મહાભારત · અધ્યાય 13.180
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.180.1
शुभेन कर्मणा यद्वै तिर्यग्योनौ न मुह्यसे ।
ममैव कीट तत्कर्म येन त्वं न प्रमुह्यसे ॥ १३.१८०.१ ॥
હે કીટ, તેં કરેલા શુભ કર્મને કારણે તું તિર્યક્ યોનિમાં પણ મોહિત થતો નથી. તું સંપૂર્ણ મોહિત ન થાય તે મારા જ કર્મને કારણે છે.
13.180.2
अहं त्वां दर्शनादेव तारयामि तपोबलात् ।
तपोबलाद्धि बलवद्बलमन्यन्न विद्यते ॥ १३.१८०.२ ॥
તને માત્ર દર્શન આપીને જ હું તપોબળથી તારીશ. તપોબળથી વધુ બળવાન બીજું કોઈ બળ નથી.
13.180.3
जानामि पापैः स्वकृतैर्गतं त्वां कीट कीटताम् ।
अवाप्स्य्सि परं र्धर्मं मानुष्ये यदि मन्यसे ॥ १३.१८०.३ ॥
તારાં પોતાનાં પાપકર્મોને કારણે તું કીટભાવને પામ્યો છે, તે હું જાણું છું. હે કીટ, જો તું માનતો હોય કે મનુષ્ય યોનિમાં તને પરમ ધર્મ મળશે તો...
13.180.4
कर्मभूमिकृतं देवा भुञ्जते तिर्यगाश्च ये ।
धन्या अपि मनुष्येषु कामार्थाश्च यथा गुणाः ॥ १३.१८०.४ ॥
કર્મભૂમિમાં કરેલા કર્મનું ફળ દેવો અને તિર્યક્ જીવો ભોગવે છે. મનુષ્યોમાંના ધન્ય જનો પણ કામ અને અર્થના ગુણ અનુસાર ફળ ભોગવે છે.
13.180.5
वाग्बुद्धिपाणिपादैश्च समुपेता विपश्चितः ।
किमायाति मनुष्यस्य मन्दस्यार्थस्य जीवतः ॥ १३.१८०.५ ॥
વાણી, બુદ્ધિ, હાથ અને પગથી યુક્ત વિદ્વાન હોય તોપણ, મંદ મનુષ્યને જીવતાં ધનથી શું લાભ?
13.180.6
दैवे यः कुरुते पूजां विप्राग्निशशिसूर्ययोः ।
ब्रुवन्नपि कथां पुण्यां तत्र कीट त्वमेष्यसि ॥ १३.१८०.६ ॥
દેવોની, બ્રાહ્મણોની, અગ્નિ, ચંદ્ર અને સૂર્યની પૂજા કરનાર તથા પુણ્યકથા કહેનાર — હે કીટ, તું ત્યાં જ જઈશ.
13.180.7
गुणभूतानि भूतानि तत्र त्वमुपभोक्ष्यसे ।
क्रमात्तेऽहं विनेष्यामि ब्रह्मत्वं यदि चेच्छसि।
स तथेति प्रतिश्रुत्य कीटः समवतिष्ठत ॥ १३.१८०.७ ॥
તું ત્યાં ગુણોથી બનેલા જીવોનો ઉપભોગ કરીશ. જો તું બ્રાહ્મણત્વ ઇચ્છે, તો હું ક્રમશઃ તને તે તરફ લઈ જઈશ. 'એમ જ થાઓ' કહીને સ્વીકાર કરીને તે કીડો ત્યાં જ રહ્યો.
13.180.8
तमृषिं द्रष्टुमगमत्सर्वास्वन्यासु योनिषु ॥ १३.१८०.८ ॥
તે ઋષિને જોવા માટે બીજી બધી યોનિઓમાં ગયો.
13.180.9
श्वाविद्गोधावराहाणां तथैव मृगपक्षिणाम् ।
श्वपाकशूद्रवैश्यानां क्षत्रियाणां च योनिषु ॥ १३.१८०.९ ॥
શ્વાન, શિયાળ, ગરોળી, ભૂંડના; એ જ રીતે હરણ અને પક્ષીઓના; શ્વપાક, શૂદ્ર, વૈશ્ય અને ક્ષત્રિયોની યોનિઓમાં.
13.180.10
स कीटे एवमाख्यातमृषिणा सत्यवादिना ।
प्रतिस्मृत्याथ जग्राह पादौ मूर्ध्नि कृताञ्जलिः ॥ १३.१८०.१० ॥
તે કીડામાં જ સત્યવાદી ઋષિએ કહેલી વાત યાદ કરીને, હાથ જોડીને તેમના ચરણ માથા પર ધર્યા.
13.180.11
इदं तदतुलं स्थानमीप्सितं दशभिर्गुणैः ।
यदहं प्राप्य कीटत्वमागतो राजपुत्रताम् ॥ १३.१८०.११ ॥
આ જ તે અનુપમ સ્થાન છે, દસ ગુણોથી ઇચ્છનીય; કીડાપણામાંથી આવીને હું રાજપુત્રપણું પામ્યો છું.
13.180.12
वहन्ति मामतिबलाः कुञ्जरा हेममालिनः ।
स्यन्दनेषु च काम्भोजा युक्ताःसमरवाजिनः ॥ १३.१८०.१२ ॥
સોનાની માળાઓ પહેરેલા અતિ બળવાન હાથીઓ મને વહન કરે છે; રથોમાં જોડાયેલા કમ્બોજના યુદ્ધાશ્વો પણ છે.
13.180.13
उष्ट्राश्वतरयुक्तानि यानानि च वहन्ति माम् ।
सबान्धवः सहामात्यश्चाश्नामि पिशिताशनम् ॥ १३.१८०.१३ ॥
ઊંટ અને ખચ્ચરોથી જોડાયેલાં વાહનો મને વહન કરે છે. સ્વજનો અને અમાત્યો સાથે હું માંસાહાર કરું છું.
13.180.14
गृहेषु स्वनिवासेषु सुखेषु शयनेषु च ।
वरार्हेषु महाभाग स्वपामि च सुपूजितः ॥ १३.१८०.१४ ॥
હે મહાભાગ, મારા પોતાના નિવાસોમાં, સુખદ અને ઉત્તમ શય્યાઓ પર, સારી રીતે સન્માનિત થઈને હું સૂઉં છું.
13.180.15
सर्वेष्वपररात्रेषु सूतमागधबन्दिनः ।
स्तुवन्ति मां यथा देवा महेन्द्रं प्रियवादिनः ॥ १३.१८०.१५ ॥
દરેક રાતના અંતિમ ભાગોમાં સૂત, માગધ અને બંદીજનો મારી સ્તુતિ કરે છે, જેમ દેવતાઓ મહેન્દ્રની સ્તુતિ કરે છે, પ્રિય વચનોથી.
13.180.16
प्रसादात्सत्यसन्धस्य भवतोऽमिततेजसः ।
यदहं कीटतां प्राप्य स्मृतिजाता जुगुप्सिताम्।
ननु नाशोस्ति पापस्य यन्मयोपचितं पुरा ॥ १३.१८०.१६ ॥
સત્યપ્રતિજ્ઞ અને અમિત તેજસ્વી આપની કૃપાથી, કીટપણું પામીને મને ધિક્કારપાત્ર સ્મૃતિ જાગી છે. મેં પૂર્વે જે પાપ સંચિત કર્યું હતું, તેનો નાશ છે જ ને.
13.180.17
नमस्तेऽस्तु महाप्राज्ञ किं करोमि प्रशाधि माम् ।
त्वत्तपोबलनिर्दिष्टमिदं ह्यधिगतं मया ॥ १३.१८०.१७ ॥
હે મહાપ્રજ્ઞ, આપને નમસ્કાર. હું શું કરું? મને ઉપદેશ આપો. આપના તપોબળથી નિર્દિષ્ટ આ દશા મને પ્રાપ્ત થઈ છે.
13.180.18
अर्चितोऽहं त्वया राजन्वाग्भिरद्य यदृच्छया ।
अद्य ते कीटतां प्राप्य स्मृतिर्जाताजुगुप्सिताम् ॥ १३.१८०.१८ ॥
હે રાજન, આજે તેં યદૃચ્છાએ વાણીથી મારો સત્કાર કર્યો. આજે તને કીટપણું પ્રાપ્ત થઈને અનિંદ્ય સ્મૃતિ જાગી છે.
13.180.19
शूद्रेणार्थप्रधानेन नृशंसेनाततायिना ।
ममैतद्दर्शनं प्राप्तं तच्च वै सुकृतं पुरा।
तिर्यग्योनौ स्म जातेन मम चाभ्यर्चनात्तथा ॥ १३.१८०.१९ ॥
ધનપ્રધાન, નિર્દય અને આતતાયી શૂદ્ર વડે મારું આ દર્શન થયું; અને તે પૂર્વનું પુણ્ય જ હતું. તિર્યગ્યોનિમાં જન્મ્યા હોવાથી અને મારી પૂજા કરવાથી પણ તે થયું.
13.180.20
इतस्त्वं राजपुत्रत्वाद्ब्राह्मण्यं समवाप्स्यसि ।
गोब्राह्मणकृते प्राणान्हित्वाऽऽत्मीयान्रणाजिरे ॥ १३.१८०.२० ॥
અહીંથી તું રાજપુત્ર હોવાથી બ્રાહ્મણત્વ પ્રાપ્ત કરીશ; ગાયો અને બ્રાહ્મણો માટે રણભૂમિમાં પોતાના સ્વજનોના પ્રાણ ત્યજીને.
13.180.21
राजपुत्रः सुखं प्राप्य ईजे चैवाप्तदक्षिणैः ।
अथ चोद्दीप्यत स्वर्गे प्रभूतोप्यव्ययः सुखी ॥ १३.१८०.२१ ॥
રાજપુત્રે સુખ પ્રાપ્ત કરીને પૂરતી દક્ષિણાઓ સાથે યજ્ઞો કર્યા; પછી સ્વર્ગમાં તે અપાર, અક્ષય અને સુખી થઈને પ્રકાશ્યો.
13.180.22
तिर्यग्योन्याः शूद्रतामभ्यपैति ।
शूद्रो वैश्यं क्षत्रियत्वं च वैश्यः।
वृत्तश्लाघी क्षत्रियो ब्राह्मणत्वं ।
स्वर्गं पुण्याद्ब्राह्मणः साधुवृत्तः ॥ १३.१८०.२२ ॥
તિર્યગ્યોનિમાંથી (જીવ) શૂદ્રત્વ પામે છે. શૂદ્ર વૈશ્યત્વ, વૈશ્ય ક્ષત્રિયત્વ પામે છે. સદાચારની પ્રશંસા કરનાર ક્ષત્રિય બ્રાહ્મણત્વ પામે છે; સાધુ આચારવાળો બ્રાહ્મણ પુણ્યથી સ્વર્ગ પામે છે.