મહાભારત · અધ્યાય 13.188
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.188.1
जन्म मानुष्यकं प्राप्य कर्मक्षेत्रं सुदुर्लभम् ।
श्रेयोर्थिना दरिद्रेण किं कर्तव्यं पितामह ॥ १३.१८८.१ ॥
મનુષ્ય જન્મ અને કર્મનું અતિ દુર્લભ ક્ષેત્ર પામીને, શ્રેયની ઇચ્છા રાખતા ગરીબે શું કરવું જોઈએ, હે પિતામહ?
13.188.2
दानानामुत्तमं यच्च देयं यच्च यथायथा ।
मान्यान्पूज्यांश्च गाङ्गेय रहस्यं वक्तुमर्हसि ॥ १३.१८८.२ ॥
હે ગાંગેય, દાનોમાં જે ઉત્તમ છે, જે આપવું જોઈએ, અને માન્ય તથા પૂજ્યોને કેવી રીતે આપવું, તે રહસ્ય આપે કહેવું જોઈએ.
13.188.3
एवं पृष्टो नरेन्द्रेण पाण्डवेन यशस्विना ।
धर्माणां परमं गुह्यं भीष्मः प्रोवाच पार्थिवम् ॥ १३.१८८.३ ॥
યશસ્વી પાંડવ રાજાએ આમ પૂછ્યું ત્યારે, ભીષ્મે ધર્મોનું પરમ ગુહ્ય તે રાજાને કહ્યું.
13.188.4
शृणुष्वावहितो राजन्धर्मगुह्यानि भारत ।
यथाहि भगवान्व्यासः पुरा कथितवान्मयि ॥ १३.१८८.४ ॥
હે રાજન, હે ભારત, ધર્મનાં ગુહ્ય રહસ્યો ધ્યાનથી સાંભળ, જેમ પૂર્વે ભગવાન વ્યાસે મને કહ્યું હતું.
13.188.5
देवगुह्यमिदं राजन्यमेनाक्लिष्टकर्मणा ।
नियमस्थेन युक्तेन तपसो महतः फलम् ॥ १३.१८८.५ ॥
હે રાજન, આ દેવોનું ગુહ્ય રહસ્ય છે. નિયમોમાં સ્થિર રહી, નિર્મળ કર્મ કરનાર, યુક્ત પુરુષ મહાન તપનું ફળ પામે છે.
13.188.6
येन यः प्रीयते देवः प्रीयन्ते पितरस्तथा ।
ऋषयः प्रमथाः श्रीश्च चित्रगुप्तो दिशां गजाः ॥ १३.१८८.६ ॥
જેનાથી દેવ પ્રસન્ન થાય છે, તેવી જ રીતે પિતૃઓ, ઋષિઓ, પ્રમથો, શ્રી, ચિત્રગુપ્ત અને દિશાઓના હાથીઓ પ્રસન્ન થાય છે.
13.188.7
ऋषिधर्मः स्मृतो यत्र सरहस्यो महाफलः ।
महादानफलं चैव सर्वयज्ञफलं तथा ॥ १३.१८८.७ ॥
રહસ્ય સહિત કહેવાયેલો ઋષિધર્મ મહાન ફળ આપનારો છે; તે મહાદાનનું ફળ અને સર્વ યજ્ઞોનું ફળ પણ છે.
13.188.8
यश्चैतदेवं जानीयाज्ज्ञात्वा वा कुरुतेऽनघ ।
सदोषोऽदोषवांश्चेह तैर्गुणैः सह युज्यते ॥ १३.१८८.८ ॥
હે નિષ્પાપ, જે આ રીતે જાણે છે, અથવા જાણીને કરે છે, તે અહીં દોષયુક્ત હોવા છતાં નિર્દોષ બનીને તે ગુણો સાથે જોડાય છે.
13.188.9
दशसूनासमं चक्रं दशचक्रसमो ध्वजः ।
दशध्वजसमा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः ॥ १३.१८८.९ ॥
દસ કતલખાનાં સમાન એક ચક્ર છે; દસ ચક્ર સમાન એક ધ્વજ છે; દસ ધ્વજ સમાન વેશ્યા છે; દસ વેશ્યાઓ સમાન રાજા છે.
13.188.10
अर्घेनैतानि सर्वाणि नृपतिः कथ्यतेऽधिकः ।
त्रिवर्गसहितं शास्त्रं पवित्रं पुण्यलक्षणम् ॥ १३.१८८.१० ॥
આ બધાંને ગણતરીમાં લેતાં રાજા અધિક કહેવાય છે; ત્રિવર્ગ સહિતનું શાસ્ત્ર પવિત્ર અને પુણ્યલક્ષણોવાળું છે.
13.188.11
धर्मिव्याकरणं पुण्यं रहस्यश्रवणं महत् ।
श्रोतव्यं धर्मसंयुक्तं विहितं त्रिदशैः स्वयम् ॥ १३.१८८.११ ॥
ધર્મનું વ્યાખ્યાન પુણ્યદાયક છે; રહસ્યનું શ્રવણ મહાન છે; ધર્મયુક્ત આ સાંભળવા યોગ્ય છે, જેનું વિધાન દેવોએ પોતે કર્યું છે.
13.188.12
पितॄणां यत्र गुह्यानि प्रोच्यन्ते श्राद्धकर्मणि ।
देवतानां च सर्वेषां रहस्यं कथ्यतेऽखिलम् ॥ १३.१८८.१२ ॥
જ્યાં શ્રાદ્ધકર્મમાં પિતૃઓનાં ગુહ્ય રહસ્યો કહેવાય છે, અને સર્વ દેવોનું સંપૂર્ણ રહસ્ય પણ કહેવાય છે.
13.188.13
ऋषिधर्मः स्मृतो यत्र सरहस्यो महाफलः ।
महायज्ञफलं चैव सर्वदानफलं तथा ॥ १३.१८८.१३ ॥
જ્યાં રહસ્ય સહિત ઋષિધર્મ કહેવાય છે, તે મહાફળદાયી છે; મહાયજ્ઞોનું ફળ અને સર્વદાનોનું ફળ પણ ત્યાં (કહેવાય છે).
13.188.14
ये पठन्ति सदा मर्त्या येषां चैवोपतिष्ठति ।
श्रुत्वा च फलमाचष्टे स्वयं नारायणः प्रभुः ॥ १३.१८८.१४ ॥
જે મનુષ્યો સદા આનો પાઠ કરે છે, જેમની પાસે આ હાજર રહે છે, તેમનું ફળ સાંભળીને પ્રભુ નારાયણ પોતે તે કહે છે.
13.188.15
गवां फलं तीर्थफलं यज्ञानां चैव यत्फलम् ।
एतत्फलमवाप्नोति यो नरोऽतिथिपूजकः ॥ १३.१८८.१५ ॥
ગાયોનું ફળ, તીર્થનું ફળ, અને યજ્ઞોનું જે ફળ છે — આ ફળ અતિથિપૂજક મનુષ્ય મેળવે છે.
13.188.16
श्रोतारः श्रद्धधानाश्च येषां शुद्धं च मानसम् ।
तेषां व्यक्तं जिता लोकाः श्रद्दधानेन साधुना ॥ १३.१८८.१६ ॥
શ્રદ્ધાવાન શ્રોતાઓ અને જેમનું મન શુદ્ધ છે — તેમના માટે શ્રદ્ધાળુ સજ્જન દ્વારા લોકો સ્પષ્ટ રીતે જીતાઈ ગયા છે.
13.188.17
मुच्यते किल्बिषाच्चैव न स पापेन लिप्यते ।
धर्मं च लभते नित्यं प्रेत्य लोकगतो नरः ॥ १३.१८८.१७ ॥
તે પાપથી મુક્ત થાય છે, પાપથી લેપાતો નથી; મૃત્યુ પછી લોકને પામેલો તે મનુષ્ય સદા ધર્મ પામે છે.
13.188.18
कस्यचित्त्वथ कालस्य देवदूतो यदृच्छया ।
स्थितो ह्यन्तर्हितो भूत्वा पर्यभाषत वासवम् ॥ १३.१८८.१८ ॥
કોઈ કાળે એક દેવદૂત પોતાની ઇચ્છાથી છુપાઈને ઊભો રહ્યો અને વાસવ (ઇન્દ્ર) સાથે બોલ્યો.
13.188.19
यो तौ कामगुणोपेतावश्विनौ भिषजां वरौ ।
आज्ञयाऽहं तयोः प्राप्तः सनरान्पितृदैवतान् ॥ १३.१८८.१९ ॥
જે બે ઇચ્છિત ગુણોથી યુક્ત, વૈદ્યોમાં શ્રેષ્ઠ અશ્વિનીકુમારો છે, તેમની આજ્ઞાથી હું મનુષ્યો અને પિતૃદેવતાઓ સહિત તેમની પાસે આવ્યો છું.
13.188.20
कस्माद्धि मैथुनं श्राद्धे दातुर्भोक्तुश्च वर्जितम् ।
केमर्थं च त्रयः पिण्डाः प्रविभक्ताः पृथक्पृथक् ॥ १३.१८८.२० ॥
શ્રાદ્ધમાં દાતા અને ભોક્તા બંનેને માટે મૈથુન શા માટે વર્જ્ય છે? ત્રણ પિંડ કયા હેતુથી અલગ અલગ વહેંચાયા છે?
13.188.21
प्रथमः कस्य दातव्यो मध्यमः क्व च गच्छति ।
उत्तरश्च स्मृतः कस्य एतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १३.१८८.२१ ॥
પ્રથમ પિંડ કોને આપવો? મધ્યમ ક્યાં જાય છે? છેલ્લો કોનો કહેવાયો છે? આ જાણવાની મારી ઇચ્છા છે.
13.188.22
श्रद्दधानेन दूतेन भाषितं धर्मसंहितम् ।
पूर्वस्थास्त्रिदशाः सर्वे पितरः पूज्य खेचरम् ॥ १३.१८८.२२ ॥
શ્રદ્ધાવાન દૂતે કહેલું આ ધર્મસંહિતાયુક્ત વચન છે. આગળ રહેલા સર્વ દેવો અને પિતૃઓએ આકાશચારીનું પૂજન કર્યું.
13.188.23
स्वागतं तेऽस्तु भद्रं ते श्रूयतां खेचरोत्तम ।
गूढार्थः परमः प्रश्नो भवता समुदीरितः ॥ १३.१८८.२३ ॥
તમારું સ્વાગત છે, તમારું કલ્યાણ થાઓ. હે આકાશચારીઓમાં ઉત્તમ, સાંભળો — તમે ગૂઢ અર્થવાળો પરમ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે.
13.188.24
श्राद्धं दत्त्वा च भुक्त्वा च पुरुषो यः स्त्रियं व्रजेत् ।
पितरस्तस्य तं मासं तस्मिन्रेतसि शेरते ॥ १३.१८८.२४ ॥
શ્રાદ્ધ આપીને અને ભોજન કરીને જે પુરુષ સ્ત્રી પાસે જાય છે, તેના પિતૃઓ તે મહિના સુધી તે જ રેતસમાં શયન કરે છે.
13.188.25
प्रविभागं तु पिण्डानां प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ।
पिण्डो ह्यधस्ताद्गच्छंस्तु अप आविश्य भावयेत् ॥ १३.१८८.२५ ॥
પિંડોનું વિભાજન ક્રમશઃ હું કહીશ. નીચે જતો પિંડ પાણીમાં પ્રવેશીને તેને ભાવિત કરે.
13.188.26
पिण्डं तु मध्यमं तत्र पत्नीत्वेका समश्नुते ।
पिण्डस्तृतीयो यस्तेषां तं दद्याज्जातवेदसि।
एष श्राद्धविधिः प्रोक्तो यथा धर्मो न लुप्यते ॥ १३.१८८.२६ ॥
મધ્યમ પિંડને ત્યાં એકલી પત્ની ગ્રહણ કરે છે. તેમનો ત્રીજો પિંડ અગ્નિમાં અર્પણ કરવો. ધર્મ ન લોપાય તે માટે આ શ્રાદ્ધવિધિ કહેવાઈ છે.
13.188.27
पितरस्तस्य तुष्यन्ति प्रहृष्टमनसः सदा ।
प्रजा विवर्धते चास्य अक्षयं चोपतिष्ठति ॥ १३.१८८.२७ ॥
તેના પિતૃઓ સદા પ્રસન્ન મનથી સંતુષ્ટ થાય છે. તેની સંતતિ વધે છે અને અક્ષય ફળ તેને પ્રાપ્ત થાય છે.
13.188.28
आनुपूर्व्येण पिण्डानां प्रविभागः पृथक्पृथक् ।
पितॄणां त्रिषु सर्वेषां निरुक्तं कथितं त्वया ॥ १३.१८८.२८ ॥
પિંડોનું વિભાજન ક્રમશઃ, દરેક પિતૃ માટે અલગ, ત્રણમાં, સૌ માટે — આ તમે સ્પષ્ટ કહ્યું.
13.188.29
एकः समुद्धृतः पिण्डो ह्यधस्तात्कस्य गच्छति ।
कं वा प्रीणयते देवं कथं तारयते पितॄन् ॥ १३.१८८.२९ ॥
ઉપાડાયેલો એક પિંડ નીચે કોની પાસે જાય છે? તે કયા દેવને પ્રસન્ન કરે છે, અને પિતૃઓને કેવી રીતે તારે છે?
13.188.30
मध्यमं तु तदा पत्नी भुङ्क्तेऽनुज्ञातमेव हि ।
किमर्थं पितरस्तस्य कव्यमेव च भुञ्जते ॥ १३.१८८.३० ॥
પરંતુ મધ્યમ પિંડ ત્યારે પત્ની ખાય છે; તે અનુજ્ઞાત જ છે. તો તેનું કવ્ય પિતૃઓ શા માટે ખાય છે?
13.188.31
अत्र यस्त्वन्तिमः पिण्डो गच्छते जातवेदसम् ।
भवते का गतिस्तस्य कं वा समनुगच्छति ॥ १३.१८८.३१ ॥
અહીં જે અંતિમ પિંડ જાતવેદસ (અગ્નિ) તરફ જાય છે, તેની શી ગતિ થાય છે અને તે કોને અનુસરે છે?
13.188.32
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं पिण्डेषु त्रिषु या गतिः ।
फलं वृत्तिं च मार्गं च यश्चैनं प्रतिपद्यते ॥ १३.१८८.३२ ॥
ત્રણ પિંડોની કઈ ગતિ છે, તેમનું ફળ, માર્ગ, વૃત્તિ અને તેને કોણ પ્રાપ્ત કરે છે, એ હું સાંભળવા ઇચ્છું છું.
13.188.33
सुमहानेष प्रश्नो वै यस्त्वया समुदीरितः ।
रहस्यमद्भुतं चापि पृष्टाः स्म गगनेचर ॥ १३.१८८.३३ ॥
હે આકાશચારી, તમે પૂછેલો આ પ્રશ્ન અત્યંત ગહન છે; આ અદ્ભુત રહસ્ય છે, અને અમને પણ આ વિશે પૂછવામાં આવ્યું છે.
13.188.34
एतदेव प्रशंसन्ति देवाश्च मुनयस्तथा ।
तेऽप्येवं नाभिजानन्ति पितृकार्यविनिश्चयम्।
वर्जयित्वा महात्मानं चिरजीविनमुत्तमम् ॥ १३.१८८.३४ ॥
દેવો અને મુનિઓ પણ આની જ પ્રશંસા કરે છે; છતાં તેઓ પણ પિતૃકાર્યનો નિશ્ચય આ રીતે જાણતા નથી — તે મહાત્મા, ચિરંજીવી અને ઉત્તમને છોડીને.
13.188.35
पितृभक्तस्तु यो विप्रो वलब्धो महायशाः ।
त्रयाणामपि पिण्डानां श्रुत्वा भगवतो गतिम् ॥ १३.१८८.३५ ॥
પિતૃભક્ત અને મહાયશસ્વી એવો જે બ્રાહ્મણ, તે ભગવાનની ત્રણ પિંડોની ગતિ સાંભળીને (તેને પ્રાપ્ત કરે છે).
13.188.36
देवदूतेन यः पृष्टः श्राद्धस्य विदिनिश्चयः ।
गतिं त्रयाणां पिण्डानां शृणुष्वावहितो मम ॥ १३.१८८.३६ ॥
દેવદૂતે શ્રાદ્ધનું નિશ્ચિત જ્ઞાન જેને પૂછ્યું, તે ત્રણ પિંડોની ગતિ મારી પાસેથી સાવધાનીથી સાંભળો.
13.188.37
अपो गच्छति यो ह्यत्र शशिनं ह्येष प्रीणयेत् ।
शशी प्रीणयते देवान्पितॄंश्चैव महामते ॥ १३.१८८.३७ ॥
અહીં જે જળ જાય છે, તે ચોક્કસ ચંદ્રને તૃપ્ત કરે છે. હે મહામતિ, ચંદ્ર દેવો અને પિતૃઓને પણ તૃપ્ત કરે છે.
13.188.38
भुङ्क्ते तु पत्नीं यं चैषामनुज्ञाता तु मध्यमम् ।
पुत्रकामाय पुत्रं तु प्रयच्छन्ति पितामहाः ॥ १३.१८८.३८ ॥
તેમાંથી મધ્યમ પિંડ અનુમતિ લઈને જે પત્ની ખાય છે, તેને પુત્રકામી માટે પિતામહો પુત્ર આપે છે.
13.188.39
हव्यवाहे तु यः पिण्डो दीयते तन्निबोध मे ।
पितरस्तेन तृप्यन्ति प्रीताः कामान्दिशन्ति च।
एतत्ते कथितं सर्वं त्रिषु पिण्डेषु या गतिः ॥ १३.१८८.३९ ॥
હવ્યવાહ અગ્નિમાં જે પિંડ અર્પાય છે, તે મારી પાસેથી સાંભળ. તેનાથી પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે અને પ્રસન્ન થઈ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે. ત્રણ પિંડોની જે ગતિ છે તે બધું તને કહેવાયું છે.
13.188.40
ऋत्विग्यो यजमानस्य पितृत्वमनुगच्छति ।
तस्मिन्नहनि मन्यन्ते परिहार्यं हि मैथुनम् ॥ १३.१८८.४० ॥
યજમાનનો ઋત્વિજ પિતૃત્વ પામે છે. તે દિવસે મૈથુન વર્જ્ય ગણાય છે એમ તેઓ માને છે.
13.188.41
शुचिना तु सदा श्राद्धं भोक्तव्यं खेचरोत्तम ।
ये मया कथिता दोषास्ते तथा स्युर्न चान्यथा ॥ १३.१८८.४१ ॥
હે ખેચરોત્તમ, શુચિ વ્યક્તિએ સદા શ્રાદ્ધનું ભોજન કરવું જોઈએ. મેં કહેલા દોષ તે રીતે જ થાય છે, બીજી રીતે નહીં.
13.188.42
तस्मात्स्नातः शुचिः क्षान्तः श्राद्धं भुञ्जीत वै द्विजः ।
प्रजा विवर्दते चास्य चश्चैवं सम्प्रयच्छति ॥ १३.१८८.४२ ॥
તેથી સ્નાન કરી, શુચિ અને ક્ષમાશીલ દ્વિજે શ્રાદ્ધનું ભોજન કરવું. તેથી તેની પ્રજા વધે છે, અને તે પણ આપે છે.
13.188.43
ततो विद्युत्प्रभो नाम ऋषिराह महातपाः ।
आदित्यतेजसा तस्य तुल्यं रूपं प्रकाशते ॥ १३.१८८.४३ ॥
ત્યારે મહાતપસ્વી વિદ્યુત્પ્રભ નામના ઋષિ બોલ્યા. તેમનું રૂપ સૂર્યના તેજ સમાન પ્રકાશતું હતું.
13.188.44
स च धर्मरहस्यानि श्रुत्वा शक्रमथाब्रवीत् ॥ १३.१८८.४४ ॥
તેમણે ધર્મનાં રહસ્યો સાંભળીને શક્રને કહ્યું.
13.188.45
तिर्यग्योनिगतान्सत्वान्मर्त्या हिंसन्ति मोहिताः ।
कीटान्पिपीलिकान्सर्पान्मेषान्समृगपक्षिणः।
किल्बिषं सुबहु प्राप्ताः किंस्विदेषां प्रतिक्रिया ॥ १३.१८८.४५ ॥
મોહિત થયેલા મનુષ્યો તિર્યક્ યોનિના જીવોની — કીટક, કીડીઓ, સાપ, ઘેટાં, મૃગ અને પક્ષીઓની — હિંસા કરે છે. આથી ઘણું પાપ પામેલાઓનું પ્રાયશ્ચિત્ત શું?
13.188.46
ततो देवगणाः सर्वे ऋषयश्च तपोधनाः ।
पितरश्च महाभागाः पूजयन्ति स्म तं मुनिम् ॥ १३.१८८.४६ ॥
ત્યારે બધા દેવગણો, તપોધન ઋષિઓ અને મહાભાગ્ય પિતરો એ મુનિની પૂજા કરવા લાગ્યા.
13.188.47
कुरुक्षेत्रं गयां गङ्गां प्रभासं पुष्कराणि च ।
एतानि मनसा ध्यात्वा अवगाहेत्ततो जलम्।
तथा मुच्यति पापेनि राहुणा चन्द्रमा यथा ॥ १३.१८८.४७ ॥
કુરુક્ષેત્ર, ગયા, ગંગા, પ્રભાસ અને પુષ્કરોનું મનમાં ધ્યાન ધરીને પછી પાણીમાં સ્નાન કરવું. આ રીતે રાહુથી ચંદ્ર મુક્ત થાય તેમ તે પાપથી મુક્ત થાય છે.
13.188.48
त्र्यहं स्नातः स भवति निराहारश्च वर्तते ।
स्पृशते यो गवां पृष्ठं वालधिं च नमस्यति ॥ १३.१८८.४८ ॥
જે ત્રણ દિવસ સ્નાન કરીને નિરાહાર રહે છે, અને જે ગાયની પીઠને સ્પર્શે છે તથા તેની પૂંછડીને નમે છે.
13.188.49
ततो विद्युत्प्रभो वाक्यमभ्यभाषत वासवम् ।
अयं सूक्ष्मतरो धर्मस्तं निबोध शतक्रतो ॥ १३.१८८.४९ ॥
પછી વિદ્યુત્પ્રભે વાસવને આ વચન કહ્યું: આ ધર્મ વધુ સૂક્ષ્મ છે; હે શતક્રતુ, તેને સમજ.
13.188.50
घृष्टो वटकषायेणि अनुलिप्तः प्रियङ्गुणा ।
क्षीरेण षष्टिकान्भुक्त्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १३.१८८.५० ॥
વડના કષાયથી ઘસીને, પ્રિયંગુનો લેપ લગાવીને, દૂધ સાથે ષષ્ટિક ચોખા ખાઈને માણસ સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
13.188.51
श्रूयतां चापरं गुह्यं रहस्यमृषिचिन्तितम् ।
श्रुतं मे भाषमाणस्य स्थाणोः स्थाने बृहस्पतेः।
रुद्रेण सह देवेश तन्निबोध शचीपते ॥ १३.१८८.५१ ॥
ઋષિઓએ વિચારેલું બીજું ગુહ્ય રહસ્ય સાંભળ. સ્થાણુ (શિવ)ના સ્થાને બૃહસ્પતિ બોલતા હતા ત્યારે રુદ્ર સાથે મેં જે સાંભળ્યું તે સમજ, હે દેવેશ, હે શચીપતિ.
13.188.52
पर्वतारोहणं कृत्वा एकपादो विभावसुम् ।
निरीक्षेत निराहार ऊर्ध्वबाहुः कृताञ्जलिः।
तपसा महता युक्त उपवासफलं लभेत् ॥ १३.१८८.५२ ॥
પર્વત પર ચઢીને, એક પગ પર ઊભા રહીને, અગ્નિ તરફ જોવું; નિરાહાર, બાહુ ઊંચા કરીને, હાથ જોડીને; મહાન તપથી યુક્ત થયેલો ઉપવાસનું ફળ મેળવે.
13.188.53
रश्मिभिस्तापितोऽर्कस्य सर्वपापमपोहति ।
ग्रीष्मकालेऽथवा शीते एवं पापमपोहति ॥ १३.१८८.५३ ॥
સૂર્યનાં કિરણોથી તપેલો માણસ સર્વ પાપ દૂર કરે છે; ઉનાળામાં કે શિયાળામાં એ રીતે પાપ દૂર થાય છે.
13.188.54
ततः पापात्प्रमुक्तस्य द्युतिर्भवति शाश्वती ।
तेजसा सूर्यवद्दीप्तो भ्राजते सोमवत्पनः
मध्ये त्रिदशवर्गस्य देवराजः शतक्रतुः। ॥ १३.१८८.५४ ॥
પછી પાપથી મુક્ત થયેલાને શાશ્વત તેજ મળે છે; સૂર્ય સમાન તેજથી ઝળહળીને ચંદ્રની જેમ ચમકે છે; દેવસમૂહની વચ્ચે દેવરાજ શતક્રતુ જેવો થાય છે.
13.188.55
उवाच मधुरं वाक्यं बृहस्पतिमनुत्तमम् ॥ १३.१८८.५५ ॥
તેમણે શ્રેષ્ઠ બૃહસ્પતિને મધુર વચન કહ્યું.
13.188.56
धर्मगुह्यं तु भगवन्मानुषाणां सुखावहम् ।
सरहस्याश्च ये दोषास्तान्यथावदुदीरथ ॥ १३.१८८.५६ ॥
હે ભગવન્, મનુષ્યોને સુખ આપનારું ધર્મનું ગુહ્ય અને તેના રહસ્યસહિતના દોષો યથાવત્ કહો.
13.188.57
प्रतिमेहन्ति ये सूर्यमनिलं द्विषते च ये ।
हव्यवाहे प्रदीप्ते च समिधं ये न जुह्वति ॥ १३.१८८.५७ ॥
જેઓ સૂર્ય સામે મૂત્ર કરે છે, જેઓ વાયુને દ્વેષ કરે છે, અને જેઓ પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં સમિધ હોમતા નથી—
13.188.58
बालवत्सां च ये धेनुं दुहन्ति क्षीरकारणात् ।
तेषां दोषान्प्रवक्ष्यामि तान्निबोध शचीपते ॥ १३.१८८.५८ ॥
વાછરડાવાળી ગાયને દૂધ માટે દોહનારાઓના દોષો હું કહીશ; હે શચીપતિ, તે જાણો.
13.188.59
भानुमाननिलश्चैव हव्यवाहश्च वासव ।
लोकानां मातरश्चैव गावः सृष्टाः स्वयंभुवा ॥ १३.१८८.५९ ॥
હે વાસવ, સૂર્ય, વાયુ, હવ્યવાહન અગ્નિ અને ગાયો—આ લોકોની માતાઓ છે; સ્વયંભૂએ તેમને સર્જ્યા છે.
13.188.60
लोकांस्तारयितुं शक्ता मर्त्येष्वेतेषु देवताः ।
सर्वे भवन्तः शृणिवन्तु एकैकं धर्मनिश्चयम् ॥ १३.१८८.६० ॥
મર્ત્યોમાં આ દેવતાઓ લોકોને તારવાને સમર્થ છે; આપ સૌ એકેક ધર્મનિશ્ચય સાંભળો.
13.188.61
वर्षाणि षडशीतिं तु दुर्वृत्ताः कुलपांसनाः ।
स्त्रियः सर्वाश्च दुर्वृत्ताः प्रतिमेहन्ति या रविम् ॥ १३.१८८.६१ ॥
છ્યાશી વર્ષ સુધી તે દુરાચારીઓ, કુળને કલંક લગાડનારા પુરુષો અને સૂર્ય સામે મૂત્ર કરનારી સર્વ દુરાચારી સ્ત્રીઓ (ફળ ભોગવશે).
13.188.62
अनिलद्वेषिणः शक्र गर्भस्था च्यवते प्रजा ।
हव्यवाहस्य दीप्तस्य समिधं ये न जुह्वति।
अग्निकार्येषु वै तेषां हव्यं नाश्नाति पावकः ॥ १३.१८८.६२ ॥
હે શક્ર, વાયુના દ્વેષીઓની ગર્ભસ્થ પ્રજા ખરી પડે છે. જે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં સમિધા નાખતા નથી, તેમના અગ્નિકાર્યમાં પાવક તેમનું હવ્ય ગ્રહણ કરતો નથી.
13.188.63
क्षीरं तु बालवत्सानां ये पिबन्तीह मानवाः ।
न तेषां क्षीरपाः केचिज्जायन्ते कुलवर्धनाः ॥ १३.१८८.६३ ॥
અહીં જે માણસો નાનાં વાછરડાંનું દૂધ પીએ છે, તેમને કુળ વધારનારું દૂધ પીનારું કોઈ સંતાન જન્મતું નથી.
13.188.64
प्रजाक्षयेण युज्यन्ते कुलवंशक्षयेण च ।
एवमेतत्पुरा दृष्टं कुलवृद्धैर्द्विजातिभिः ॥ १३.१८८.६४ ॥
સંતાનના નાશ અને કુળવંશના નાશ સાથે તેઓ જોડાય છે. પૂર્વે કુળવૃદ્ધ દ્વિજોએ આ આ રીતે જ જોયું હતું.
13.188.65
तस्माद्वर्ज्यानि वर्ज्यानि कार्यं कार्यं च नित्यशः ।
भूतिकामेनि मर्त्येन सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ १३.१८८.६५ ॥
તેથી જે ત્યજવા યોગ્ય છે તે સદા ત્યજવું, જે કરવા યોગ્ય છે તે સદા કરવું. સમૃદ્ધિ ઇચ્છનાર મનુષ્ય માટે આ સત્ય છે, હું તને આ કહું છું.
13.188.66
ततः सर्वा महाभाग देवताः समरुद्गणाः ।
ऋषयश्च महाभागाः पृच्छन्ति स्म पितॄंस्ततः ॥ १३.१८८.६६ ॥
ત્યારે, હે મહાભાગ, મરુદ્ગણો સહિત સર્વ દેવો અને મહાભાગ ઋષિઓ પિતૃઓને પૂછવા લાગ્યા.
13.188.67
पितरः केन तुष्यन्ति मर्त्यानामल्पचेतसाम् ।
अक्षयं च कथं दानं भवेच्चैवौर्ध्वदेहिकम् ॥ १३.१८८.६७ ॥
અલ્પબુદ્ધિ મનુષ્યોથી પિતૃઓ કેવી રીતે પ્રસન્ન થાય છે? ઊર્ધ્વદૈહિક દાન અક્ષય કેવી રીતે થાય?
13.188.68
आनृण्यं वा कथं मर्त्या गच्छेयुः केन कर्मणा ।
एतदिच्छामहे श्रोतुं परं कौतूहलं हि नः ॥ १३.१८८.६८ ॥
મનુષ્યો કયા કર્મથી અને કેવી રીતે ઋણમુક્ત થાય? આ સાંભળવાની અમારી ઇચ્છા છે, કારણ કે અમને મોટી જિજ્ઞાસા છે.
13.188.69
न्यायतो वै महाभागाः संशयः समुदाहृतः ।
श्रूयतां येन तुष्यामो मर्त्यानां साधुकर्मणाम् ॥ १३.१८८.६९ ॥
હે મહાભાગ્યશાળીઓ, ન્યાયપૂર્વક આ સંશય ઉઠાવાયો છે. સત્કર્મ કરનારા મનુષ્યોથી અમે કેવી રીતે પ્રસન્ન થઈએ તે સાંભળો.
13.188.70
नीलषण्डप्रमोक्षेण अणावास्यां तिलोदकैः ।
वर्षासु दीपकैश्चैव पितॄणामनृणो भवेत् ॥ १३.१८८.७० ॥
નીલવૃષભ છોડવાથી, અમાવાસ્યાએ તલ અને જળથી, અને ચોમાસામાં દીવાઓથી—એ રીતે પિતૃઓના ઋણમાંથી મુક્ત થવાય છે.
13.188.71
अक्षयं निर्व्यलीकं च दानमेतन्महाफलम् ।
अस्माकं परितोषश्च अक्षयः परिकीर्त्यते ॥ १३.१८८.७१ ॥
આ દાન અક્ષય, નિષ્કપટ અને મહાફળદાયી છે. અમારો સંતોષ પણ અક્ષય કહેવાય છે.
13.188.72
श्रद्धधानाश्च ये मर्त्या आहरिष्यन्ति सन्ततिम् ।
दुर्गात्ते तारयिष्यन्ति नरकात्प्रपितामहान् ॥ १३.१८८.७२ ॥
શ્રદ્ધાવાન મનુષ્યો જે સંતતિ લાવશે, તેઓ દુર્ગતિમાંથી અને નરકમાંથી પોતાના પ્રપિતામહોને તારશે.
13.188.73
पितॄणां भाषितं श्रुत्वा हृष्टरोमा तपोधनः ।
वृद्धगार्ग्यो महातेजास्तानेवं वाक्यमब्रवीत् ॥ १३.१८८.७३ ॥
પિતૃઓનું વચન સાંભળીને તપોધન, મહાતેજસ્વી વૃદ્ધ ગાર્ગ્ય રોમાંચિત થયા અને તેમને આ પ્રમાણે કહ્યું.
13.188.74
के गुणा नीलषण्डस्य प्रमुक्तस्य तपोधनाः ।
वर्षासु दीपदानेन तथैव च तिलोदकैः ॥ १३.१८८.७४ ॥
હે તપોધનો, છોડી મુકાયેલા નીલષંડ બળદના ગુણ કયા છે? વર્ષામાં દીપદાન અને તિલોદકથી શું ફળ મળે?
13.188.75
नीलषण्डस्य लाङ्गूलं तोयमभ्युद्दरेद्यदि ।
षष्टिं वर्षसहस्राणि पितरस्तेन तर्पिताः ॥ १३.१८८.७५ ॥
નીલષંડ બળદની પૂંછડી જો પાણી ઉછાળે, તો તેનાથી પિતૃઓ સાઠ હજાર વર્ષ સુધી તૃપ્ત થાય છે.
13.188.76
यस्तु शृङ्गगतं पङ्क्तं कूलादुद्धृत्य तिष्ठति ।
पितरस्तेन गच्छन्ति सोमलोकमसंशयम् ॥ १३.१८८.७६ ॥
જે શિંગ પરની પંક્તિને કાંઠેથી ઉપાડી ઊભો રહે છે, તેના દ્વારા પિતૃઓ નિઃસંશય સોમલોકે જાય છે.
13.188.77
वर्षासु दीपदानेन शशीवच्छोभते नरः ।
तमोरूपं न तस्यास्ति दीपकं यः प्रयच्छति ॥ १३.१८८.७७ ॥
વર્ષામાં દીપદાનથી માણસ ચંદ્રની જેમ શોભે છે; જે દીવો આપે છે તેને અંધકારરૂપ નથી હોતું.
13.188.78
अमावास्यां तु ये मर्त्याः प्रयच्छन्ति तिलोदकम् ।
पात्रमौदुम्बरं गृह्य मधुमिश्रं तपोधन।
कृतं भवति तैः श्राद्धं सरहस्यं यथार्थवत् ॥ १३.१८८.७८ ॥
અમાવાસ્યાએ જે મનુષ્યો ગૂલરના પાત્રમાં મધ મિશ્રિત તિલોદક આપે છે, હે તપોધન, તેમના દ્વારા રહસ્ય સહિત યથાર્થ શ્રાદ્ધ થયું ગણાય.
13.188.79
हृष्टपुष्टमनास्तेषां प्रजा भवति नित्यदा ।
कुलवंशस्य वृद्धिस्तु पिण्डदस्य फलं भवेत्।
श्रद्दधानस्तु यः कुर्यात्पितॄणामनृणो भवेत् ॥ १३.१८८.७९ ॥
તેમની સંતતિ સદા હૃષ્ટ-પુષ્ટ મનવાળી રહે છે. કુળવંશની વૃદ્ધિ એ જ પિંડદાતાનું ફળ છે. શ્રદ્ધાથી કરનાર પિતૃઋણમાંથી મુક્ત થાય છે.
13.188.80
एवमेव समुद्दिष्टः श्राद्धकालक्रमस्तथा ।
विधिः पात्रं फलं चैव यथावदनुकीर्तितम् ॥ १३.१८८.८० ॥
એ જ રીતે શ્રાદ્ધના કાળનો ક્રમ પણ કહેવામાં આવ્યો. વિધિ, પાત્ર અને ફળ પણ યથાવત્ વર્ણવ્યાં છે.