マハーバーラタ · 章 13.187
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.187.1
साम्नि चापि प्रदानेन च ज्यायः किं भवतो मतम् ।
प्रब्रूहि भरतश्रेष्ठ यदत्र व्यतिरिच्यते ॥ १३.१८७.१ ॥
懐柔（sāman）と布施（dāna）のどちらがより優れているか、あなたのお考えを教えてください。バラタ族の最良の方よ、ここで何がより勝るのか述べてください。
13.187.2
साम्ना प्रसाद्यते कश्चिद्दानेन च तथाऽपरः ।
पौरुषीं प्रकृतिं ज्ञात्वा तयोरेकतरं भजेत् ॥ १३.१८७.२ ॥
ある者は懐柔によって懐き、別の者は贈り物によって懐く。人の本性を知った上で、この二つのうち一つを用いるべきである。
13.187.3
गुणांस्तु शृणु वैराजन्त्सान्त्वस्य पुरुषर्षभ ।
दारुणान्यपि भूतानि सान्त्वेनाराधयेद्यथा ॥ १३.१८७.३ ॥
王よ、人中の雄牛よ、今や懐柔の徳を聞きなさい。懐柔によって、恐ろしい生き物でさえも宥めることができるのです。
13.187.4
अत्राप्युदाहरन्तीममिदिहासं पुरातनम् ।
गृहीत्वा रक्षसा मुक्तो द्विजातिः कानने यथा ॥ १३.१८७.४ ॥
ここでもまた、人々はこの古い物語を引き合いに出す。森で羅刹に捕らえられた再生族の男が解放された話である。
13.187.5
कश्चित्तु बुद्धिसम्पन्नो ब्राह्मणो विजने वने ।
गृहीतः कृच्छ्रमापन्नो रक्षसा भक्षयिष्यता ॥ १३.१८७.५ ॥
ある賢い婆羅門が人里離れた森で羅刹に捕らえられ、苦境に陥り、まさに食べられようとしていた。
13.187.6
सुबुद्धिः श्रुतिसम्पन्नो दृष्ट्वा तमतिभीषणम् ।
सामैवास्मै प्रयुञ्जानो न मुमोह न विव्यधे ॥ १३.१८७.६ ॥
聡明で聖典に通じたその婆羅門は、あの極めて恐ろしい羅刹を見て、ただそれに対して懐柔を用いた。彼は混乱せず、傷つくこともなかった。
13.187.7
रक्षस्तु वाचा सम्पूज्य प्रश्नं पप्रच्छ तं द्विजम् ।
मोक्ष्यसे ब्रूहि मे प्रश्नं केनास्मि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.७ ॥
羅刹は言葉で敬意を表してその婆羅門に問うた。「お前は解放されるだろう。私の問いを語れ。どの理由で私は鹿のように痩せているのか」
13.187.8
मुहूर्तमथ सञ्चिन्त्य ब्राह्मणिस्तं निरीक्ष्य सः ।
अभीतवदथाव्यग्रः प्रश्नं प्रतिजगाद ह ॥ १३.१८७.८ ॥
しばし思いをめぐらせ、彼を見つめてから、婆羅門は恐れぬ様子で平静に、その問いに答えた。
13.187.9
विदेशस्थो विलोकस्थो विना नूनं सुहृज्जनैः ।
विषयानतुलान्भुङ्क्षे तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.९ ॥
異国に住み、人目にさらされ、友人もなく、お前は確かに比類ない快楽を享受している。それゆえお前は鹿のように痩せているのだ。
13.187.10
नूनं मित्राणि ते रक्षः साधूपचरितान्यपि ।
स्वदोषात्तु परित्यज्य तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१० ॥
羅刹よ、お前の友は、お前が良くもてなしたにもかかわらず、お前自身の過ちによって、確かにお前を捨てたのだ。それゆえお前は鹿のように痩せているのだ。
13.187.11
अवृत्त्या पीड्यमानोऽपि वृत्त्युपायान्विगर्हयन् ।
महार्थान्ध्यायसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.११ ॥
生計に苦しみながら、生計の手段を責め、お前は確かに大いなる目的を思っている。それゆえお前は鹿のように痩せているのだ。
13.187.12
परकार्याधिकारस्थाः सद्गुणैरधमा नराः ।
अवजानन्ति नूनं त्वां तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१२ ॥
他人の仕事で役職にあり、善い資質を欠く卑しい者たちは、確かにお前を侮るのだ。それゆえお前は鹿のように痩せているのだ。
13.187.13
गुणवान्निर्गुणानन्यान्नूनं पश्यसि तत्कृतान् ।
प्राज्ञैरपि विनीतात्मा तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१३ ॥
お前は徳がありながら、彼らの行為のゆえに、徳のない他者を確かに見ている。謙虚な心を持ちながら、賢者たちにさえも——それゆえお前は鹿のように痩せ細ったのだ。
13.187.14
सम्पीड्यात्मानमार्यत्वात्त्वया कश्चिदुपस्कृतः ।
जितं त्वां मन्यते साधो तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.१४ ॥
高貴さゆえに自らを苦しめ、お前によって誰かが害された。善き者よ、彼はお前が打ち負かされたと考えている——それゆえお前は鹿のように痩せ細ったのだ。
13.187.15
क्लिश्यमानान्विमार्गेषु कामक्रोधावृतात्मनः ।
मन्येऽनुध्यायसि जनांस्तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.१५ ॥
私が思うに、お前は道を誤って苦しみ、欲望と怒りに心を覆われた人々のことを思い続けている。それゆえお前は鹿のように痩せ細ったのだ。
13.187.16
प्राज्ञैरपुजितो नूनं प्राज्ञैरप्यभिनिन्दितः ।
ह्रीमानमर्षी दुर्वृत्तस्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१६ ॥
お前は賢者たちに尊ばれず、むしろ賢者たちによって非難されている。恥じらい深く、侮辱に耐えられず、品行が悪い——それゆえお前は鹿のように痩せ細ったのだ。
13.187.17
नूनं मित्रमुखः शत्रुः कश्चिदार्यवदाचरन् ।
वञ्चयित्वा गतस्त्वां वै तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१७ ॥
きっと、友の顔をした敵が、高貴な者のように振る舞ってお前を欺いて去ったのだ。それゆえお前は鹿のように痩せ細ったのだ。
13.187.18
नूनमद्य सतां मध्ये तव वाक्यमनुत्तमम् ।
न भाति कालेऽभिहितं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१८ ॥
今日、善き人々の中で、お前の無比の言葉が時宜にかなって語られたようには思えない。それゆえお前は鹿のように痩せ細ったのだ。
13.187.19
दृष्टपूर्वाञ्श्रुतपूर्वान्कुपितान्हृदयप्रियान् ।
अनुनेतुं न शक्रोषि तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१९ ॥
以前に見聞きした者たち、怒っていても心に愛しい者たちさえ、お前は宥めることができない。だからお前は鹿のように痩せているのだ。
13.187.20
नूनमासञ्जयित्वा त्वा कृत्ये कस्मिंश्चिदीप्सिते ।
कच्चिदर्थयते नित्यं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२० ॥
きっと、ある望ましい務めにお前を縛りつけて、誰かが絶えずお前に助けを求めているのだろう。だからお前は鹿のように痩せているのだ。
13.187.21
परोक्षवादिभिर्मिथ्यादोषस्ते सम्प्रदर्शितः ।
तज्ज्ञैर्न पूज्यसे व्यक्तं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२१ ॥
陰で言う者たちが、お前の偽りの欠点を示した。それを知る者たちから、お前は明らかに敬われない。だからお前は鹿のように痩せているのだ。
13.187.22
नूनं त्वां सद्गुणापेक्षं पूजयानं सुहृत्प्रजाः ।
मायावीति च जानन्ति तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२२ ॥
きっと、善き資質を期待してお前を敬う友と臣民は、お前を欺く者だと知っているのだ。だからお前は鹿のように痩せているのだ。
13.187.23
अन्तर्गतमभिप्रायंन न नूनं लज्जयेच्छसि ।
विवक्तुं प्राप्य शैथिल्यात्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२३ ॥
きっと恥じらいから、お前は心の内の意図を言い出そうとしない。機会を得ても、ためらいから口にしないのだ。だからお前は鹿のように痩せているのだ。
13.187.24
नानाबुद्धिरुचीँल्लोके मानुषान्नूनमिच्छसि ।
ग्रहीतुं स्वैर्गुणैः सर्वांस्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२४ ॥
きっと、世の中の様々な知性と好みを持つ人々すべてを、自らの徳によって掴もうと望んでいるのだ。だからお前は鹿のように痩せているのだ。
13.187.25
असत्सु विनिविष्टेषु न गुणान्वदतः स्वयम् ।
गुणास्ते न विराजन्ते तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२५ ॥
悪人に執着し、自ら己の徳を語る者の徳は輝かない。ゆえにお前は鹿のように痩せている。
13.187.26
धर्मवृत्तः श्रुतैर्हीनः पदं त्वं रजसान्वितः ।
महत्प्रार्थयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२६ ॥
法に従う者であるが、学問を欠き、激情に満ちたお前は、必ずや高い地位を望んでいる。ゆえにお前は鹿のように痩せている。
13.187.27
तपःप्रणिहितात्मानं मन्ये त्वारण्यकाङ्क्षिणम् ।
बन्धुवर्गो निगृह्णाति तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.२७ ॥
苦行に心を注ぎ、森の生活を望むお前と私は見るが、親族の輪がお前を引き止める。ゆえにお前は鹿のように痩せている。
13.187.28
इष्टभार्यस्य ते नूनं प्रातिवेश्यो महाधनः ।
युवा सुललितः कामी तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२८ ॥
お前の愛する妻の隣人は、きっと大富豪で、若く、優雅で、好色な男である。ゆえにお前は鹿のように痩せている。
13.187.29
दुर्विनीतहतः पुत्रो जामाता वाऽप्रमार्जकः ।
दारा वा प्रतिकूलास्ते तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.२९ ॥
不行儀な息子に破滅させられた者、あるいは怠慢な婿、あるいは敵意を抱く妻たち。ゆえにお前は鹿のように痩せている。
13.187.30
भ्रातरोऽतीव विषमाः पिता वा क्षुत्क्षतो मृतः ।
माता ज्योष्ठो गुरुर्वाऽपि तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.३० ॥
兄弟が極めて厳しいか、父が飢えに衰えて死んだか、あるいは母、長兄、師である。ゆえにお前は鹿のように痩せている。
13.187.31
ब्राह्मणो वा हतो गौर्वा ब्रह्मस्वं वापहृतं पुरा ।
देवस्यं वा हृतं काले तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३१ ॥
バラモンや牛が殺されたか、あるいは以前にバラモンの財産が盗まれたか、あるいは時に神の財産が奪われたか——そのためにお前は鹿のように痩せている。
13.187.32
हृतदारोऽथ वृद्धो वा लोके द्विष्टोऽथवा नरैः ।
अविज्ञानेन वा वृद्धस्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३२ ॥
妻が奪われたか、あるいは老いて世の人々に疎まれたか、あるいは無知ゆえに老いたか——そのためにお前は鹿のように痩せている。
13.187.33
वार्धकार्थं धनं दृष्ट्वा स्वा श्रीर्वाऽपि परैर्हृता ।
वृत्तिर्वा दुर्जनापेक्षा तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३३ ॥
老後のために蓄えた富を見ても、お前自身の財産は他人に奪われたか、あるいは生活が悪人に頼っているか——そのためにお前は鹿のように痩せている。
13.187.34
सम्पत्कालेन ते धर्मः क्षीणस्तात सुहृद्बुवैः ।
असंन्यासमतिस्तत्र तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३४ ॥
愛しい子よ、繁栄の時にお前の法は友のように語る者たちの言葉によって衰え、お前の心はそこで出離に傾かなかった——そのためにお前は鹿のように痩せている。
13.187.35
अविद्वान्भीरुरल्पार्थे विद्याविक्रमदानजम् ।
यशः प्रार्थयसे नित्यं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३५ ॥
無知で臆病でありながら、わずかな目的のために、学識・武勇・布施から生じる名声を常に求めている——そのためにお前は鹿のように痩せている。
13.187.36
चिरहाभिलषितं किञ्चित्फलमप्राप्तमेव ते ।
कृतमन्यैरपहृतं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३६ ॥
長く望んできた果実をお前は得られず、お前が成し遂げたことも他人に奪われた——そのためにお前は鹿のように痩せている。
13.187.37
नूनमात्मगतं दोषमपश्यन्किंचिदात्मनि ।
अकारणेऽभिशस्तो हि तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३७ ॥
まことに、自分の内にある過ちを少しも見ずに、理由もなく非難されたのだ。ゆえに、鹿よ、お前は痩せ衰えてしまった。
13.187.38
सुहृदां दुःखमार्तानां न प्रमोक्ष्यसि हानिजम् ।
अलमर्थगुणैर्हीनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३८ ॥
友の悲しみ、苦しむ者の嘆き、損失から生じる憂いから、お前は逃れられまい。富の徳を失って、お前は衰え果てた。ゆえに、鹿よ、お前は痩せ衰えてしまった。
13.187.39
साधून्गृहस्थान्दृष्ट्वा च तथा साधून्वनेचरान् ।
मुक्तांश्चावसथे सक्तांस्तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.३९ ॥
徳のある在家の人々を、同じく森に住む徳のある人々を見て、また住まいの中で執着する者と解脱した者を見て、ゆえに、鹿よ、お前は痩せ衰えてしまった。
13.187.40
धर्म्यमर्थ्यं च काम्यं च देशे च रहितं वचः ।
न प्रसिद्ध्यति ते नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४० ॥
法にかない、利益があり、心地よい言葉も、場所に合わせて語られなければ、確かにお前には実を結ばない。ゆえに、鹿よ、お前は痩せ衰えてしまった。
13.187.41
दत्तानकुशलैरर्थान्मनीषी संजिजीविषुः ।
प्राप्य वर्तयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४१ ॥
不器用な者が与えた富を得て、生きることを望む賢者であるお前は、確かにそれで生計を立てている。ゆえに、鹿よ、お前は痩せ衰えてしまった。
13.187.42
परस्परविरुद्धानां प्रियं नूनं चिकीर्षसि ।
सुहृदामुपरोधेन तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४२ ॥
互いに敵対する者たちを喜ばせることを、お前は確かに望んでいる。友を妨げながら。ゆえに、鹿よ、お前は痩せ衰えてしまった。
13.187.43
पापान्विवर्धितान्दृष्ट्वा कल्याणांश्चावसीदतः ।
ध्रुवं गर्हयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४३ ॥
悪人が栄え善人が衰えるのを見て、お前は確かに非難している。それゆえお前は鹿のように痩せている。
13.187.44
एवं सम्पूजितं रक्षो विप्रं तं प्रत्यपूजयत् ।
सहायमकरोच्चैनं सम्पूज्यामुं मुमोच ह ॥ १३.१८७.४४ ॥
このように敬われた羅刹は、そのバラモンを返礼として敬った。彼を味方とし、敬ってから解放した。