महाभारत · अध्याय 13.180
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.180.1
शुभेन कर्मणा यद्वै तिर्यग्योनौ न मुह्यसे ।
ममैव कीट तत्कर्म येन त्वं न प्रमुह्यसे ॥ १३.१८०.१ ॥
हे कीटका, तू केलेल्या शुभ कर्मामुळेच तिर्यक् योनीत असूनही तू मोहात पडत नाहीस. तू पूर्णपणे मोहित होत नाहीस हे माझ्याच कर्मामुळे आहे.
13.180.2
अहं त्वां दर्शनादेव तारयामि तपोबलात् ।
तपोबलाद्धि बलवद्बलमन्यन्न विद्यते ॥ १३.१८०.२ ॥
तुला केवळ दर्शन देऊनच मी तपोबलाने तुझा उद्धार करीन. तपोबलाहून बलवान दुसरे बल नाही.
13.180.3
जानामि पापैः स्वकृतैर्गतं त्वां कीट कीटताम् ।
अवाप्स्य्सि परं र्धर्मं मानुष्ये यदि मन्यसे ॥ १३.१८०.३ ॥
तुझ्या स्वतःच्या पापकर्मांमुळे तू कीटत्व पावलास हे मला ठाऊक आहे. हे कीटका, मनुष्य-योनीत परम धर्म मिळेल असे जर तुला वाटत असेल तर...
13.180.4
कर्मभूमिकृतं देवा भुञ्जते तिर्यगाश्च ये ।
धन्या अपि मनुष्येषु कामार्थाश्च यथा गुणाः ॥ १३.१८०.४ ॥
कर्मभूमीत केलेल्या कर्माचे फळ देव आणि तिर्यक् प्राणी भोगतात. मनुष्यांमधील धन्य लोकही काम आणि अर्थ यांच्या गुणांनुसार फळ भोगतात.
13.180.5
वाग्बुद्धिपाणिपादैश्च समुपेता विपश्चितः ।
किमायाति मनुष्यस्य मन्दस्यार्थस्य जीवतः ॥ १३.१८०.५ ॥
वाणी, बुद्धी, हात आणि पाय यांनी युक्त असलेला विद्वान असला तरी, मंद मनुष्याला जिवंत असताना धनाने काय लाभ?
13.180.6
दैवे यः कुरुते पूजां विप्राग्निशशिसूर्ययोः ।
ब्रुवन्नपि कथां पुण्यां तत्र कीट त्वमेष्यसि ॥ १३.१८०.६ ॥
देव, ब्राह्मण, अग्नी, चंद्र आणि सूर्य यांची पूजा करून पुण्यकथा सांगणारा — हे कीटका, तू तिथेच जाशील.
13.180.7
गुणभूतानि भूतानि तत्र त्वमुपभोक्ष्यसे ।
क्रमात्तेऽहं विनेष्यामि ब्रह्मत्वं यदि चेच्छसि।
स तथेति प्रतिश्रुत्य कीटः समवतिष्ठत ॥ १३.१८०.७ ॥
तू तेथे गुणांनी बनलेल्या प्राण्यांचा उपभोग घेशील. जर तुला ब्राह्मणत्व हवे असेल, तर मी क्रमाक्रमाने तुला त्याकडे नेईन. 'तसेच होवो' असे म्हणून मान्य करून तो कीटक तेथेच थांबला.
13.180.8
तमृषिं द्रष्टुमगमत्सर्वास्वन्यासु योनिषु ॥ १३.१८०.८ ॥
तो त्या ऋषीला पाहण्यासाठी इतर सर्व योनींमध्ये गेला.
13.180.9
श्वाविद्गोधावराहाणां तथैव मृगपक्षिणाम् ।
श्वपाकशूद्रवैश्यानां क्षत्रियाणां च योनिषु ॥ १३.१८०.९ ॥
कुत्रे, कोल्हे, घोरपडी, डुक्कर यांच्या योनींमध्ये; तसेच हरिण व पक्षी यांच्या, आणि श्वपाक, शूद्र, वैश्य, क्षत्रिय यांच्या योनींमध्ये.
13.180.10
स कीटे एवमाख्यातमृषिणा सत्यवादिना ।
प्रतिस्मृत्याथ जग्राह पादौ मूर्ध्नि कृताञ्जलिः ॥ १३.१८०.१० ॥
त्या कीटकातच सत्यवादी ऋषींनी सांगितलेले स्मरून, हात जोडून त्याने त्यांचे चरण मस्तकावर धरले.
13.180.11
इदं तदतुलं स्थानमीप्सितं दशभिर्गुणैः ।
यदहं प्राप्य कीटत्वमागतो राजपुत्रताम् ॥ १३.१८०.११ ॥
हेच ते अतुलनीय स्थान, दहा गुणांनी इष्ट असलेले; कीटकत्वातून येऊन मी राजपुत्रपणा प्राप्त केला आहे.
13.180.12
वहन्ति मामतिबलाः कुञ्जरा हेममालिनः ।
स्यन्दनेषु च काम्भोजा युक्ताःसमरवाजिनः ॥ १३.१८०.१२ ॥
सोन्याच्या माळा घातलेले अत्यंत बलवान हत्ती मला वाहून नेतात; रथांना जुंपलेले कंबोज देशाचे युद्धाश्वही आहेत.
13.180.13
उष्ट्राश्वतरयुक्तानि यानानि च वहन्ति माम् ।
सबान्धवः सहामात्यश्चाश्नामि पिशिताशनम् ॥ १३.१८०.१३ ॥
उंट आणि खेचरांनी जुंपलेली वाहने मला वाहून नेतात. नातेवाईक आणि अमात्यांसह मी मांसाहार करतो.
13.180.14
गृहेषु स्वनिवासेषु सुखेषु शयनेषु च ।
वरार्हेषु महाभाग स्वपामि च सुपूजितः ॥ १३.१८०.१४ ॥
हे महाभागा, माझ्या स्वतःच्या निवासस्थानी, सुखकर आणि उत्तम शय्यांवर, उत्तम सन्मानित होऊन मी झोपतो.
13.180.15
सर्वेष्वपररात्रेषु सूतमागधबन्दिनः ।
स्तुवन्ति मां यथा देवा महेन्द्रं प्रियवादिनः ॥ १३.१८०.१५ ॥
प्रत्येक रात्रीच्या उत्तरार्धात सूत, मागध आणि बंदी माझी स्तुती करतात, जसे देव महेंद्राची स्तुती करतात, प्रिय वाणीने.
13.180.16
प्रसादात्सत्यसन्धस्य भवतोऽमिततेजसः ।
यदहं कीटतां प्राप्य स्मृतिजाता जुगुप्सिताम्।
ननु नाशोस्ति पापस्य यन्मयोपचितं पुरा ॥ १३.१८०.१६ ॥
सत्यप्रतिज्ञ आणि अमित तेजस्वी अशा आपल्या प्रसादाने, कीटत्व पावून मला निंद्य स्मृती जागी झाली. मी पूर्वी जमवलेल्या पापाचा नाश होतोच ना.
13.180.17
नमस्तेऽस्तु महाप्राज्ञ किं करोमि प्रशाधि माम् ।
त्वत्तपोबलनिर्दिष्टमिदं ह्यधिगतं मया ॥ १३.१८०.१७ ॥
हे महाप्रज्ञा, आपणास नमस्कार. मी काय करू? मला उपदेश करा. आपल्या तपोबलाने निर्देशित ही अवस्था मला प्राप्त झाली आहे.
13.180.18
अर्चितोऽहं त्वया राजन्वाग्भिरद्य यदृच्छया ।
अद्य ते कीटतां प्राप्य स्मृतिर्जाताजुगुप्सिताम् ॥ १३.१८०.१८ ॥
हे राजा, आज तू यदृच्छेने शब्दांनी माझा सन्मान केलास. आज कीटत्व पावून तुला निंद्य नसलेली स्मृती जागी झाली आहे.
13.180.19
शूद्रेणार्थप्रधानेन नृशंसेनाततायिना ।
ममैतद्दर्शनं प्राप्तं तच्च वै सुकृतं पुरा।
तिर्यग्योनौ स्म जातेन मम चाभ्यर्चनात्तथा ॥ १३.१८०.१९ ॥
अर्थप्रधान, निर्दय आणि आततायी अशा शूद्राकडून माझे हे दर्शन झाले; आणि ते पूर्वीचे पुण्यच होते. तिर्यग्योनीत जन्मल्यामुळे आणि माझ्या पूजनामुळेही ते घडले.
13.180.20
इतस्त्वं राजपुत्रत्वाद्ब्राह्मण्यं समवाप्स्यसि ।
गोब्राह्मणकृते प्राणान्हित्वाऽऽत्मीयान्रणाजिरे ॥ १३.१८०.२० ॥
येथून तू राजपुत्र असल्यामुळे ब्राह्मणत्व प्राप्त करशील; गाई आणि ब्राह्मणांसाठी रणभूमीवर आपल्या स्वजनांचे प्राण त्यागून.
13.180.21
राजपुत्रः सुखं प्राप्य ईजे चैवाप्तदक्षिणैः ।
अथ चोद्दीप्यत स्वर्गे प्रभूतोप्यव्ययः सुखी ॥ १३.१८०.२१ ॥
राजपुत्राने सुख मिळवून पुरेशा दक्षिणांसह यज्ञ केले; मग स्वर्गात तो विपुल, अक्षय आणि सुखी होऊन प्रकाशला.
13.180.22
तिर्यग्योन्याः शूद्रतामभ्यपैति ।
शूद्रो वैश्यं क्षत्रियत्वं च वैश्यः।
वृत्तश्लाघी क्षत्रियो ब्राह्मणत्वं ।
स्वर्गं पुण्याद्ब्राह्मणः साधुवृत्तः ॥ १३.१८०.२२ ॥
तिर्यग्योनीतून (जीव) शूद्रत्व प्राप्त करतो. शूद्र वैश्यत्व, वैश्य क्षत्रियत्व प्राप्त करतो. सदाचाराची प्रशंसा करणारा क्षत्रिय ब्राह्मणत्व प्राप्त करतो; साधुवृत्तीचा ब्राह्मण पुण्याने स्वर्ग प्राप्त करतो.