महाभारत · अध्याय 13.186
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.186.1
यज्ज्ञेयं परमं कृत्यमनुष्ठेयं महात्मभिः ।
सारं मे सर्वशास्त्राणां वक्तुमर्हस्यनुग्रहात् ॥ १३.१८६.१ ॥
जे परम ज्ञेय आहे आणि महात्म्यांनी आचरावे असे कर्तव्य आहे, सर्व शास्त्रांचे ते सार कृपेने मला सांगावे.
13.186.2
श्रूयतामिदमत्यन्तं गूढं संसारमोचनम् ।
श्रोतव्यं च त्वया सम्यग्ज्ञातव्यं च विशाम्पते ॥ १३.१८६.२ ॥
अत्यंत गूढ आणि संसारातून मुक्ती देणारे हे ऐक. हे प्रजापती, तू हे नीट ऐकून समजून घेतले पाहिजेस.
13.186.3
पुण्डरीकः पुरा विप्रः पुण्यतीर्थे जपान्वितः ।
नारदं परिपप्रच्छ श्रेयो योगपरं मुनिम् ॥ १३.१८६.३ ॥
पूर्वी पुंडरीक नावाचा एक ब्राह्मण पुण्यतीर्थावर जपात मग्न होता. त्याने योगपरायण मुनी नारदांना परम कल्याणाविषयी विचारले.
13.186.4
नारदश्चाब्रवीदेनं ब्रह्मणोक्तं महात्मना ॥ १३.१८६.४ ॥
नारद त्याला म्हणाले — महात्मा ब्रह्मदेवाने सांगितलेले.
13.186.5
शृणुष्वावहितस्तात ज्ञानयोगमनुत्तमम् ।
अप्रभूतं प्रभूतार्थं वेदशास्त्रार्थसंयुतम्। ॥ १३.१८६.५ ॥
वत्सा, लक्ष देऊन ऐक — हा अनुत्तम ज्ञानयोग आहे; शब्दांनी थोडा पण अर्थाने विपुल, वेद-शास्त्रांच्या अर्थांनी युक्त.
13.186.6
यः परः प्रकृते प्रोक्तः पुरुषः पञ्चविंशकः ।
स एव सर्वभूतात्मा नर इत्यभिधीयते ॥ १३.१८६.६ ॥
प्रकृतीच्या पलीकडील पंचवीसावा जो पुरुष सांगितला आहे — तोच सर्व भूतांचा आत्मा असून त्यालाच 'नर' म्हटले जाते.
13.186.7
नराज्जातानि तत्वानि नाराणीति ततो विदुः ।
तान्येव चायनं तस्य तेन नारायणः स्मृतः ॥ १३.१८६.७ ॥
नरापासून जन्मलेल्या तत्त्वांना 'नारा' म्हणतात, असे विद्वान जाणतात. तीच त्याचे आश्रयस्थान आहेत; म्हणून त्याला नारायण म्हणतात.
13.186.8
नारायणाज्जगत्सर्वं सर्गकाले प्रजायते ।
तस्मिन्नेव पुनस्तच्च प्रलये सम्प्रलीयते ॥ १३.१८६.८ ॥
नारायणापासूनच सृष्टिकाळी सर्व जग उत्पन्न होते; प्रलयकाळी पुन्हा त्यातच ते विलीन होते.
13.186.9
नारायणः परं ब्रह्म तत्वं नारायणः परः ।
परादपि परश्चासौ तस्मान्नास्ति परात्परः ॥ १३.१८६.९ ॥
नारायणच परब्रह्म आहे; नारायणच परम तत्त्व आहे. तो श्रेष्ठांहूनही श्रेष्ठ आहे; म्हणून त्याच्याहून श्रेष्ठ कोणीही नाही.
13.186.10
वासुदेवं तथा विष्णुमात्मानं च तथा विदुः ।
संज्ञाभेदैः स एवैकः सर्वशास्त्राभिसंस्कृतः ॥ १३.१८६.१० ॥
त्याला वासुदेव, विष्णू आणि आत्मा असेही जाणतात. नावांच्या भेदाने तो एकच आहे; सर्व शास्त्रांनी संस्कारित केलेला तोच.
13.186.11
आलोड्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनःपुनः ।
इदमेकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा ॥ १३.१८६.११ ॥
सर्व शास्त्रांचे मंथन करून आणि वारंवार विचार करून हाच एक सुनिश्चित निष्कर्ष आहे: नारायणाचे सदैव ध्यान करावे.
13.186.12
तस्मात्त्वं गहनान्सर्वांस्त्यक्त्वा शास्त्रार्थविस्तरान् ।
अनन्यचेता ध्यायस्व नारायणमजं विभुम् ॥ १३.१८६.१२ ॥
म्हणून तू गहन शास्त्रार्थाचा सर्व विस्तार सोडून, अनन्य चित्ताने अजन्मा आणि सर्वव्यापी नारायणाचे ध्यान कर.
13.186.13
मुहूर्तिमपि यो ध्यायेन्नारायणमतन्द्रितः ।
सोऽपि तद्गतिमाप्नोति किं पुनस्तत्परायणः ॥ १३.१८६.१३ ॥
जो माणूस सावधानपणे क्षणभरही नारायणाचे ध्यान करतो, तोही त्याची गती प्राप्त करतो; मग जो पूर्णपणे त्याच्या आश्रयाला आहे, त्याचे काय सांगावे?
13.186.14
नमो नारायणायेति यो वेद ब्रह्म शाश्वतम् ।
अन्त्यकाले जपन्नेति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १३.१८६.१४ ॥
'नमो नारायणाय' हे शाश्वत ब्रह्म आहे असे जाणणारा, अंतकाळी त्याचा जप करत तो विष्णूचे परम पद प्राप्त करतो.
13.186.15
श्रवणान्मननाच्चैव गीतिस्तुत्यर्चनादिभिः ।
आराध्यं सर्वदा ब्रह्म पुरुषेण हितैषिणा ॥ १३.१८६.१५ ॥
श्रवण, मनन, गायन, स्तुती, पूजन इत्यादींनी आपले हित इच्छिणाऱ्या पुरुषाने सदैव ब्रह्माची आराधना करावी.
13.186.16
लिप्यते न स पापेन नारायणपरायणः ।
पुनाति सकलं लोकं सहस्रांशुरिवोदितः ॥ १३.१८६.१६ ॥
नारायणपरायण पुरुष पापाने लिप्त होत नाही; उगवलेल्या सहस्रांशू (सूर्या)प्रमाणे तो सर्व लोकांना पावन करतो.
13.186.17
ब्रह्मचारी गृहस्थोऽपि वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः ।
केशवाराधनं हित्वा नैव याति परां गतिम् ॥ १३.१८६.१७ ॥
ब्रह्मचारी, गृहस्थ, वानप्रस्थ किंवा भिक्षू, केशवाची आराधना सोडून परम गती प्राप्त करत नाहीत.
13.186.18
जन्मान्तरसहस्रेषु दुर्लभा तद्गता मतिः ।
तद्भक्तवत्सलं देवं समराधय सुव्रत ॥ १३.१८६.१८ ॥
हजारो जन्मांतरांतही त्याच्याकडे वळलेली बुद्धी दुर्लभ आहे; हे सुव्रता, त्या भक्तवत्सल देवाची नीट आराधना कर.
13.186.19
नारदेनैवमुक्तस्तु स विप्रोऽभ्यर्चयद्धरिम् ।
स्वप्नोऽपि पुण्डरीकाक्षं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ १३.१८६.१९ ॥
नारदांनी असे सांगितल्यावर त्या ब्राह्मणाने हरीची पूजा केली; स्वप्नातही कमलनयन, शंख-चक्र-गदाधारी अशा त्याची.
13.186.20
किरीटकुण्डलधरं लसच्छ्रीवत्सकौस्तुभम् ।
तं दृष्ट्वा देवदेवेशं प्राणमत्सम्भ्रमान्वितः ॥ १३.१८६.२० ॥
किरीट-कुंडलधारी, झळकणारे श्रीवत्स व कौस्तुभ असलेल्या त्या देवदेवेशाला पाहून तो आदराने नमस्कार करू लागला.
13.186.21
अथ कालेन महता तथा प्रत्यक्षतां गतः ।
संस्तुतः स्तुतिभिर्वेदैर्देवगन्धर्वकिन्नरैः ॥ १३.१८६.२१ ॥
नंतर बऱ्याच काळाने तो असा प्रत्यक्ष झाला; देव, गंधर्व आणि किन्नरांनी वेदस्तुतींनी त्याची स्तुती केली.
13.186.22
अथ तेनैव भगवानात्मलोकमधोक्षजः ।
गतः सम्प्रजितः सर्वैः स योगिनिलयो हरिः ॥ १३.१८६.२२ ॥
नंतर त्याच्यामुळे भगवान अधोक्षज आपल्या लोकात परतले; सर्वांनी पूजिलेले, योग्यांचे आश्रयस्थान असे ते हरी.
13.186.23
तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र तद्भक्तस्तत्परायणः ।
अर्चयित्वा यथायोगं भजस्व पुरुषोत्तमम् ॥ १३.१८६.२३ ॥
म्हणून हे राजेंद्रा, तूही त्याचा भक्त होऊन, त्याच्यावरच निष्ठा ठेवून, यथायोग्य पूजा करून पुरुषोत्तमाची सेवा कर.
13.186.24
अजरममरमेकं ध्येयमाद्यन्तशून्यं ।
सगुणमगुणमाद्यं स्थूलमत्यन्तसूक्ष्मम्।
निरुपममुपमेयं योगिविज्ञानगम्यं ।
त्रिभुवनगुरुमीशं सम्प्रपद्यस्व विष्णुम् ॥ १३.१८६.२४ ॥
जरारहित, अमर, एक, ध्येय, आदि-अंतशून्य, सगुण व निर्गुण, आद्य, स्थूल व अत्यंत सूक्ष्म, अनुपम व उपमेय, योग्यांच्या विज्ञानाने प्राप्य, त्रिभुवनाचा गुरू असा ईश विष्णू याला शरण जा.