મહાભારત · અધ્યાય 13.179
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.179.1
अकामाश्च सकामाश्च ये हताः स्म महामृधे ।
कां योनिं प्रतिपन्नास्ते तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १३.१७९.१ ॥
મહાયુદ્ધમાં અનિચ્છાએ કે ઇચ્છાએ જે હણાયા, તેઓ કઈ યોનિને પામ્યા? હે પિતામહ, તે મને કહો.
13.179.2
दुःखं प्राणपरित्यागः पुरुषाणां महामृधे ।
जानामि चाहं धर्मज्ञ प्राणत्यागं सुदुष्करम् ॥ १३.१७९.२ ॥
હે ધર્મજ્ઞ, મહાયુદ્ધમાં માણસોનો પ્રાણત્યાગ દુઃખદાયક છે; પ્રાણત્યાગ અતિ કઠિન છે એ હું જાણું છું.
13.179.3
समृद्दे वाऽसमृद्धे वा शुभे वा यदि वाऽशुभे ।
संसारेऽस्मिन्सदाजाताः प्राणिनोऽभिरताःकथम्
कारणं तत्र मे ब्रूहि सर्वज्ञो ह्यसि मे मतः ॥ १३.१७९.३ ॥
સમૃદ્ધિમાં કે અભાવમાં, શુભમાં કે અશુભમાં, આ સંસારમાં સદા જન્મેલા પ્રાણીઓ તેમાં કેવી રીતે રમે છે? તેનું કારણ મને કહો; તમે સર્વજ્ઞ છો એમ મારું માનવું છે.
13.179.4
समृद्धे वाऽसमृद्धे वा शुभे वा यदि वाऽशुभे ।
संसारेऽस्मिन्समे जाताः प्राणिनः पृथिवीपते ॥ १३.१७९.४ ॥
સમૃદ્ધિમાં કે અભાવમાં, શુભમાં કે અશુભમાં, આ સંસારમાં પ્રાણીઓ સમાનરૂપે જન્મ્યા છે, હે પૃથ્વીપતિ.
13.179.5
निरता येन भावेन तत्र मे शृणु कारणम् ।
सम्यक्चायमनुप्रश्नस्त्वयोक्तस्तु युधिष्ठिर ॥ १३.१७९.५ ॥
જે ભાવથી તેઓ રમે છે, તેનું કારણ મારી પાસેથી સાંભળો. હે યુધિષ્ઠિર, તમે આ પ્રશ્ન યોગ્ય રીતે પૂછ્યો છે.
13.179.6
अत्र ते वर्तयिष्यामि पुरावृत्तमिदं नृप ।
द्वैपायनस्य संवादं कीटस्य च युधिष्ठिर ॥ १३.१७९.६ ॥
અહીં હું તમને આ પ્રાચીન કથા કહીશ, હે રાજન યુધિષ્ઠિર: દ્વૈપાયન (વ્યાસ) અને એક કીડાનો સંવાદ.
13.179.7
ब्रह्मिभूतश्चरन्विप्रः कृष्णद्वैपायनः पुरा ।
ददर्श कीटं धावन्तं शीघ्रं शकटवर्त्मनि ॥ १३.१७९.७ ॥
બ્રહ્મીભૂત થઈને વિચરતા વિપ્ર કૃષ્ણદ્વૈપાયને (વ્યાસે) પૂર્વે ગાડાના માર્ગ પર ઝડપથી દોડતો એક કીટ જોયો.
13.179.8
गतिज्ञः सर्वभूतानां रुतज्ञश्च शरीरिणाम् ।
सर्वज्ञस्त्वरितं दृष्ट्वा कीटं वचनमब्रवीत् ॥ १३.१७९.८ ॥
સર્વ પ્રાણીઓની ગતિ અને દેહધારીઓના શબ્દ જાણનારા સર્વજ્ઞે તે કીટને ઝડપથી દોડતો જોઈને આ વચન કહ્યું.
13.179.9
कीट संत्रस्तरूपोऽसि त्वरितश्चैव लक्ष्यसे ।
क्व च वासस्तदाचक्ष्व कुतस्ते भयमागतम् ॥ १३.१७९.९ ॥
હે કીટ, તું ભયભીત રૂપવાળો અને ઉતાવળો દેખાય છે. તારું નિવાસસ્થાન ક્યાં છે તે કહે; તને ભય ક્યાંથી આવ્યો?
13.179.10
शकटव्रजस्य महतो घोषं श्रुत्वा भयं मम ।
आगतं वै महाबुद्धे स्वन एष हि दारुणः ॥ १३.१७९.१० ॥
હે મહાબુદ્ધિ! મોટા ગાડાના સમૂહનો ઘોષ સાંભળીને મને ભય આવ્યો છે. આ અવાજ ખરેખર ભયંકર છે.
13.179.11
श्रूयते तु स मा हन्यादिति ह्यस्मादपक्रमे ।
श्वसतां च शृणोम्येनं गोवृषाणां प्रतोद्यताम् ॥ १३.१७९.११ ॥
"તે મને મારી નાખશે" એવું સંભળાય છે; તેથી હું તેનાથી દૂર ભાગી રહ્યો છું. શ્વાસ લેતા બળદોનો અને અંકુશ ધરતા લોકોનો આ અવાજ હું સાંભળું છું.
13.179.12
वहतां सुमहाभारं सन्निकर्षे स्वनं प्रभो ।
नृणां च संवाहयतां श्रूयन्ते विविधाः स्वनाः ॥ १३.१७९.१२ ॥
હે પ્રભુ! ભારે બોજ ઉપાડતાં પશુઓના અને તેમને હાંકનારા માણસોના વિવિધ અવાજો નજીકથી સંભળાય છે.
13.179.13
वोढुमस्मद्विधेनैव न शक्यः कीटयोनिना ।
तस्मादतिक्रमाम्येष भयादस्मात्सुदारुणात् ॥ १३.१७९.१३ ॥
આપણા જેવા કીટયોનિના જીવથી આ ભાર ઉપાડી શકાય નહીં. તેથી આ અતિ ભયંકર ભયથી હું પસાર થઈ જાઉં છું.
13.179.14
दुःखं हि मृत्युर्भूतानां जीवितं च सुदुर्लभम् ।
अतो भीतः पलायामि गच्छेयं नापदं यथा ॥ १३.१७९.१४ ॥
પ્રાણીઓ માટે મૃત્યુ દુઃખ છે અને જીવન અતિ દુર્લભ છે. તેથી ડરીને હું ભાગું છું, જેથી આપત્તિ ન પામું.
13.179.15
इत्युक्तः स तु सं प्राह कुतः कीट सुखं तव ।
मरणं ते सुखं मन्ये तिर्यग्योनौ हि वर्तसे ॥ १३.१७९.१५ ॥
આમ કહેવાયેલો તે જવાબમાં બોલ્યો: "હે કીટ, તને સુખ ક્યાં? તું તિર્યક્-યોનિમાં છે, તેથી મને લાગે છે કે મૃત્યુ જ તારું સુખ છે."
13.179.16
शब्दं स्पर्शं रसं गन्धं भोगांश्चोच्चावचान्बहून् ।
नाभिजानासि कीट त्वं श्रेयो मरणमेव ते ॥ १३.१७९.१६ ॥
હે કીટ, તું શબ્દ, સ્પર્શ, રસ, ગંધ અને ઉચ્ચ-નીચ અનેક ભોગો જાણતો નથી. તારા માટે મૃત્યુ જ શ્રેયસ્કર છે.
13.179.17
सर्वत्र निरतो जीव इहापि च सुखं मम ।
चेतयामि महाप्राज्ञ तस्मादिच्छामि जीवितुम् ॥ १३.१७९.१७ ॥
સર્વત્ર રમતો જીવ હું, અહીં પણ મને સુખનો અનુભવ થાય છે. હે મહાપ્રાજ્ઞ, તેથી હું જીવવા ઇચ્છું છું.
13.179.18
इहापि विषयः सर्वो यथादेहं प्रवर्तितः ।
मनुष्यास्तिर्यगाश्चैव पृथग्भोगा विशेषतः ॥ १३.१७९.१८ ॥
અહીં પણ સર્વ વિષયો દેહ અનુસાર પ્રવર્તે છે. મનુષ્યો અને પશુઓ, જુદા જુદા ભોગો સાથે, ખાસ કરીને તેમ જ.
13.179.19
अहमासं मनुष्यो वै शूद्रो बहुधनः प्रभो ।
अब्रह्मण्यो नृशंसश्च कदर्यो बुद्धिजीवनः ॥ १३.१७९.१९ ॥
હું મનુષ્ય હતો, શૂદ્ર, હે પ્રભુ, ઘણા ધનવાન. બ્રાહ્મણવિરોધી, ક્રૂર, કંજૂસ, બુદ્ધિથી જીવનારો હતો.
13.179.20
वाक्श्लक्ष्णो ह्यकृतप्रज्ञो द्वेष्टा विश्वस्य कर्मणः ।
मिथोगुप्तनिधिर्नित्यं परस्वहरणे रतः ॥ १३.१७९.२० ॥
મધુર વાણીવાળો હતો, પણ સાચી પ્રજ્ઞા વિનાનો, જગતના કર્મનો દ્વેષી, હંમેશાં ધન છુપાવનારો, પરાયા ધનના હરણમાં રત હતો.
13.179.21
भृत्यातिथिजनश्चापि गृहेऽपर्यशितो मया ।
मात्सर्यात्स्वादुकामेन नृशंसेन बुभुक्षता ॥ १३.१७९.२१ ॥
ઘરમાં નોકરો, અતિથિઓ અને બીજા લોકોને પણ મેં જમાડ્યા નહિ. ઈર્ષ્યાથી, સ્વાદિષ્ટ ભોજનની ઇચ્છાથી, ક્રૂર બનીને, ભૂખ્યો રહીને.
13.179.22
देवार्थं पितृयज्ञार्थं न च श्राद्धं कृतं मया ।
न दत्तमन्नकामेषु दत्तमन्नं लुनामि च ॥ १३.१७९.२२ ॥
દેવો માટે અને પિતૃયજ્ઞ માટે મેં શ્રાદ્ધ કર્યું નહિ. અન્નની ઇચ્છા રાખનારને અન્ન આપ્યું નહિ; આપેલું અન્ન પણ હું છીનવી લેતો.
13.179.23
गुप्तं शरणमाश्रित्य भयेषु शरणागतान् ।
त्यक्त्वाऽकस्मान्निशायां च न दत्तमभयं मया ॥ १३.१७९.२३ ॥
ભયમાં રક્ષિત આશ્રય લઈને શરણે આવેલાને રાતે અચાનક ત્યજ્યા; મેં તેમને અભય આપ્યું નહિ.
13.179.24
धनं धान्यं प्रियान्दारान्यानं वासस्तथाऽद्भुतम् ।
श्रियं दृष्ट्वा मनुष्याणामसूयामि निरर्थकम् ॥ १३.१७९.२४ ॥
ધન, ધાન્ય, પ્રિય પત્નીઓ, વાહનો, વસ્ત્રો અને અદ્ભુત સમૃદ્ધિ — મનુષ્યોની આવી શ્રી જોઈને હું વ્યર્થ ઈર્ષ્યા કરતો.
13.179.25
ईर्ष्युः परसुखं दृष्ट्वा अन्यस्य न बुभूषकः ।
त्रिवर्गहन्ता चान्येषामात्मकामानुवर्तकः ॥ १३.१७९.२५ ॥
બીજાનું સુખ જોઈને ઈર્ષ્યા કરનાર, બીજા જેવા થવાની ઇચ્છા ન રાખનાર, ત્રિવર્ગનો નાશ કરનાર અને બીજાઓ વચ્ચે માત્ર પોતાની કામનાને અનુસરનાર.
13.179.26
नृशंसगुणभूयिष्ठं पुरा कर्म कृतं मया ।
स्मृत्वा तदनुतप्येऽहं हित्वा प्रियमिवात्मजम् ॥ १३.१७९.२६ ॥
પૂર્વે મારા દ્વારા થયેલું ક્રૂરતાના ગુણોથી ભરેલું તે કર્મ યાદ કરીને હું પસ્તાઉં છું, જાણે પ્રિય પુત્રને ત્યજી દીધો હોય.
13.179.27
शुभानां नाभिजानामि कृतानां कर्मणां फलम् ।
माता च पूजिता वृद्धा ब्राह्मणश्चार्चितो मया ॥ १३.१७९.२७ ॥
શુભ કર્મોનું ફળ હું જાણતો નથી; મેં વૃદ્ધ માતાનું સન્માન કર્યું અને બ્રાહ્મણની પૂજા કરી.
13.179.28
सकृज्जातिगुणोपेतः सङ्गत्या गृहमागतः ।
अतिथिः पूजितो ब्रह्मंस्तेन मां नाजहात्स्मृतिः ॥ १३.१७९.२८ ॥
એકવાર જન્મગુણોથી યુક્ત એક અતિથિ સંયોગવશ મારા ઘરે આવ્યા; હે બ્રાહ્મણ, તેમનો સત્કાર કરવાથી મારી સ્મૃતિએ મને છોડ્યો નહીં.
13.179.29
कर्मणामेव चैवाहं सुखाशामिव लक्षये ।
तच्छ्रोतुमहमिच्छामि त्वत्तः श्रेयस्तपोधन ॥ १३.१७९.२९ ॥
કર્મોમાં જ હું સુખની આશા જોઉં છું; હે તપોધન, શ્રેયસ્કર જે છે તે હું તમારી પાસેથી સાંભળવા ઇચ્છું છું.