మహాభారతం · అధ్యాయం 13.187
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.187.1
साम्नि चापि प्रदानेन च ज्यायः किं भवतो मतम् ।
प्रब्रूहि भरतश्रेष्ठ यदत्र व्यतिरिच्यते ॥ १३.१८७.१ ॥
సామము, దానము — వీటిలో ఏది శ్రేష్ఠమని మీ అభిప్రాయం? భరత శ్రేష్ఠుడా, వీటిలో ఏది ఉత్తమమో చెప్పండి.
13.187.2
साम्ना प्रसाद्यते कश्चिद्दानेन च तथाऽपरः ।
पौरुषीं प्रकृतिं ज्ञात्वा तयोरेकतरं भजेत् ॥ १३.१८७.२ ॥
కొందరు సామముతో ప్రసన్నులవుతారు, మరికొందరు దానముతో. పురుషుని స్వభావాన్ని తెలుసుకొని, వీటిలో ఒకదానిని అవలంబించాలి.
13.187.3
गुणांस्तु शृणु वैराजन्त्सान्त्वस्य पुरुषर्षभ ।
दारुणान्यपि भूतानि सान्त्वेनाराधयेद्यथा ॥ १३.१८७.३ ॥
రాజా, పురుషశ్రేష్ఠా, సామము యొక్క గుణాలను వినండి. సామముతో క్రూర ప్రాణులను కూడా ఆరాధించి మెప్పించవచ్చు.
13.187.4
अत्राप्युदाहरन्तीममिदिहासं पुरातनम् ।
गृहीत्वा रक्षसा मुक्तो द्विजातिः कानने यथा ॥ १३.१८७.४ ॥
ఇక్కడ కూడా ప్రజలు ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని ఉదాహరిస్తారు — అడవిలో రాక్షసునిచే పట్టుబడిన ఒక ద్విజుడు విడుదల పొందినట్లు.
13.187.5
कश्चित्तु बुद्धिसम्पन्नो ब्राह्मणो विजने वने ।
गृहीतः कृच्छ्रमापन्नो रक्षसा भक्षयिष्यता ॥ १३.१८७.५ ॥
బుద్ధిమంతుడైన ఒక బ్రాహ్మణుడు నిర్జనమైన అడవిలో రాక్షసునిచే పట్టుబడ్డాడు. కష్టంలో పడిన అతడిని ఆ రాక్షసుడు భక్షించబోతున్నాడు.
13.187.6
सुबुद्धिः श्रुतिसम्पन्नो दृष्ट्वा तमतिभीषणम् ।
सामैवास्मै प्रयुञ्जानो न मुमोह न विव्यधे ॥ १३.१८७.६ ॥
సుబుద్ధిమంతుడు, శ్రుతి సంపన్నుడైన ఆ బ్రాహ్మణుడు, ఆ అత్యంత భయంకరమైన రాక్షసుని చూసి, అతనిపైనే సామమును ప్రయోగిస్తూ, మోహాన్ని పొందలేదు, గాయపడనూ లేదు.
13.187.7
रक्षस्तु वाचा सम्पूज्य प्रश्नं पप्रच्छ तं द्विजम् ।
मोक्ष्यसे ब्रूहि मे प्रश्नं केनास्मि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.७ ॥
రాక్షసుడు మాటలతో గౌరవించి ఆ ద్విజుని ప్రశ్న అడిగాడు: 'నీవు విడుదల పొందుదువు; నా ప్రశ్నకు జవాబు చెప్పు. ఏ కారణంచేత నేను జింకలా కృశించి ఉన్నాను?'
13.187.8
मुहूर्तमथ सञ्चिन्त्य ब्राह्मणिस्तं निरीक्ष्य सः ।
अभीतवदथाव्यग्रः प्रश्नं प्रतिजगाद ह ॥ १३.१८७.८ ॥
ఒక క్షణం ఆలోచించి, ఆ బ్రాహ్మణుడు అతనిని చూశాడు; భయం లేనివాడిలా, ప్రశాంతంగా ఆ ప్రశ్నకు జవాబిచ్చాడు.
13.187.9
विदेशस्थो विलोकस्थो विना नूनं सुहृज्जनैः ।
विषयानतुलान्भुङ्क्षे तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.९ ॥
పరదేశంలో, ఇతరుల దృష్టిలో నివసిస్తూ, మిత్రులు లేకుండా నిశ్చయంగా అసమాన విషయ సుఖాలను అనుభవిస్తున్నావు; అందువల్ల జింకలా కృశించి ఉన్నావు.
13.187.10
नूनं मित्राणि ते रक्षः साधूपचरितान्यपि ।
स्वदोषात्तु परित्यज्य तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१० ॥
ఓ రాక్షసా, నీ మిత్రులు, నువ్వు బాగా సత్కరించినప్పటికీ, నీ స్వీయ దోషంవల్ల నిశ్చయంగా నిన్ను విడిచిపెట్టారు; అందువల్ల జింకలా కృశించి ఉన్నావు.
13.187.11
अवृत्त्या पीड्यमानोऽपि वृत्त्युपायान्विगर्हयन् ।
महार्थान्ध्यायसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.११ ॥
జీవనోపాధి లేమితో బాధపడుతూ కూడా, జీవనోపాయాలను నిందిస్తూ, నిశ్చయంగా మహోన్నత లక్ష్యాలను ధ్యానిస్తున్నావు; అందువల్ల జింకలా కృశించి ఉన్నావు.
13.187.12
परकार्याधिकारस्थाः सद्गुणैरधमा नराः ।
अवजानन्ति नूनं त्वां तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१२ ॥
ఇతరుల కార్యాలలో అధికారం పొందిన, సద్గుణాలు లేని అధములు నిశ్చయంగా నిన్ను తృణీకరిస్తారు; అందువల్ల జింకలా కృశించి ఉన్నావు.
13.187.13
गुणवान्निर्गुणानन्यान्नूनं पश्यसि तत्कृतान् ।
प्राज्ञैरपि विनीतात्मा तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१३ ॥
నీవు గుణవంతుడవైనా, గుణహీనులైన ఇతరులను వారి కర్మల కారణంగానే నిశ్చయంగా చూస్తున్నావు; వినయాత్మునిగా ఉన్నా, ప్రాజ్ఞులచేత కూడా — అందుచేత నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.14
सम्पीड्यात्मानमार्यत्वात्त्वया कश्चिदुपस्कृतः ।
जितं त्वां मन्यते साधो तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.१४ ॥
ఆర్యత్వం వల్ల నిన్ను నీవు పీడించుకొని, నీచేత ఎవరో ఒకరు అపకారం పొందారు; ఓ సాధువా, అతడు నిన్ను జయించినవానిగా భావిస్తున్నాడు — అందుచేత నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.15
क्लिश्यमानान्विमार्गेषु कामक्रोधावृतात्मनः ।
मन्येऽनुध्यायसि जनांस्तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.१५ ॥
దుర్మార్గాలలో బాధపడుతూ, కామక్రోధాలచే ఆవృతమైన ఆత్మలు కలవారిని నేను భావిస్తున్నాను — నీవు ఆ జనులనే ధ్యానిస్తున్నావు; అందుచేత నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.16
प्राज्ञैरपुजितो नूनं प्राज्ञैरप्यभिनिन्दितः ।
ह्रीमानमर्षी दुर्वृत्तस्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१६ ॥
ప్రాజ్ఞుల చేత నిశ్చయంగా నీవు పూజింపబడలేదు, ప్రాజ్ఞుల చేతనే నిందింపబడుతున్నావు; లజ్జాశీలుడవు, అసహనుడవు, దురాచారుడవు — అందుచేత నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.17
नूनं मित्रमुखः शत्रुः कश्चिदार्यवदाचरन् ।
वञ्चयित्वा गतस्त्वां वै तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१७ ॥
నిశ్చయంగా మిత్రుని ముఖం గల ఏదో శత్రువు ఆర్యునివలె ప్రవర్తిస్తూ నిన్ను మోసగించి వెళ్లిపోయాడు — అందుచేత నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.18
नूनमद्य सतां मध्ये तव वाक्यमनुत्तमम् ।
न भाति कालेऽभिहितं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१८ ॥
నిశ్చయంగా నేడు సాధువుల మధ్య నీ అనుత్తమమైన వాక్యం తగిన సమయంలో చెప్పబడినట్లు అనిపించదు — అందుచేత నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.19
दृष्टपूर्वाञ्श्रुतपूर्वान्कुपितान्हृदयप्रियान् ।
अनुनेतुं न शक्रोषि तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१९ ॥
నీవు ముందు చూసినవారిని, విన్నవారిని, కోపంలో ఉన్నా హృదయానికి ప్రియులైనవారిని కూడా సమాధానపరచలేవు; అందువల్లనే నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.20
नूनमासञ्जयित्वा त्वा कृत्ये कस्मिंश्चिदीप्सिते ।
कच्चिदर्थयते नित्यं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२० ॥
నిశ్చయంగా ఏదో కోరిన పనిలో నిన్ను బంధించి, ఎవరో ఎల్లప్పుడూ నీ సహాయం కోరుతూనే ఉన్నారు; అందువల్లనే నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.21
परोक्षवादिभिर्मिथ्यादोषस्ते सम्प्रदर्शितः ।
तज्ज्ञैर्न पूज्यसे व्यक्तं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२१ ॥
పరోక్షంగా మాట్లాడేవారు నీ మీద అబద్ధపు దోషాలను చూపారు; వాటిని తెలిసినవారి వల్ల నీవు స్పష్టంగా గౌరవించబడటం లేదు; అందువల్లనే నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.22
नूनं त्वां सद्गुणापेक्षं पूजयानं सुहृत्प्रजाः ।
मायावीति च जानन्ति तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२२ ॥
నిశ్చయంగా సద్గుణాలను ఆశించి నిన్ను గౌరవిస్తున్న మిత్రులు, ప్రజలు నీవు మాయావి అని తెలుసుకుంటున్నారు; అందువల్లనే నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.23
अन्तर्गतमभिप्रायंन न नूनं लज्जयेच्छसि ।
विवक्तुं प्राप्य शैथिल्यात्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२३ ॥
నిశ్చయంగా సిగ్గుతో నీ అంతరంగ అభిప్రాయాన్ని వెల్లడించాలని నీవు కోరుకోవడం లేదు; బద్ధకం వల్ల అవకాశం దొరికినా దానిని చెప్పకుండా ఉంటావు; అందువల్లనే నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.24
नानाबुद्धिरुचीँल्लोके मानुषान्नूनमिच्छसि ।
ग्रहीतुं स्वैर्गुणैः सर्वांस्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२४ ॥
నిశ్చయంగా లోకంలోని వివిధ బుద్ధులు, అభిరుచులు గల మనుషులందరినీ నీ స్వగుణాలతో వశపరచుకోవాలని నీవు కోరుతున్నావు; అందువల్లనే నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.25
असत्सु विनिविष्टेषु न गुणान्वदतः स्वयम् ।
गुणास्ते न विराजन्ते तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२५ ॥
దుష్టులతో కలిసి మెలిగి, తన గుణాలను తానే చెప్పుకునేవాని గుణాలు ప్రకాశించవు; అందుకే నువ్వు జింకలా కృశించి ఉన్నావు.
13.187.26
धर्मवृत्तः श्रुतैर्हीनः पदं त्वं रजसान्वितः ।
महत्प्रार्थयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२६ ॥
ధర్మాచరణ కలవాడవైనా, శాస్త్రజ్ఞానం లేనివాడవు, రజోగుణంతో నిండిన నువ్వు నిశ్చయంగా గొప్ప పదవిని కోరుతున్నావు; అందుకే నువ్వు జింకలా కృశించి ఉన్నావు.
13.187.27
तपःप्रणिहितात्मानं मन्ये त्वारण्यकाङ्क्षिणम् ।
बन्धुवर्गो निगृह्णाति तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.२७ ॥
తపస్సులో మనసు నిలిపి, అరణ్యజీవితాన్ని కోరుకునేవాడివని నేను భావిస్తున్నాను; కానీ బంధువులు నిన్ను ఆపుతున్నారు; అందుకే నువ్వు జింకలా కృశించి ఉన్నావు.
13.187.28
इष्टभार्यस्य ते नूनं प्रातिवेश्यो महाधनः ।
युवा सुललितः कामी तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२८ ॥
నీ ప్రియమైన భార్యకు పక్కింటివాడు నిశ్చయంగా గొప్ప ధనవంతుడు, యువకుడు, సుందరుడు, కామి; అందుకే నువ్వు జింకలా కృశించి ఉన్నావు.
13.187.29
दुर्विनीतहतः पुत्रो जामाता वाऽप्रमार्जकः ।
दारा वा प्रतिकूलास्ते तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.२९ ॥
దుర్వినీత కారణంగా నాశనమైన కొడుకు, లేదా అలక్ష్యంగా ఉండే అల్లుడు, లేదా నీకు ప్రతికూలమైన భార్యలు; అందుకే నువ్వు జింకలా కృశించి ఉన్నావు.
13.187.30
भ्रातरोऽतीव विषमाः पिता वा क्षुत्क्षतो मृतः ।
माता ज्योष्ठो गुरुर्वाऽपि तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.३० ॥
సోదరులు అత్యంత కఠినులు, లేదా తండ్రి ఆకలితో క్షీణించి చనిపోయాడు, లేదా తల్లి, పెద్దన్న లేదా గురువు; అందుకే నువ్వు జింకలా కృశించి ఉన్నావు.
13.187.31
ब्राह्मणो वा हतो गौर्वा ब्रह्मस्वं वापहृतं पुरा ।
देवस्यं वा हृतं काले तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३१ ॥
బ్రాహ్మణుడు చంపబడినా లేదా ఆవు చంపబడినా, లేదా పూర్వం బ్రాహ్మణుని ధనం అపహరించబడినా, లేదా తగిన సమయంలో దేవుని ధనం అపహరించబడినా, దాని వల్లనే నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.32
हृतदारोऽथ वृद्धो वा लोके द्विष्टोऽथवा नरैः ।
अविज्ञानेन वा वृद्धस्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३२ ॥
భార్యను అపహరించబడినా, లేదా నీవు వృద్ధుడై లోకంలో మనుషులచే ద్వేషించబడినా, లేదా అజ్ఞానం వల్ల వృద్ధుడైనా, దాని వల్లనే నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.33
वार्धकार्थं धनं दृष्ट्वा स्वा श्रीर्वाऽपि परैर्हृता ।
वृत्तिर्वा दुर्जनापेक्षा तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३३ ॥
వృద్ధాప్యం కోసం ధనాన్ని చూసి, నీ సొంత సంపదను ఇతరులు అపహరించినా, లేదా నీ జీవనం దుర్జనులపై ఆధారపడినా, దాని వల్లనే నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.34
सम्पत्कालेन ते धर्मः क्षीणस्तात सुहृद्बुवैः ।
असंन्यासमतिस्तत्र तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३४ ॥
ఓ తాతా, సంపదల కాలంలో నీ ధర్మం స్నేహితులుగా మాట్లాడే వారి మాటలవల్ల క్షీణించింది; అక్కడ నీ మనస్సు సన్యాసం వైపు మొగ్గలేదు—దాని వల్లనే నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.35
अविद्वान्भीरुरल्पार्थे विद्याविक्रमदानजम् ।
यशः प्रार्थयसे नित्यं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३५ ॥
అజ్ఞానిగా, భీరువుగా ఉండి కూడా చిన్న ప్రయోజనం కోసం విద్య, పరాక్రమం, దానం వల్ల కలిగే కీర్తిని నీవు నిత్యం కోరుతున్నావు—దాని వల్లనే నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.36
चिरहाभिलषितं किञ्चित्फलमप्राप्तमेव ते ।
कृतमन्यैरपहृतं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३६ ॥
చాలాకాలంగా నీవు కోరిన ఏ ఫలమూ నీకు లభించలేదు; నీవు చేసిన కార్యాన్ని ఇతరులు అపహరించారు—దాని వల్లనే నీవు జింకలా చిక్కిపోయావు.
13.187.37
नूनमात्मगतं दोषमपश्यन्किंचिदात्मनि ।
अकारणेऽभिशस्तो हि तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३७ ॥
నిజంగా, నీలో ఉన్న దోషాన్ని ఏమాత్రం చూడకుండా, కారణం లేకుండానే నీవు నిందించబడ్డావు; అందుచేత, ఓ జింకా, నీవు కృశించిపోయావు.
13.187.38
सुहृदां दुःखमार्तानां न प्रमोक्ष्यसि हानिजम् ।
अलमर्थगुणैर्हीनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३८ ॥
మిత్రుల దుఃఖం నుండి, బాధితుల వేదన నుండి, నష్టం వల్ల కలిగిన దుఃఖం నుండి నీవు విముక్తి పొందలేవు; సంపద గుణాలు లేనివాడవై నీవు చాలా కుంగిపోయావు; అందుచేత, ఓ జింకా, నీవు కృశించావు.
13.187.39
साधून्गृहस्थान्दृष्ट्वा च तथा साधून्वनेचरान् ।
मुक्तांश्चावसथे सक्तांस्तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.३९ ॥
గృహస్థ సాధువులను, అడవిలో తిరిగే సాధువులను చూసి, అలాగే గృహంలో అనురక్తులుగా ఉన్నవారిని, విముక్తులైనవారిని చూసి; అందుచేత, ఓ జింకా, నీవు కృశించావు.
13.187.40
धर्म्यमर्थ्यं च काम्यं च देशे च रहितं वचः ।
न प्रसिद्ध्यति ते नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४० ॥
ధర్మబద్ధమైన, ప్రయోజనకరమైన, ఇంపైన మాట స్థలానికి తగినట్లు పలకకపోతే, అది నీకు నిజంగా ఫలించదు; అందుచేత, ఓ జింకా, నీవు కృశించావు.
13.187.41
दत्तानकुशलैरर्थान्मनीषी संजिजीविषुः ।
प्राप्य वर्तयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४१ ॥
అకుశలులు ఇచ్చిన ధనాన్ని పొంది, జీవించాలని కోరిన బుద్ధిమంతుడవైన నీవు నిజంగా దానితోనే జీవనం సాగిస్తున్నావు; అందుచేత, ఓ జింకా, నీవు కృశించావు.
13.187.42
परस्परविरुद्धानां प्रियं नूनं चिकीर्षसि ।
सुहृदामुपरोधेन तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४२ ॥
ఒకరికొకరు విరోధులైనవారిని సంతోషపెట్టాలని నిజంగా నీవు కోరుతున్నావు, మిత్రులను అడ్డుకుంటూ; అందుచేత, ఓ జింకా, నీవు కృశించావు.
13.187.43
पापान्विवर्धितान्दृष्ट्वा कल्याणांश्चावसीदतः ।
ध्रुवं गर्हयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४३ ॥
చెడ్డవారు వృద్ధి చెందడం, మంచివారు క్షీణించడం చూసి నువ్వు నిశ్చయంగా నిందిస్తున్నావు; అందుకే జింకలా కృశించావు.
13.187.44
एवं सम्पूजितं रक्षो विप्रं तं प्रत्यपूजयत् ।
सहायमकरोच्चैनं सम्पूज्यामुं मुमोच ह ॥ १३.१८७.४४ ॥
ఈ విధంగా గౌరవించబడిన రాక్షసుడు ఆ బ్రాహ్మణుడిని ప్రతిగా గౌరవించాడు; అతన్ని సహాయకుడిగా చేసి, సత్కరించి విడిచిపెట్టాడు.