ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 13.187
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.187.1
साम्नि चापि प्रदानेन च ज्यायः किं भवतो मतम् ।
प्रब्रूहि भरतश्रेष्ठ यदत्र व्यतिरिच्यते ॥ १३.१८७.१ ॥
ਸਾਮ ਅਤੇ ਦਾਨ — ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਮਤ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਧੀਆ ਹੈ।
13.187.2
साम्ना प्रसाद्यते कश्चिद्दानेन च तथाऽपरः ।
पौरुषीं प्रकृतिं ज्ञात्वा तयोरेकतरं भजेत् ॥ १३.१८७.२ ॥
ਕੋਈ ਸਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਾਲ। ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਜਾਣ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
13.187.3
गुणांस्तु शृणु वैराजन्त्सान्त्वस्य पुरुषर्षभ ।
दारुणान्यपि भूतानि सान्त्वेनाराधयेद्यथा ॥ १३.१८७.३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੁਣ ਸਾਮ ਦੇ ਗੁਣ ਸੁਣੋ। ਸਾਮ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
13.187.4
अत्राप्युदाहरन्तीममिदिहासं पुरातनम् ।
गृहीत्वा रक्षसा मुक्तो द्विजातिः कानने यथा ॥ १३.१८७.४ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਸ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ — ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਦ੍ਵਿਜ ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ।
13.187.5
कश्चित्तु बुद्धिसम्पन्नो ब्राह्मणो विजने वने ।
गृहीतः कृच्छ्रमापन्नो रक्षसा भक्षयिष्यता ॥ १३.१८७.५ ॥
ਇੱਕ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੁੰਨਸਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਉਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
13.187.6
सुबुद्धिः श्रुतिसम्पन्नो दृष्ट्वा तमतिभीषणम् ।
सामैवास्मै प्रयुञ्जानो न मुमोह न विव्यधे ॥ १३.१८७.६ ॥
ਸੁਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰੁਤੀ-ਸੰਪੰਨ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਸਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਘਾਇਲ।
13.187.7
रक्षस्तु वाचा सम्पूज्य प्रश्नं पप्रच्छ तं द्विजम् ।
मोक्ष्यसे ब्रूहि मे प्रश्नं केनास्मि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.७ ॥
ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੱਸ। ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ?'
13.187.8
मुहूर्तमथ सञ्चिन्त्य ब्राह्मणिस्तं निरीक्ष्य सः ।
अभीतवदथाव्यग्रः प्रश्नं प्रतिजगाद ह ॥ १३.१८७.८ ॥
ਇੱਕ ਪਲ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ; ਨਿਡਰ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
13.187.9
विदेशस्थो विलोकस्थो विना नूनं सुहृज्जनैः ।
विषयानतुलान्भुङ्क्षे तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.९ ॥
ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੇਠ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਭੋਗ ਭੋਗਦਾ ਹੈਂ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.10
नूनं मित्राणि ते रक्षः साधूपचरितान्यपि ।
स्वदोषात्तु परित्यज्य तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१० ॥
ਹੇ ਰਾਖਸ਼, ਤੇਰੇ ਮਿੱਤਰ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੰਗਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਜ਼ਰੂਰ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.11
अवृत्त्या पीड्यमानोऽपि वृत्त्युपायान्विगर्हयन् ।
महार्थान्ध्यायसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.११ ॥
ਰੋਜ਼ੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰੋਜ਼ੀ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਹਾਨ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.12
परकार्याधिकारस्थाः सद्गुणैरधमा नराः ।
अवजानन्ति नूनं त्वां तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१२ ॥
ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਸਦਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨੀਚ ਲੋਕ ਜ਼ਰੂਰ ਤੇਰਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.13
गुणवान्निर्गुणानन्यान्नूनं पश्यसि तत्कृतान् ।
प्राज्ञैरपि विनीतात्मा तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१३ ॥
ਤੂੰ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਿਰਗੁਣ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਯਕੀਨਨ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ; ਵਿਨੀਤ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ — ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
13.187.14
सम्पीड्यात्मानमार्यत्वात्त्वया कश्चिदुपस्कृतः ।
जितं त्वां मन्यते साधो तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.१४ ॥
ਆਰਯਤਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਅਪਕਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਸਾਧੋ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
13.187.15
क्लिश्यमानान्विमार्गेषु कामक्रोधावृतात्मनः ।
मन्येऽनुध्यायसि जनांस्तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.१५ ॥
ਗਲਤ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਟ ਪਾਉਂਦੇ, ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਢਕੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ — ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
13.187.16
प्राज्ञैरपुजितो नूनं प्राज्ञैरप्यभिनिन्दितः ।
ह्रीमानमर्षी दुर्वृत्तस्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१६ ॥
ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੂੰ ਯਕੀਨਨ ਪੂਜਿਤ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਤੂੰ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈਂ; ਲੱਜਾਵਾਨ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹੈਂ — ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
13.187.17
नूनं मित्रमुखः शत्रुः कश्चिदार्यवदाचरन् ।
वञ्चयित्वा गतस्त्वां वै तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१७ ॥
ਯਕੀਨਨ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਆਰਯ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਓ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ — ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
13.187.18
नूनमद्य सतां मध्ये तव वाक्यमनुत्तमम् ।
न भाति कालेऽभिहितं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१८ ॥
ਅੱਜ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਰਾ ਅਨੁੱਤਮ ਬਚਨ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ — ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
13.187.19
दृष्टपूर्वाञ्श्रुतपूर्वान्कुपितान्हृदयप्रियान् ।
अनुनेतुं न शक्रोषि तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१९ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਮਨਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
13.187.20
नूनमासञ्जयित्वा त्वा कृत्ये कस्मिंश्चिदीप्सिते ।
कच्चिदर्थयते नित्यं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२० ॥
ਯਕੀਨਨ ਕਿਸੇ ਇੱਛਿਤ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕੋਈ ਸਦਾ ਤੈਥੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.21
परोक्षवादिभिर्मिथ्यादोषस्ते सम्प्रदर्शितः ।
तज्ज्ञैर्न पूज्यसे व्यक्तं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२१ ॥
ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਦਿਖਾਏ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.22
नूनं त्वां सद्गुणापेक्षं पूजयानं सुहृत्प्रजाः ।
मायावीति च जानन्ति तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२२ ॥
ਯਕੀਨਨ ਸਦਗੁਣਾਂ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਰਜਾ ਤੈਨੂੰ ਮਾਇਆਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.23
अन्तर्गतमभिप्रायंन न नूनं लज्जयेच्छसि ।
विवक्तुं प्राप्य शैथिल्यात्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२३ ॥
ਯਕੀਨਨ ਸ਼ਰਮ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲਾ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਢਿੱਲ ਕਾਰਨ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵੀ ਤੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.24
नानाबुद्धिरुचीँल्लोके मानुषान्नूनमिच्छसि ।
ग्रहीतुं स्वैर्गुणैः सर्वांस्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२४ ॥
ਯਕੀਨਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਰੁਚੀ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.25
असत्सु विनिविष्टेषु न गुणान्वदतः स्वयम् ।
गुणास्ते न विराजन्ते तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२५ ॥
ਮੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਆਪ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.26
धर्मवृत्तः श्रुतैर्हीनः पदं त्वं रजसान्वितः ।
महत्प्रार्थयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२६ ॥
ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਵੱਡਾ ਪਦ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.27
तपःप्रणिहितात्मानं मन्ये त्वारण्यकाङ्क्षिणम् ।
बन्धुवर्गो निगृह्णाति तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.२७ ॥
ਤਪ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.28
इष्टभार्यस्य ते नूनं प्रातिवेश्यो महाधनः ।
युवा सुललितः कामी तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२८ ॥
ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਗੁਆਂਢੀ ਜ਼ਰੂਰ ਮਹਾਂ ਧਨੀ, ਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਕਾਮੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.29
दुर्विनीतहतः पुत्रो जामाता वाऽप्रमार्जकः ।
दारा वा प्रतिकूलास्ते तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.२९ ॥
ਬਦਤਮੀਜ਼ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹ ਜਵਾਈ, ਜਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪਤਨੀਆਂ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.30
भ्रातरोऽतीव विषमाः पिता वा क्षुत्क्षतो मृतः ।
माता ज्योष्ठो गुरुर्वाऽपि तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.३० ॥
ਭਰਾ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਮਾਤਾ, ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਜਾਂ ਗੁਰੂ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.31
ब्राह्मणो वा हतो गौर्वा ब्रह्मस्वं वापहृतं पुरा ।
देवस्यं वा हृतं काले तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३१ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਾਂ, ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ ਖੋਹਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਧਨ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
13.187.32
हृतदारोऽथ वृद्धो वा लोके द्विष्टोऽथवा नरैः ।
अविज्ञानेन वा वृद्धस्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३२ ॥
ਪਤਨੀ ਖੋਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਤੂੰ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇਂ, ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇਂ—ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.33
वार्धकार्थं धनं दृष्ट्वा स्वा श्रीर्वाऽपि परैर्हृता ।
वृत्तिर्वा दुर्जनापेक्षा तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३३ ॥
ਬੁਢਾਪੇ ਲਈ ਧਨ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਦੂਜਿਆਂ ਨੇ ਖੋਹ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਤੇਰੀ ਰੋਜ਼ੀ ਦੁਰਜਨਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਵੇ—ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.34
सम्पत्कालेन ते धर्मः क्षीणस्तात सुहृद्बुवैः ।
असंन्यासमतिस्तत्र तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३४ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਧਰਮ ਘਟ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਸੰਨਿਆਸ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਝੁਕਿਆ—ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.35
अविद्वान्भीरुरल्पार्थे विद्याविक्रमदानजम् ।
यशः प्रार्थयसे नित्यं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३५ ॥
ਅਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਡਰਪੋਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਛੋਟੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਵਿਦਿਆ, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਦਾਨ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਕੀਰਤੀ ਤੂੰ ਸਦਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ—ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.36
चिरहाभिलषितं किञ्चित्फलमप्राप्तमेव ते ।
कृतमन्यैरपहृतं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३६ ॥
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤੂੰ ਜੋ ਕੋਈ ਫਲ ਚਾਹਿਆ ਸੀ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ; ਤੇਰਾ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਦੂਜਿਆਂ ਨੇ ਖੋਹ ਲਿਆ—ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।
13.187.37
नूनमात्मगतं दोषमपश्यन्किंचिदात्मनि ।
अकारणेऽभिशस्तो हि तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३७ ॥
ਯਕੀਨਨ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਨਾ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਤੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਹਿਰਨ, ਤੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
13.187.38
सुहृदां दुःखमार्तानां न प्रमोक्ष्यसि हानिजम् ।
अलमर्थगुणैर्हीनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३८ ॥
ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ, ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੋਂ, ਘਾਟੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਤੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਪਾਵੇਂਗਾ; ਧਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਮਲਾ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਹਿਰਨ, ਤੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
13.187.39
साधून्गृहस्थान्दृष्ट्वा च तथा साधून्वनेचरान् ।
मुक्तांश्चावसथे सक्तांस्तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.३९ ॥
ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਤੇ ਮੁਕਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਹਿਰਨ, ਤੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
13.187.40
धर्म्यमर्थ्यं च काम्यं च देशे च रहितं वचः ।
न प्रसिद्ध्यति ते नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४० ॥
ਧਰਮ-ਸੰਮਤ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਬਚਨ ਜੇ ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਬੋਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਯਕੀਨਨ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਹਿਰਨ, ਤੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
13.187.41
दत्तानकुशलैरर्थान्मनीषी संजिजीविषुः ।
प्राप्य वर्तयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४१ ॥
ਅਕੁਸ਼ਲ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਜੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੂੰ ਯਕੀਨਨ ਉਸੇ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਹਿਰਨ, ਤੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
13.187.42
परस्परविरुद्धानां प्रियं नूनं चिकीर्षसि ।
सुहृदामुपरोधेन तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४२ ॥
ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਯਕੀਨਨ ਤੂੰ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਿਆਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਹਿਰਨ, ਤੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
13.187.43
पापान्विवर्धितान्दृष्ट्वा कल्याणांश्चावसीदतः ।
ध्रुवं गर्हयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४३ ॥
ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧਦਿਆਂ ਅਤੇ ਭਲਿਆਂ ਨੂੰ ਢਹਿੰਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਇਸੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹਿਰਨ ਵਾਂਗ ਦੁਬਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ।
13.187.44
एवं सम्पूजितं रक्षो विप्रं तं प्रत्यपूजयत् ।
सहायमकरोच्चैनं सम्पूज्यामुं मुमोच ह ॥ १३.१८७.४४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਬਣਾ ਕੇ, ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।