતાં ચડિયાતું કંઈ નથી.
13.178.9
सद्यो वर्धयति प्राणान्पुष्टिमग्र्यां दधाति च ।
नाशो भक्षणदोषः स्याद्दानमेव सदा मतम् ॥ १३.१७८.९ ॥
તે તરત જ પ્રાણ વધારે છે અને ઉત્તમ પુષ્ટિ આપે છે. ખાવાનો દોષ વિનાશ છે; તેથી દાન જ સદા શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવ્યું છે.
13.178.10
क्षुधितानां द्विजानां च सर्वेषां चापि जीवितम् ।
दत्त्वा भवति पूतात्मा श्रद्धया लोभवर्जितः ॥ १३.१७८.१० ॥
ભૂખ્યા દ્વિજો અને સર્વને જીવન આપીને, શ્રદ્ધાથી અને લોભ વિના રહેનાર પવિત્રાત્મા બને છે.
13.178.11
शिक्षयन्ति न याचन्ते दर्शयन्ति स्वमूर्तिभिः ।
अवस्थेयमदानस्य मा भूदेवं भवानिति।
दानाद्यः सुशुचिर्मांसं पुनर्नैव च भक्षयेत् ॥ १३.१७८.११ ॥
તેઓ શીખવે છે, માંગતા નથી, પોતાના રૂપથી બતાવે છે: 'ન આપવાની આ દશા તને ન થાઓ.' દાનથી અતિ પવિત્ર બનેલો માણસ ફરી માંસ ન ખાય.
13.178.12
न भक्ष्योऽभ्याधिकः कश्चिन्मांसादस्ति परंतप ।
विवर्जने तु बहवो गुणाः कौरवनन्दन।
ये भवन्ति मनुष्याणां तान्मे निगदतः शृणु ॥ १३.१७८.१२ ॥
હે પરંતપ, માંસ કરતાં ખાવા યોગ્ય ચડિયાતું કંઈ નથી. પરંતુ હે કૌરવનંદન, તેનો ત્યાગ કરવામાં માણસોને ઘણા ગુણો થાય છે; હું કહું છું તે સાંભળ.
13.178.13
स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयितुमिच्छति ।
नास्ति क्षुद्रतरस्तस्मात्स नृशंसतरो नरः ॥ १३.१७८.१३ ॥
જે પોતાનું માંસ બીજાના માંસથી વધારવા ઇચ્છે છે, તેના કરતાં વધુ નીચ કોઈ નથી; તે માણસ અત્યંત ક્રૂર છે.
13.178.14
न हि प्राणात्प्रियतरं लोके किञ्चन विद्यते ।
तस्माद्दयां नरः कुर्याद्यथाऽऽत्मनि तथा परे ॥ १३.१७८.१४ ॥
જગતમાં પ્રાણથી વધુ પ્રિય કંઈ નથી; તેથી માણસે જેમ પોતાના પ્રત્યે દયા રાખે, તેમ બીજાઓ પ્રત્યે પણ રાખવી.
13.178.15
शुक्राच्च तात सम्भूतिर्मांसस्येह न संशयः ।
भक्षणे तु महान्दोषो मलेन स हि कल्प्यते ॥ १३.१७८.१५ ॥
હે તાત, આમાં સંશય નથી કે માંસની ઉત્પત્તિ શુક્રમાંથી થાય છે; પરંતુ તે ખાવામાં મોટો દોષ છે, કારણ કે તે મળ સમાન ગણાય છે.
13.178.16
अहिंसालक्षणो धर्म इति वेदविदो विदुः ।
यदहिंस्रं भवेत्कर्म तत्कुर्यादात्मविन्नरः ॥ १३.१७८.१६ ॥
વેદજ્ઞો કહે છે કે ધર્મનું લક્ષણ અહિંસા છે; જે કર્મ હિંસારહિત હોય તે આત્મજ્ઞ માણસે કરવું.
13.178.17
पितृदैवतयज्ञेषु प्रोक्षितं हविरुच्यते ।
विधिना वेददृष्टेन तद्भुक्त्वेह न दुष्यति ॥ १३.१७८.१७ ॥
પિતૃ અને દેવ યજ્ઞોમાં પ્રોક્ષિત હવિ એવું તેને કહેવાય છે; વેદવિહિત વિધિથી તે ખાવાથી અહીં માણસ દૂષિત થતો નથી.
13.178.18
यज्ञार्थे पशवः सृष्टा इत्यपि श्रूयते श्रुतिः ।
अतोऽन्यथा प्रवृत्तानां राक्षसो विधिरुच्यते ॥ १३.१७८.१८ ॥
યજ્ઞ માટે જ પશુઓ સર્જાયા છે, એવું શ્રુતિમાં પણ સંભળાય છે; તેથી જેઓ તેનાથી વિરુદ્ધ વર્તે છે, તેમની રીતને રાક્ષસી વિધિ કહેવાય છે.
13.178.19
क्षत्रियाणां तु यो दृष्टो विधिस्तमपि मे शृणु ।
वीर्येणोपार्जितं मांसं यथा भुञ्जन्न दुष्यति ॥ १३.१७८.१९ ॥
ક્ષત્રિયો માટે જે વિધિ જોવામાં આવ્યો છે, તે પણ મારી પાસેથી સાંભળો. પરાક્રમથી મેળવેલું માંસ ખાનાર દોષી થતો નથી.
13.178.20
आरण्याः सर्वदैवत्याः सर्वशः प्रोक्षिता मृगाः ।
अगस्त्येन पुरा राजन्मृगया येन पूज्यते ॥ १३.१७८.२० ॥
વનનાં બધાં મૃગ સર્વદેવતામય છે; પૂર્વે અગસ્ત્યે તેમને સંપૂર્ણપણે પ્રોક્ષિત કર્યાં. હે રાજન, તેથી મૃગયા પૂજાય છે.
13.178.21
रक्षणार्थाय भूतानां हिंस्रान्हन्यान्मृगान्पुनः ।
नात्मानमपरित्यज्य मृगया नाम विद्यते ॥ १३.१७८.२१ ॥
જીવોના રક્ષણ માટે હિંસક પ્રાણીઓને મારવા જોઈએ, અને ફરી મૃગોને પણ મારી શકાય; પરંતુ પોતાનો ત્યાગ કર્યા વિના મૃગયા નામની કોઈ વસ્તુ નથી.
13.178.22
समतामुपसङ्गम्य रूपं हन्यान्न वा नृप ।
अतो राजर्षयः सर्वे मृगयां यान्ति भारत।
न हि लिप्यन्ति पापेन न चैतत्पातकं भुवि ॥ १३.१७८.२२ ॥
સમતા પ્રાપ્ત કરીને રૂપ (પ્રાણી) મારવું કે ન મારવું, હે નૃપ. તેથી બધા રાજર્ષિઓ મૃગયાએ જાય છે, હે ભારત. તેઓ પાપથી લિપ્ત થતા નથી; પૃથ્વી પર આ પાતક પણ નથી.
13.178.23
न ह्यतः सदृशं किञ्चिदिह लोके परत्र च ।
यत्सर्वेष्विह भूतेषु दया कौरवन्दन ॥ १३.१७८.२३ ॥
આ લોકમાં કે પરલોકમાં આના સમાન કંઈ નથી; આ બધા જીવો પર દયા જ છે, હે કૌરવનંદન.
13.178.24
न भयं विद्यते जातु नरस्येह दयावतः ।
दयावतामिमे लोकाः परे चापि तपस्विनाम् ॥ १३.१७८.२४ ॥
અહીં દયાળુ મનુષ્યને કદી ભય હોતો નથી. દયાળુઓ માટે આ લોક છે, અને તપસ્વીઓ માટે પરલોક પણ છે.
13.178.25
अभयं सर्वभूतेभ्यो यो ददाति दयापरः ।
अभयं तस्य भूतानि ददतीत्यनुशुश्रुम ॥ १३.१७८.२५ ॥
જે દયાપરાયણ સર્વ પ્રાણીઓને અભય આપે છે, તેને પ્રાણીઓ પણ અભય આપે છે — એમ અમે સાંભળ્યું છે.
13.178.26
क्षतं च स्खलितं चैव पतितं क्लिन्नमाहतम् ।
सर्वभूतानि रक्षन्ति समेषु विषमेषु च। ॥ १३.१७८.२६ ॥
ઘાયલ, લથડેલો, પડેલો, ભીંજાયેલો, પ્રહારથી પીડિત — સમ અને વિષમ બંને સ્થળોએ સર્વ પ્રાણીઓ તેમનું રક્ષણ કરે છે.
13.178.27
नैनं व्यालमृगा घ्नन्ति न पिशाचा न राक्षसाः ।
मुच्यते भयकालेषु मोक्षयेद्यो भये परान् ॥ १३.१७८.२७ ॥
તેને હિંસક પશુઓ મારતા નથી, પિશાચો કે રાક્ષસો પણ મારતા નથી. ભયના સમયે જે ભયમાં પડેલા બીજાઓને છોડાવે છે, તે મુક્ત થાય છે.
13.178.28
प्राणदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति ।
न ह्यात्मनः प्रियतरं किञ्चिदस्तीह निश्चितम् ॥ १३.१७८.२८ ॥
પ્રાણદાન કરતાં શ્રેષ્ઠ દાન થયું નથી કે થશે નહિ. આ જગતમાં પોતાનાથી પ્રિય કંઈ નિશ્ચિતપણે નથી.
13.178.29
अनिष्टं सर्वभूतानां मरणं नाम भारत ।
मृत्युकाले हि भूतानां सद्यो जायति वेपथुः ॥ १३.१७८.२९ ॥
હે ભારત, મૃત્યુ સર્વ પ્રાણીઓને અનિષ્ટ છે. મૃત્યુકાળે પ્રાણીઓમાં તરત જ કંપન ઉત્પન્ન થાય છે.
13.178.30
व्याधिजन्मजरादुःखैर्नित्यं संसारसागरे ।
जन्तवः परिवर्तन्ते मरणादुद्विजन्ति च ॥ १३.१७८.३० ॥
વ્યાધિ, જન્મ અને જરાના દુઃખોથી સદા સંસારસાગરમાં પ્રાણીઓ ફરતા રહે છે, અને મરણથી તેઓ ગભરાય છે.
13.178.31
गर्भवासेषु पच्यन्ते क्षाराम्लकटुकै रसैः ।
मूत्रस्वेदपुरीषाणां परुषैर्भृशदारुणैः ॥ १३.१७८.३१ ॥
ગર્ભવાસોમાં ક્ષાર, ખાટા અને તીખા રસોથી, તથા મૂત્ર, પરસેવો અને મળના કઠોર અને અતિ ભયંકર રસોથી તેઓ પકવાય છે.
13.178.32
जाताश्चाप्यवशास्तत्र च्छिद्यमानाः पुनःपुनः ।
हन्यमानाश्च दृश्यन्ते विवशा मांसगृद्धिनः ॥ १३.१७८.३२ ॥
ત્યાં જન્મ લઈને પણ તેઓ અસહાય હોય છે; વારંવાર કપાતા અને મરાતા, માંસના લોભે વિવશ દેખાય છે.
13.178.33
कुम्भीपाके च पच्यन्ते तां तां योनिमुपागताः ।
आक्रम्य मार्यमाणाश्च त्रास्यन्त्यन्ये पुनःपुनः ॥ १३.१७८.३३ ॥
કુંભીપાકમાં તેઓ પકવાય છે; તે તે યોનિને પ્રાપ્ત થયેલા. અન્યો આક્રમણ પામી મરાય છે અને વારંવાર ભયભીત થાય છે.
13.178.34
नात्मनोऽस्ति प्रियतरः पृथिवीमनुसृत्य ह ।
तस्मात्प्राणिषु सर्वेषु दयावानात्मवान्भवेत् ॥ १३.१७८.३४ ॥
પૃથ્વીમાં શોધ્યા છતાં પોતાથી વધારે પ્રિય કંઈ નથી; તેથી સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે દયાળુ અને આત્મસંયમી થવું જોઈએ.
13.178.35
सर्वमांसानि यो राजन्यावज्जीवं न भक्षयेत् ।
आश्वासं विपुलं स्थानं प्राप्नुयान्नात्र संशयः ॥ १३.१७८.३५ ॥
હે રાજન્! જે જીવનપર્યંત બધી જાતનું માંસ ખાતો નથી, તે મોટી શાંતિ અને ઉચ્ચ સ્થાન પામે છે; એમાં સંશય નથી.
13.178.36
ये भक्षयन्ति मांसानि भूतानां जीवितैषिणाम् ।
भक्ष्यन्ते तेऽपि भूतैस्तैरिति मे नास्ति संशयः ॥ १३.१७८.३६ ॥
જીવવાની ઇચ્છા રાખતા પ્રાણીઓનું માંસ જે ખાય છે, તેઓ પણ તે જ પ્રાણીઓ દ્વારા ખવાશે; એમાં મને સંશય નથી.
13.178.37
मां स भक्षयते यस्माद्भक्षयिष्ये तमप्यहम् ।
एतन्मांसस्य मांसत्वमनुबुद्ध्यस्व भारत ॥ १३.१७८.३७ ॥
તે જેને ખાય છે, હું પણ તેને ખાઈશ. હે ભારત, આ માંસનું માંસત્વ આ રીતે સમજ.
13.178.38
घातको वध्यते नित्यं तथा बध्येत बन्धकः ।
आक्रोष्टा क्रुध्यते राजन्द्वेष्टा द्वेष्यत्वमाप्नुते ॥ १३.१७८.३८ ॥
ઘાતક હંમેશાં મરાય છે; બાંધનાર પણ એ જ રીતે બંધાય છે. હે રાજન, નિંદક ક્રોધનું પાત્ર બને છે; દ્વેષ કરનાર દ્વેષ્ય બને છે.
13.178.39
येनयेन शरीरेण यद्यत्कर्म करोति यः ।
तेनतेन शरीरेण तत्तत्फलमुपाश्नुते ॥ १३.१७८.३९ ॥
જે જે શરીરથી જે જે કર્મ કરે છે, તે જ શરીરથી તેનું ફળ તે પ્રાપ્ત કરે છે.
13.178.40
अहिंसा परमो धर्मस्तथाऽहिंसा परो दमः ।
अहिंसा परमं दानमहिंसा परमं तपः ॥ १३.१७८.४० ॥
અહિંસા પરમ ધર્મ છે, અને અહિંસા જ પરમ દમ છે. અહિંસા પરમ દાન છે, અહિંસા પરમ તપ છે.
13.178.41
अहिंसा परमं मिमहिंसा परमं सुखम् ।
सर्वयज्ञेषु वा दानं सर्वतीर्थेषु वा प्लुतम्। ॥ १३.१७८.४१ ॥
અહિંસા જ પરમ સુખ છે; અહિંસા જ પરમ સુખ છે. સર્વ યજ્ઞોમાંનું દાન, અથવા સર્વ તીર્થોમાંનું સ્નાન (અહિંસા જેટલું નથી).
13.178.42
सर्वदानफलं वाऽपि नैतत्तुल्यमहिंसया ।
अहिंसस्य तपोऽक्षय्यमहिंस्रो जयते सदा। ॥ १३.१७८.४२ ॥
સર્વ દાનનું ફળ પણ અહિંસા સમાન નથી. અહિંસકનું તપ અક્ષય છે; અહિંસક સદા જીતે છે.
13.178.43
अहिंस्रः सर्वभूतानां यथा माता यथा पिता ।
एतत्फलमहिंसायां भूयश्च कुरुपुङ्गव। ॥ १३.१७८.४३ ॥
સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે અહિંસક રહેનાર માતા અને પિતા જેવો છે. હે કુરુશ્રેષ્ઠ, અહિંસાનું ફળ આ જ છે, વળી.
13.178.44
न हि शक्या गुणा वक्तुमपि वर्षशतैरपि ॥ १३.१७८.४४ ॥
સો વર્ષ સુધી પણ તેના ગુણો કહેવા શક્ય નથી.