มหาภารตะ · อัธยายะ 13.187
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.187.1
साम्नि चापि प्रदानेन च ज्यायः किं भवतो मतम् ।
प्रब्रूहि भरतश्रेष्ठ यदत्र व्यतिरिच्यते ॥ १३.१८७.१ ॥
การประนีประนอมหรือการให้ของขวัญ อย่างไหนดีกว่ากัน ท่านเห็นว่าอย่างไร จงบอกข้าเถิด โอ ผู้ประเสริฐสุดแห่งวงศ์ภรต อย่างไหนเหนือกว่ากันในเรื่องนี้
13.187.2
साम्ना प्रसाद्यते कश्चिद्दानेन च तथाऽपरः ।
पौरुषीं प्रकृतिं ज्ञात्वा तयोरेकतरं भजेत् ॥ १३.१८७.२ ॥
บางคนถูกโน้มน้าวด้วยการประนีประนอม อีกคนหนึ่งด้วยของขวัญ ผู้รู้จักธรรมชาติของบุรุษแล้ว ควรยึดถือวิธีใดวิธีหนึ่งจากสองวิธีนี้
13.187.3
गुणांस्तु शृणु वैराजन्त्सान्त्वस्य पुरुषर्षभ ।
दारुणान्यपि भूतानि सान्त्वेनाराधयेद्यथा ॥ १३.१८७.३ ॥
บัดนี้จงฟังคุณประโยชน์ของการประนีประนอมเถิด โอ ผู้ประเสริฐสุดแห่งมนุษย์ แม้สัตว์ที่ดุร้ายก็อาจทำให้พอใจได้ด้วยการประนีประนอม
13.187.4
अत्राप्युदाहरन्तीममिदिहासं पुरातनम् ।
गृहीत्वा रक्षसा मुक्तो द्विजातिः कानने यथा ॥ १३.१८७.४ ॥
แม้ในเรื่องนี้ ผู้คนยังยกเรื่องเล่าโบราณนี้มากล่าวอ้าง เรื่องของพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งคนหนึ่ง ซึ่งถูกรากษสจับไว้ในป่าแล้วได้รับการปล่อยตัว
13.187.5
कश्चित्तु बुद्धिसम्पन्नो ब्राह्मणो विजने वने ।
गृहीतः कृच्छ्रमापन्नो रक्षसा भक्षयिष्यता ॥ १३.१८७.५ ॥
มีพราหมณ์ผู้มีปัญญาคนหนึ่ง ในป่าลึกที่ไร้ผู้คน ถูกรากษสจับไว้ ตกอยู่ในความทุกข์ยาก และกำลังจะถูกมันกิน
13.187.6
सुबुद्धिः श्रुतिसम्पन्नो दृष्ट्वा तमतिभीषणम् ।
सामैवास्मै प्रयुञ्जानो न मुमोह न विव्यधे ॥ १३.१८७.६ ॥
พราหมณ์ผู้มีปัญญาดีและเชี่ยวชาญคัมภีร์ เห็นรากษสที่น่ากลัวยิ่งนั้น จึงใช้การประนีประนอมกับมันเท่านั้น เขาไม่หลงใหลและไม่ถูกทำร้าย
13.187.7
रक्षस्तु वाचा सम्पूज्य प्रश्नं पप्रच्छ तं द्विजम् ।
मोक्ष्यसे ब्रूहि मे प्रश्नं केनास्मि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.७ ॥
รากษสให้เกียรติพราหมณ์ด้วยถ้อยคำ แล้วถามคำถามแก่เขาว่า "เจ้าจะได้รับการปล่อยตัว จงบอกคำตอบของคำถามของข้า ข้าผอมแห้งเหมือนกวางด้วยเหตุใด"
13.187.8
मुहूर्तमथ सञ्चिन्त्य ब्राह्मणिस्तं निरीक्ष्य सः ।
अभीतवदथाव्यग्रः प्रश्नं प्रतिजगाद ह ॥ १३.१८७.८ ॥
พราหมณ์ครุ่นคิดอยู่ครู่หนึ่ง แล้วมองดูรากษสนั้น เขาตอบคำถามโดยไม่หวาดกลัว และด้วยใจที่สงบนิ่ง
13.187.9
विदेशस्थो विलोकस्थो विना नूनं सुहृज्जनैः ।
विषयानतुलान्भुङ्क्षे तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.९ ॥
ท่านอาศัยอยู่ในดินแดนต่างถิ่น อยู่ท่ามกลางสายตาคนอื่น และปราศจากมิตรสหาย ท่านคงได้เสวยความสุขจากอารมณ์ที่หาใดเปรียบมิได้ เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมแห้งเหมือนกวาง
13.187.10
नूनं मित्राणि ते रक्षः साधूपचरितान्यपि ।
स्वदोषात्तु परित्यज्य तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१० ॥
โอ รากษส มิตรของท่านคงได้ทอดทิ้งท่านไป แม้ท่านจะปฏิบัติต่อพวกเขาอย่างดี ก็เพราะความผิดของท่านเอง เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมแห้งเหมือนกวาง
13.187.11
अवृत्त्या पीड्यमानोऽपि वृत्त्युपायान्विगर्हयन् ।
महार्थान्ध्यायसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.११ ॥
แม้ท่านจะถูกความขาดแคลนเบียดเบียน และตำหนิวิถีแห่งการดำรงชีพ ท่านคงกำลังครุ่นคิดถึงจุดมุ่งหมายอันยิ่งใหญ่ เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมแห้งเหมือนกวาง
13.187.12
परकार्याधिकारस्थाः सद्गुणैरधमा नराः ।
अवजानन्ति नूनं त्वां तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१२ ॥
คนชั่วที่ดำรงตำแหน่งในกิจการของผู้อื่น ขาดคุณความดี คงดูหมิ่นท่านอย่างแน่นอน เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมแห้งเหมือนกวาง
13.187.13
गुणवान्निर्गुणानन्यान्नूनं पश्यसि तत्कृतान् ।
प्राज्ञैरपि विनीतात्मा तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१३ ॥
ท่านมีคุณความดี ท่านคงเห็นผู้อื่นที่ปราศจากคุณความดีเป็นเช่นนั้นเพราะการกระทำของพวกเขา แม้จิตใจของท่านจะถ่อมตน แม้แต่ต่อหน้าผู้มีปัญญา เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมแห้งเหมือนกวาง
13.187.14
सम्पीड्यात्मानमार्यत्वात्त्वया कश्चिदुपस्कृतः ।
जितं त्वां मन्यते साधो तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.१४ ॥
ท่านได้ทรมานตนเองเพราะความสูงส่ง และได้ทำร้ายใครบางคน โอ ผู้ดีเอ๋ย เขาคิดว่าท่านถูกพิชิตแล้ว เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมแห้งเหมือนกวาง
13.187.15
क्लिश्यमानान्विमार्गेषु कामक्रोधावृतात्मनः ।
मन्येऽनुध्यायसि जनांस्तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.१५ ॥
ข้าคิดว่าท่านครุ่นคิดถึงผู้คนที่ถูกทรมานอยู่บนหนทางที่ผิด ซึ่งจิตใจถูกกามและความโกรธครอบงำ เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมแห้งเหมือนกวาง
13.187.16
प्राज्ञैरपुजितो नूनं प्राज्ञैरप्यभिनिन्दितः ।
ह्रीमानमर्षी दुर्वृत्तस्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१६ ॥
แน่นอนว่าท่านไม่ได้รับการยกย่องจากผู้มีปัญญา และแม้แต่จากผู้มีปัญญาท่านก็ถูกตำหนิ ท่านเป็นผู้ถ่อมตน ไม่อดทนต่อการดูหมิ่น และประพฤติชั่ว เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมแห้งเหมือนกวาง
13.187.17
नूनं मित्रमुखः शत्रुः कश्चिदार्यवदाचरन् ।
वञ्चयित्वा गतस्त्वां वै तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१७ ॥
แน่นอนว่าศัตรูบางคนที่มีหน้าตาเหมือนมิตร ประพฤติตนเหมือนผู้สูงศักดิ์ ได้หลอกลวงท่านแล้วจากไป เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมแห้งเหมือนกวาง
13.187.18
नूनमद्य सतां मध्ये तव वाक्यमनुत्तमम् ।
न भाति कालेऽभिहितं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१८ ॥
แน่นอนว่าวันนี้ถ้อยคำอันยอดเยี่ยมของท่าน เมื่อกล่าวท่ามกลางคนดี ดูไม่เหมาะสมกับกาลเวลา เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมแห้งเหมือนกวาง
13.187.19
दृष्टपूर्वाञ्श्रुतपूर्वान्कुपितान्हृदयप्रियान् ।
अनुनेतुं न शक्रोषि तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.१९ ॥
ท่านไม่อาจปลอบประโลมผู้ที่เคยเห็นและเคยได้ยินมาก่อน ผู้ที่โกรธเคืองแต่เป็นที่รักของหัวใจท่าน เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมแห้งเหมือนกวาง
13.187.20
नूनमासञ्जयित्वा त्वा कृत्ये कस्मिंश्चिदीप्सिते ।
कच्चिदर्थयते नित्यं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२० ॥
แน่นอนว่าเมื่อท่านถูกผูกมัดไว้กับกิจบางอย่างที่ปรารถนา มีบางคนขอความช่วยเหลือจากท่านอยู่เสมอ เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมแห้งเหมือนกวาง
13.187.21
परोक्षवादिभिर्मिथ्यादोषस्ते सम्प्रदर्शितः ।
तज्ज्ञैर्न पूज्यसे व्यक्तं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२१ ॥
ผู้ที่พูดลับหลังได้กล่าวโทษอันเท็จของท่านให้ปรากฏ ผู้ที่รู้เรื่องเหล่านั้นจึงไม่ให้เกียรติท่านอย่างเปิดเผย เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.22
नूनं त्वां सद्गुणापेक्षं पूजयानं सुहृत्प्रजाः ।
मायावीति च जानन्ति तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२२ ॥
แน่นอนว่าสหายและประชาชนของท่าน ซึ่งบูชาท่านด้วยหวังคุณความดี ย่อมรู้ว่าท่านเป็นผู้หลอกลวง เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.23
अन्तर्गतमभिप्रायंन न नूनं लज्जयेच्छसि ।
विवक्तुं प्राप्य शैथिल्यात्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२३ ॥
แน่นอนว่าเพราะความละอาย ท่านไม่ประสงค์จะกล่าวความตั้งใจที่ซ่อนอยู่ในใจออกมา แม้มีโอกาสแล้ว ท่านก็ยังลังเลไม่กล่าวออกไปเพราะความอ่อนแอ เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.24
नानाबुद्धिरुचीँल्लोके मानुषान्नूनमिच्छसि ।
ग्रहीतुं स्वैर्गुणैः सर्वांस्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२४ ॥
แน่นอนว่าท่านปรารถนาจะยึดใจมนุษย์ทั้งหมดในโลกซึ่งมีปัญญาและรสนิยมต่างกัน ด้วยคุณสมบัติของตนเอง เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.25
असत्सु विनिविष्टेषु न गुणान्वदतः स्वयम् ।
गुणास्ते न विराजन्ते तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२५ ॥
ท่ามกลางคนชั่วซึ่งยึดติดอยู่ ผู้ที่พูดถึงคุณความดีของตนเองย่อมไม่เห็นคุณความดีของตนส่องสว่างขึ้น เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.26
धर्मवृत्तः श्रुतैर्हीनः पदं त्वं रजसान्वितः ।
महत्प्रार्थयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२६ ॥
แม้ท่านประพฤติตามธรรม แต่ขาดการศึกษาเล่าเรียน และเต็มไปด้วยราคะ แน่นอนว่าท่านปรารถนาตำแหน่งอันยิ่งใหญ่ เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.27
तपःप्रणिहितात्मानं मन्ये त्वारण्यकाङ्क्षिणम् ।
बन्धुवर्गो निगृह्णाति तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.२७ ॥
ข้าพเจ้าคิดว่าท่านมีจิตมุ่งมั่นในตบะและปรารถนาชีวิตในป่า แต่ถูกหมู่ญาติยับยั้งไว้ เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.28
इष्टभार्यस्य ते नूनं प्रातिवेश्यो महाधनः ।
युवा सुललितः कामी तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.२८ ॥
แน่นอนว่าเพื่อนบ้านของภริยาคนรักของท่านเป็นผู้มั่งคั่งมาก หนุ่ม รูปงาม และมีราคะ เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.29
दुर्विनीतहतः पुत्रो जामाता वाऽप्रमार्जकः ।
दारा वा प्रतिकूलास्ते तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.२९ ॥
บุตรชายที่ถูกความดื้อรั้นทำลาย หรือลูกเขยที่ประมาทเลินเล่อ หรือภริยาที่เป็นปฏิปักษ์ต่อท่าน เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.30
भ्रातरोऽतीव विषमाः पिता वा क्षुत्क्षतो मृतः ।
माता ज्योष्ठो गुरुर्वाऽपि तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.३० ॥
พี่น้องของท่านช่างโหดร้ายยิ่งนัก หรือบิดาของท่านตายด้วยความหิวโหย หรือมารดา พี่ชายคนโต หรือครูอาจารย์ เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.31
ब्राह्मणो वा हतो गौर्वा ब्रह्मस्वं वापहृतं पुरा ।
देवस्यं वा हृतं काले तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३१ ॥
พราหมณ์ถูกฆ่า หรือโคถูกฆ่า หรือทรัพย์สมบัติของพราหมณ์ถูกชิงไปในกาลก่อน หรือทรัพย์ของเทพถูกยึดไปในเวลาอันควร เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.32
हृतदारोऽथ वृद्धो वा लोके द्विष्टोऽथवा नरैः ।
अविज्ञानेन वा वृद्धस्तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३२ ॥
ภริยาของท่านถูกพรากไป หรือท่านแก่และถูกผู้คนในโลกเกลียดชัง หรือท่านแก่ลงเพราะความไม่รู้ เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.33
वार्धकार्थं धनं दृष्ट्वा स्वा श्रीर्वाऽपि परैर्हृता ।
वृत्तिर्वा दुर्जनापेक्षा तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३३ ॥
เมื่อเห็นทรัพย์ที่เก็บไว้สำหรับวัยชรา โชคลาภของท่านเองอาจถูกผู้อื่นชิงไป หรือการดำรงชีพของท่านอาจขึ้นอยู่กับคนชั่ว เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.34
सम्पत्कालेन ते धर्मः क्षीणस्तात सुहृद्बुवैः ।
असंन्यासमतिस्तत्र तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३४ ॥
ลูกรัก ในยามแห่งความรุ่งเรือง ธรรมของท่านถูกทำให้เสื่อมลงด้วยถ้อยคำของผู้ที่พูดเป็นมิตร และใจของท่านไม่โน้มไปทางการละทิ้ง เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.35
अविद्वान्भीरुरल्पार्थे विद्याविक्रमदानजम् ।
यशः प्रार्थयसे नित्यं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३५ ॥
แม้ไม่มีความรู้และขี้ขลาด ท่านยังปรารถนาเกียรติยศที่เกิดจากความรู้ ความกล้า และการให้ทาน เพื่อประโยชน์เพียงเล็กน้อยอยู่เสมอ เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.36
चिरहाभिलषितं किञ्चित्फलमप्राप्तमेव ते ।
कृतमन्यैरपहृतं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३६ ॥
ผลบางอย่างที่ท่านปรารถนามานานยังไม่ได้มาถึงท่าน และสิ่งที่ท่านทำไว้ก็ถูกผู้อื่นนำไปเสีย เพราะเหตุนั้นท่านจึงผอมเหมือนกวาง
13.187.37
नूनमात्मगतं दोषमपश्यन्किंचिदात्मनि ।
अकारणेऽभिशस्तो हि तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३७ ॥
แน่นอนว่าท่านมองไม่เห็นแม้เพียงร่องรอยของความผิดในตัวท่านเอง ท่านจึงถูกกล่าวหาโดยไม่มีเหตุ ดังนั้นกวางเอ๋ย ท่านจึงผอมลง
13.187.38
सुहृदां दुःखमार्तानां न प्रमोक्ष्यसि हानिजम् ।
अलमर्थगुणैर्हीनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.३८ ॥
ท่านจะไม่พ้นจากทุกข์ของสหาย จากความทรมานของผู้ที่เดือดร้อน จากความโศกที่เกิดจากการสูญเสีย เมื่อขาดคุณความดีที่ทรัพย์สมบัติให้มา ท่านจึงซูบเซียว ดังนั้นกวางเอ๋ย ท่านจึงผอมลง
13.187.39
साधून्गृहस्थान्दृष्ट्वा च तथा साधून्वनेचरान् ।
मुक्तांश्चावसथे सक्तांस्तेनासि हरिमः कृशः ॥ १३.१८७.३९ ॥
เมื่อได้เห็นคฤหัสถ์ผู้ดีและนักพรตผู้ดีในป่า รวมทั้งผู้ที่หลุดพ้นแล้วและผู้ที่ยังยึดติดอยู่ในที่พัก ดังนั้นกวางเอ๋ย ท่านจึงผอมลง
13.187.40
धर्म्यमर्थ्यं च काम्यं च देशे च रहितं वचः ।
न प्रसिद्ध्यति ते नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४० ॥
ถ้อยคำที่ชอบธรรม เป็นประโยชน์ และน่าปรารถนา หากกล่าวไม่ถูกที่ถูกเวลา แน่นอนว่าย่อมไม่สำเร็จแก่ท่าน ดังนั้นกวางเอ๋ย ท่านจึงผอมลง
13.187.41
दत्तानकुशलैरर्थान्मनीषी संजिजीविषुः ।
प्राप्य वर्तयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४१ ॥
เจ้าผู้มีปัญญา ปรารถนาจะมีชีวิตอยู่ ได้ทรัพย์ที่คนไม่รู้ประสีประสาให้มา แล้วยังชีพด้วยทรัพย์นั้นเป็นแน่ ด้วยเหตุนั้น ข้าแต่กวางเอ๋ย เจ้าจึงผอมลง
13.187.42
परस्परविरुद्धानां प्रियं नूनं चिकीर्षसि ।
सुहृदामुपरोधेन तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४२ ॥
เจ้าปรารถนาจะทำให้คนที่ขัดแย้งกันเองพอใจเป็นแน่ โดยขัดขวางมิตรสหายของตน ด้วยเหตุนั้น ข้าแต่กวางเอ๋ย เจ้าจึงผอมลง
13.187.43
पापान्विवर्धितान्दृष्ट्वा कल्याणांश्चावसीदतः ।
ध्रुवं गर्हयसे नूनं तेनासि हरिणः कृशः ॥ १३.१८७.४३ ॥
เมื่อเห็นคนชั่วเจริญรุ่งเรือง และคนดีตกต่ำ เจ้าย่อมติเตียนพวกเขาเป็นแน่ ด้วยเหตุนั้น เจ้าจึงผอมลงเหมือนกวาง
13.187.44
एवं सम्पूजितं रक्षो विप्रं तं प्रत्यपूजयत् ।
सहायमकरोच्चैनं सम्पूज्यामुं मुमोच ह ॥ १३.१८७.४४ ॥
เมื่อได้รับการบูชาเช่นนั้น รากษสก็ตอบแทนการบูชาแก่พราหมณ์ผู้นั้น ทำให้พราหมณ์เป็นพันธมิตร และเมื่อบูชาแล้ว จึงปล่อยพราหมณ์ไป