महाभारत · अध्याय 13.178
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.178.1
इमे वै मानवा लोके भृशं मांसेषु गृद्धिनः ।
विसृज्य विविधान्भक्ष्यान्महारक्षोगणा इव ॥ १३.१७८.१ ॥
या जगात हे मानव मांसासाठी अत्यंत लोभी आहेत; नानाविध भक्ष्य सोडून ते जणू महाराक्षसांचे समूह आहेत.
13.178.2
अपूपान्विविधाकाराञ्शाकानि विविधानि च ।
पादपान्रससंयुक्तान्न चेच्छन्ति यथाऽऽमिषम् ॥ १३.१७८.२ ॥
विविध आकारांचे अपूप, नानाविध भाज्या आणि रसाळ वृक्षफळे ते मांसाप्रमाणे इच्छित नाहीत.
13.178.3
तत्र मे बुद्धिरत्रेव विषये परिमुह्यते ।
न मन्ये रसतः किञ्चिन्मांसतोऽस्तीति किञ्चन ॥ १३.१७८.३ ॥
या विषयात माझी बुद्धी येथेच गोंधळते; रसापासून काहीही श्रेष्ठ नाही आणि मांसापासूनही काही श्रेष्ठ नाही, असे मला वाटते.
13.178.4
तदिच्छामि गुणाञ्श्रोतुं मांसस्याभक्षणे प्रभो ।
भक्षणे चैव ये दोषास्तांश्चैव पुरुषर्षभ ॥ १३.१७८.४ ॥
म्हणून हे प्रभो, मांस न खाण्याचे गुण आणि ते खाण्याचे दोष ऐकण्याची माझी इच्छा आहे, हे पुरुषश्रेष्ठा.
13.178.5
सर्वसत्त्वेन धर्मज्ञ यथावदिह धर्मतः ।
किं वा भक्ष्यमभक्ष्यं वा सर्वमेतद्वदस्व मे ॥ १३.१७८.५ ॥
हे धर्मज्ञा, सर्व प्राण्यांविषयी करुणेने, येथे धर्मानुसार काय भक्ष्य आणि काय अभक्ष्य आहे, हे सर्व यथार्थपणे मला सांगा.
13.178.6
यथैतद्यादृशं चैव गुणा ये चास्य वर्जने ।
दोषा भक्षयतो येऽपि तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.१७८.६ ॥
हे कसे आहे, हे वर्ज्य करण्यात कोणते गुण आहेत आणि हे खाणाऱ्याला कोणते दोष आहेत — हे पितामहा, ते मला सांगा.
13.178.7
सर्वमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत ।
न मांसात्परमं किञ्चिद्रसतो विद्यते भुवि ॥ १३.१७८.७ ॥
हे महाबाहो, भरतवंशज, तू म्हणतोस ते सर्व खरे आहे. पण पृथ्वीवर चवीत मांसापेक्षा श्रेष्ठ काहीही नाही.
13.178.8
क्षतक्षीणाभितप्तानां ग्राम्यधर्मरतात्मनाम् ।
अध्वना कर्शितानां च न मांसाद्विद्यते परम् ॥ १३.१७८.८ ॥
जखमी, क्षीण, पीडित, लौकिक धर्मात रमलेल्या मनाचे, आणि प्रवासाने थकलेले — यांच्यासाठी मांसापेक्षा श्रेष्ठ काही नाही.
13.178.9
सद्यो वर्धयति प्राणान्पुष्टिमग्र्यां दधाति च ।
नाशो भक्षणदोषः स्याद्दानमेव सदा मतम् ॥ १३.१७८.९ ॥
ते तत्काळ प्राण वाढवते आणि उत्तम पुष्टी देते. भक्षणाचा दोष म्हणजे नाश; म्हणून दानच नेहमी श्रेष्ठ मानले गेले आहे.
13.178.10
क्षुधितानां द्विजानां च सर्वेषां चापि जीवितम् ।
दत्त्वा भवति पूतात्मा श्रद्धया लोभवर्जितः ॥ १३.१७८.१० ॥
भुकेल्या द्विजांना आणि सर्वांना जीवन देऊन, श्रद्धेने आणि लोभाशिवाय राहणारा पवित्र आत्मा होतो.
13.178.11
शिक्षयन्ति न याचन्ते दर्शयन्ति स्वमूर्तिभिः ।
अवस्थेयमदानस्य मा भूदेवं भवानिति।
दानाद्यः सुशुचिर्मांसं पुनर्नैव च भक्षयेत् ॥ १३.१७८.११ ॥
ते शिकवतात, याचना करत नाहीत, स्वतःच्या रूपाने दाखवतात: 'न दिल्याची ही अवस्था तुला न येवो.' दानाने अतिशुद्ध झालेल्याने पुन्हा मांस खाऊ नये.
13.178.12
न भक्ष्योऽभ्याधिकः कश्चिन्मांसादस्ति परंतप ।
विवर्जने तु बहवो गुणाः कौरवनन्दन।
ये भवन्ति मनुष्याणां तान्मे निगदतः शृणु ॥ १३.१७८.१२ ॥
हे परंतपा, मांसापेक्षा खाण्यायोग्य श्रेष्ठ काहीही नाही. पण हे कौरवनंदना, ते वर्ज्य केल्याने माणसांना अनेक गुण होतात; मी सांगतो ते ऐक.
13.178.13
स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयितुमिच्छति ।
नास्ति क्षुद्रतरस्तस्मात्स नृशंसतरो नरः ॥ १३.१७८.१३ ॥
जो आपले मांस दुसऱ्याच्या मांसाने वाढवू इच्छितो, त्याहून क्षुद्र कोणी नाही; तो मनुष्य अत्यंत क्रूर आहे.
13.178.14
न हि प्राणात्प्रियतरं लोके किञ्चन विद्यते ।
तस्माद्दयां नरः कुर्याद्यथाऽऽत्मनि तथा परे ॥ १३.१७८.१४ ॥
जगात प्राणापेक्षा प्रिय असे काहीच नाही; म्हणून मनुष्याने स्वतःप्रमाणेच इतरांवरही दया करावी.
13.178.15
शुक्राच्च तात सम्भूतिर्मांसस्येह न संशयः ।
भक्षणे तु महान्दोषो मलेन स हि कल्प्यते ॥ १३.१७८.१५ ॥
हे वत्सा, यात शंका नाही की मांसाची उत्पत्ती शुक्रापासून होते; परंतु ते खाण्यात मोठा दोष आहे, कारण ते मलासारखे मानले जाते.
13.178.16
अहिंसालक्षणो धर्म इति वेदविदो विदुः ।
यदहिंस्रं भवेत्कर्म तत्कुर्यादात्मविन्नरः ॥ १३.१७८.१६ ॥
वेदज्ञ म्हणतात की धर्माचे लक्षण अहिंसा आहे; जे कर्म हिंसारहित असेल ते आत्मज्ञ मनुष्याने करावे.
13.178.17
पितृदैवतयज्ञेषु प्रोक्षितं हविरुच्यते ।
विधिना वेददृष्टेन तद्भुक्त्वेह न दुष्यति ॥ १३.१७८.१७ ॥
पितृयज्ञ व देवयज्ञांत प्रोक्षित हविर्द्रव्य असेच त्याला म्हणतात; वेदविहित विधीने ते खाल्ल्याने मनुष्य येथे दूषित होत नाही.
13.178.18
यज्ञार्थे पशवः सृष्टा इत्यपि श्रूयते श्रुतिः ।
अतोऽन्यथा प्रवृत्तानां राक्षसो विधिरुच्यते ॥ १३.१७८.१८ ॥
यज्ञासाठीच पशू निर्माण झाले, असे श्रुतीतही ऐकू येते; म्हणून जे याच्या विरुद्ध वागतात, त्यांची पद्धत राक्षसी विधी म्हटली जाते.
13.178.19
क्षत्रियाणां तु यो दृष्टो विधिस्तमपि मे शृणु ।
वीर्येणोपार्जितं मांसं यथा भुञ्जन्न दुष्यति ॥ १३.१७८.१९ ॥
क्षत्रियांसाठी जो विधी दिसतो, तोही माझ्याकडून ऐक. पराक्रमाने मिळवलेले मांस खाणारा दोषी ठरत नाही.
13.178.20
आरण्याः सर्वदैवत्याः सर्वशः प्रोक्षिता मृगाः ।
अगस्त्येन पुरा राजन्मृगया येन पूज्यते ॥ १३.१७८.२० ॥
वनातील सर्व हरिण सर्वदेवतामय आहेत; पूर्वी अगस्त्याने त्यांना पूर्णपणे प्रोक्षित केले. हे राजा, त्यामुळे मृगया सन्मानित होते.
13.178.21
रक्षणार्थाय भूतानां हिंस्रान्हन्यान्मृगान्पुनः ।
नात्मानमपरित्यज्य मृगया नाम विद्यते ॥ १३.१७८.२१ ॥
प्राण्यांच्या रक्षणासाठी हिंस्र पशूंना मारावे, आणि पुन्हा मृगांनाही मारावे; परंतु स्वतःचा त्याग न करता मृगया असे काही नसते.
13.178.22
समतामुपसङ्गम्य रूपं हन्यान्न वा नृप ।
अतो राजर्षयः सर्वे मृगयां यान्ति भारत।
न हि लिप्यन्ति पापेन न चैतत्पातकं भुवि ॥ १३.१७८.२२ ॥
समता प्राप्त करून रूप मारावे की न मारावे, हे नृपा. म्हणून सर्व राजर्षी मृगयेला जातात, हे भारता. ते पापाने लिप्त होत नाहीत; पृथ्वीवर हे पातकही नाही.
13.178.23
न ह्यतः सदृशं किञ्चिदिह लोके परत्र च ।
यत्सर्वेष्विह भूतेषु दया कौरवन्दन ॥ १३.१७८.२३ ॥
या लोकात आणि परलोकात यापेक्षा समान काहीही नाही; हीच सर्व प्राण्यांवरील दया आहे, हे कौरवनंदना.
13.178.24
न भयं विद्यते जातु नरस्येह दयावतः ।
दयावतामिमे लोकाः परे चापि तपस्विनाम् ॥ १३.१७८.२४ ॥
येथे दयाळू माणसाला कधीही भय नसते. दयाळूंसाठी हे लोक आहेत, आणि तपस्व्यांसाठी परलोकही आहेत.
13.178.25
अभयं सर्वभूतेभ्यो यो ददाति दयापरः ।
अभयं तस्य भूतानि ददतीत्यनुशुश्रुम ॥ १३.१७८.२५ ॥
जो दयापरायण पुरुष सर्व प्राणिमात्रांना अभय देतो, त्याला प्राणिमात्र अभय देतात असे आम्ही ऐकले आहे.
13.178.26
क्षतं च स्खलितं चैव पतितं क्लिन्नमाहतम् ।
सर्वभूतानि रक्षन्ति समेषु विषमेषु च। ॥ १३.१७८.२६ ॥
जखमी, अडखळलेला, पडलेला, भिजलेला, आघात झालेला — सम आणि विषम दोन्ही ठिकाणी सर्व प्राणी त्यांचे रक्षण करतात.
13.178.27
नैनं व्यालमृगा घ्नन्ति न पिशाचा न राक्षसाः ।
मुच्यते भयकालेषु मोक्षयेद्यो भये परान् ॥ १३.१७८.२७ ॥
याला हिंस्र पशू मारत नाहीत, पिशाच किंवा राक्षसही मारत नाहीत. भयकाळी जो भयात सापडलेल्या इतरांना सोडवतो, तो स्वतः मुक्त होतो.
13.178.28
प्राणदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति ।
न ह्यात्मनः प्रियतरं किञ्चिदस्तीह निश्चितम् ॥ १३.१७८.२८ ॥
प्राणदानापेक्षा श्रेष्ठ दान झाले नाही आणि होणारही नाही. या जगात स्वतःपेक्षा प्रिय असे निश्चितच काही नाही.
13.178.29
अनिष्टं सर्वभूतानां मरणं नाम भारत ।
मृत्युकाले हि भूतानां सद्यो जायति वेपथुः ॥ १३.१७८.२९ ॥
हे भारता, मरण हे सर्व प्राणिमात्रांना अनिष्ट आहे. मृत्यूच्या वेळी प्राण्यांना तात्काळ कंप येतो.
13.178.30
व्याधिजन्मजरादुःखैर्नित्यं संसारसागरे ।
जन्तवः परिवर्तन्ते मरणादुद्विजन्ति च ॥ १३.१७८.३० ॥
व्याधी, जन्म, जरा या दुःखांनी सतत संसारसागरात प्राणी फिरत राहतात, आणि मरणाने ते भयभीत होतात.
13.178.31
गर्भवासेषु पच्यन्ते क्षाराम्लकटुकै रसैः ।
मूत्रस्वेदपुरीषाणां परुषैर्भृशदारुणैः ॥ १३.१७८.३१ ॥
गर्भवासात क्षार, आंबट आणि तिखट रसांनी, तसेच मूत्र, घाम आणि विष्ठेच्या कठोर व अत्यंत भयानक रसांनी ते शिजवले जातात.
13.178.32
जाताश्चाप्यवशास्तत्र च्छिद्यमानाः पुनःपुनः ।
हन्यमानाश्च दृश्यन्ते विवशा मांसगृद्धिनः ॥ १३.१७८.३२ ॥
तेथे जन्म घेतला तरी ते असहाय असतात; वारंवार छिन्न आणि आघात पावलेले, मांसलोभाने विवश असे ते दिसतात.
13.178.33
कुम्भीपाके च पच्यन्ते तां तां योनिमुपागताः ।
आक्रम्य मार्यमाणाश्च त्रास्यन्त्यन्ये पुनःपुनः ॥ १३.१७८.३३ ॥
कुंभीपाकात ते शिजवले जातात; त्या त्या योनीत प्रवेश केलेले. इतर आक्रमिले जाऊन मारले जातात आणि वारंवार भयभीत होतात.
13.178.34
नात्मनोऽस्ति प्रियतरः पृथिवीमनुसृत्य ह ।
तस्मात्प्राणिषु सर्वेषु दयावानात्मवान्भवेत् ॥ १३.१७८.३४ ॥
पृथ्वीभर शोधले तरी स्वतःपेक्षा प्रिय काही नाही; म्हणून सर्व प्राण्यांवर दयाळू आणि आत्मसंयमी असावे.
13.178.35
सर्वमांसानि यो राजन्यावज्जीवं न भक्षयेत् ।
आश्वासं विपुलं स्थानं प्राप्नुयान्नात्र संशयः ॥ १३.१७८.३५ ॥
हे राजा! जो आयुष्यभर सर्व प्रकारचे मांस खात नाही, तो मोठे आश्वासन आणि उच्च स्थान प्राप्त करतो; यात संशय नाही.
13.178.36
ये भक्षयन्ति मांसानि भूतानां जीवितैषिणाम् ।
भक्ष्यन्ते तेऽपि भूतैस्तैरिति मे नास्ति संशयः ॥ १३.१७८.३६ ॥
जीवनाची इच्छा करणाऱ्या प्राण्यांचे मांस जे खातात, तेही त्याच प्राण्यांकडून खाल्ले जातील; यात माझ्या मते संशय नाही.
13.178.37
मां स भक्षयते यस्माद्भक्षयिष्ये तमप्यहम् ।
एतन्मांसस्य मांसत्वमनुबुद्ध्यस्व भारत ॥ १३.१७८.३७ ॥
तो ज्याला खातो, मीही त्याला खाईन. हे भारता, या मांसाचे मांसत्व असे जाण.
13.178.38
घातको वध्यते नित्यं तथा बध्येत बन्धकः ।
आक्रोष्टा क्रुध्यते राजन्द्वेष्टा द्वेष्यत्वमाप्नुते ॥ १३.१७८.३८ ॥
घातक नेहमी मारला जातो; बंधक तसाच बांधला जातो. हे राजा, निंदक क्रोधाचा विषय होतो; द्वेष करणारा द्वेष्य होतो.
13.178.39
येनयेन शरीरेण यद्यत्कर्म करोति यः ।
तेनतेन शरीरेण तत्तत्फलमुपाश्नुते ॥ १३.१७८.३९ ॥
जो ज्या शरीराने जे कर्म करतो, त्याच शरीराने त्याचे फळ तो भोगतो.
13.178.40
अहिंसा परमो धर्मस्तथाऽहिंसा परो दमः ।
अहिंसा परमं दानमहिंसा परमं तपः ॥ १३.१७८.४० ॥
अहिंसा हा परम धर्म आहे, आणि अहिंसा हाच परम दम आहे. अहिंसा हे परम दान आहे, अहिंसा हेच परम तप आहे.
13.178.41
अहिंसा परमं मिमहिंसा परमं सुखम् ।
सर्वयज्ञेषु वा दानं सर्वतीर्थेषु वा प्लुतम्। ॥ १३.१७८.४१ ॥
अहिंसा हेच परम सुख आहे; अहिंसा हेच परम सुख आहे. सर्व यज्ञांतील दान किंवा सर्व तीर्थांतील स्नान (अहिंसेच्या तुल्य नाही).
13.178.42
सर्वदानफलं वाऽपि नैतत्तुल्यमहिंसया ।
अहिंसस्य तपोऽक्षय्यमहिंस्रो जयते सदा। ॥ १३.१७८.४२ ॥
सर्व दानांचे फळही अहिंसेच्या तुल्य नाही. अहिंसकाचे तप अक्षय आहे; अहिंसक नेहमी जिंकतो.
13.178.43
अहिंस्रः सर्वभूतानां यथा माता यथा पिता ।
एतत्फलमहिंसायां भूयश्च कुरुपुङ्गव। ॥ १३.१७८.४३ ॥
सर्व प्राण्यांप्रती अहिंसक असणारा माता व पित्याप्रमाणे असतो. हे कुरुश्रेष्ठा, अहिंसेचे फल हेच, आणखीही.
13.178.44
न हि शक्या गुणा वक्तुमपि वर्षशतैरपि ॥ १३.१७८.४४ ॥
शेकडो वर्षे लागली तरीही तिचे गुण सांगणे शक्य नाही.