Mahābhārata · Adhyāya 13.189
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.189.1
केन ते च भवेत्प्रीतिः कथं तुष्टिं तु गच्छसि ।
इति पृष्टः सुरेन्द्रेण प्रोवाच हरिरीश्वरः ॥ १३.१८९.१ ॥
"By what does delight come to you, and how do you attain contentment?" Asked thus by the lord of the gods, Hari, the Lord, replied.
13.189.2
ब्राह्मणानां परीवादो मम विद्वेषणं महत् ।
ब्राह्मणैः पूजितैर्नित्यं पूजितोऽहं न संशयः ॥ १३.१८९.२ ॥
Reproach of the brahmins is a great hatred toward me; when the brahmins always honor me, I am certainly honored, without doubt.
13.189.3
नित्याभिवाद्या विप्रेन्द्रा भुक्त्वा पादौ तथाऽऽत्मनः ।
तेषां तुष्यामि मर्त्यानां यश्चक्रे च बलिं हरेत् ॥ १३.१८९.३ ॥
I am pleased with those mortals who always salute the chief brahmins, having washed their own feet, and who make an offering to them.
13.189.4
वामनं ब्राह्मणं दृष्ट्वा वराहं च जलोत्थितम् ।
उद्धृतां धरणीं चैव मूर्ध्ना धारयते तु यः।
न तेषामशुभं किञ्चित्कल्मषं चोपपद्यते ॥ १३.१८९.४ ॥
Having seen the dwarf brahmin and the boar risen from the waters, and whoever bears upon his head the earth lifted up, no inauspicious thing and no stain of sin comes upon them.
13.189.5
अश्वत्थं रोचनां गां च पूजयेद्यो नरः सदा ।
पूजितं च जगत्तेन सदेवासुरमानुषम् ॥ १३.१८९.५ ॥
The man who always honors the aśvattha tree and the cow Rocanā, by him the whole world is honored, with gods, demons and men.
13.189.6
तेन रूपेण तेषां च पूजां गृह्णामि तत्त्वतः ।
पूजा ममैषा नास्त्यन्या यावल्लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ १३.१८९.६ ॥
In that very form I truly accept their worship. This is my worship; there is no other, for as long as the worlds stand.
13.189.7
अन्यथा हि वृथा मर्त्याः पूजयन्त्यल्पबुद्ध्यः ।
नाहं तत्प्रतिगृह्णामि न सा तुष्टिकरी मम ॥ १३.१८९.७ ॥
Otherwise, mortals of little understanding worship in vain. I do not accept that; it does not bring me satisfaction.
13.189.8
चक्रं पादौ वराहं च ब्राह्मणं चापि वामनम् ।
उद्धृतां धरणीं चैव किमर्थं त्वं प्रशंससि ॥ १३.१८९.८ ॥
Why do you praise the discus, the two feet, the boar, the Brahmin dwarf, and the lifting up of the earth?
13.189.9
भवान्सृजति भूतानि भावन्संहरति प्रजाः ।
प्रकृतिः सर्वभूतानां समर्त्यानां सनातनी ॥ १३.१८९.९ ॥
You create beings, and you withdraw the creatures. You are the eternal nature of all beings, mortals included.
13.189.10
सम्प्रहस्य ततो विष्णुरिदं वचनमब्रवीत् ।
चक्रेण निहता दैत्याः पद्म्यां क्रान्ता वसुन्धरा ॥ १३.१८९.१० ॥
Then Viṣṇu, laughing heartily, spoke these words: "By the discus the Daityas were slain; by the foot the earth was trodden."
13.189.11
वाराहं रूपमास्थाय हिरण्याक्षो निपातितः ।
वामनं रूपमास्थाय जितो राजा मया बलिः। ॥ १३.१८९.११ ॥
Assuming the form of the boar, Hiraṇyākṣa was felled; assuming the form of the dwarf, King Bali was conquered by me.
13.189.12
परितुष्टो भवाम्येवं मानुषाणां महात्मनाम् ।
तन्मां ये पूजयिष्यन्ति नास्ति तेषां पराभवः ॥ १३.१८९.१२ ॥
Thus I am pleased with great-souled humans. Those who worship me will not suffer defeat.
13.189.13
अपि वा ब्राह्म्णं दृष्ट्वा ब्रह्म चारिणमागतम् ।
ब्राह्मणाग्र्याहुतिं दत्त्वा अमृतं तस्य भोजनम् ॥ १३.१८९.१३ ॥
Or, having seen a brahmin or a student of the Veda arrived, having given the foremost oblation to the brahmin, one should regard his meal as nectar.
13.189.14
ऐन्द्रीं संध्यामुपासित्वा आदित्याभिमुखः स्थितः ।
सर्वतीर्थेषु स स्नातो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥ १३.१८९.१४ ॥
Having worshipped the Aindrī twilight, standing facing the sun, and having bathed in all the sacred fords, he is freed from all sins.
13.189.15
एतद्वः कथितं गुह्यमखिलेनि तपोधनाः ।
संशयं पृच्छमानानां किं भूयः कथयाम्यहम् ॥ १३.१८९.१५ ॥
O wealthy in asceticism, this secret has been told to you in full. What more shall I tell you, who ask questions out of doubt?
13.189.16
श्रूयतां परमं गुह्यं मानुषाणां सुखावहम् ।
अजानन्तो यदबुधाः क्लिश्यन्ते भूतपीडिताः ॥ १३.१८९.१६ ॥
Hear this supreme secret, which brings happiness to humans; not knowing it, the unwise suffer, afflicted by spirits.
13.189.17
कल्य उत्थाय यो मर्त्यः स्पृशेद्गां वै घृतं दधि ।
सर्षपं च प्रियङ्गं च कल्मषात्प्रतिमुच्यते ॥ १३.१८९.१७ ॥
The mortal who, rising at dawn, touches a cow, ghee, curd, mustard and priyaṅgu, is released from sin.
13.189.18
भूतानि चैव सर्वाणि अग्रतः पृष्ठतोपि वा ।
उच्छिष्टं वाऽपि च्छिद्रेषु वर्जयन्ति तपोधनाः ॥ १३.१८९.१८ ॥
All creatures, whether in front or behind, or leftover food, or what is in holes, the ascetics avoid.
13.189.19
प्रगृह्यौदुम्बरं पात्रं तोयपूर्णमुदङ्भुखः ।
उपवासं तु गृह्णीयाद्यद्वा सङ्कल्पयेद्व्रतम् ॥ १३.१८९.१९ ॥
Taking up a vessel of udumbara wood filled with water, facing north, one should undertake a fast, or else resolve upon a vow.
13.189.20
देवतास्तस्य तुष्यन्ति कामिकं चापि सिध्यति ।
अन्यथा हि वृथा मर्त्याः कुर्वते स्वल्पबुद्धयः ॥ १३.१८९.२० ॥
By him the gods are pleased, and the desired end is also accomplished; otherwise, mortals of small understanding act in vain.
13.189.21
उपवासे बलौ चापि ताम्रपात्रं विशिष्यते ।
बलिर्भिक्षा तथाऽर्ध्यं च पितॄणां च तिलोदकं ॥ १३.१८९.२१ ॥
In fasting and in the offering, a copper vessel is held to be superior. Offering, alms, the water oblation, and sesame-water for the ancestors are likewise.
13.189.22
ताम्रपात्रेण दातव्यमन्यथाऽल्पफलं भवेत् ।
गुह्यमेतत्समुद्दिष्टं यथा तुष्यन्ति देवताः ॥ १३.१८९.२२ ॥
Gifts should be given with a copper vessel; otherwise the fruit will be small. This secret has been declared, so that the gods are pleased.
13.189.23
राजपौरुषिके विप्रे घाण्टिके परिचारिके ।
गोरक्षके वाणिजके तथा कारुकुशीलवे ॥ १३.१८९.२३ ॥
To one who serves the king, a brahmin, a bell-ringer, a female servant, a cowherd, a merchant, an artisan, and an actor.
13.189.24
मित्रद्रुह्यनधीयाने यश्च स्याद्वृषलीपतिः ।
एतेषु दैवं पित्र्यं वा न देयं स्यात्कथञ्चन।
पिण्डदास्तस्य हीयन्ते न च प्रीणाति वै पितॄन् ॥ १३.१८९.२४ ॥
To a betrayer of friends, one who does not study, or one who is the husband of a low-caste woman, no offering to the gods or to the ancestors should be given in any way. His offerers of rice-balls are diminished, and he does not indeed please the ancestors.
13.189.25
अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिवर्तते ।
पितरस्तस्य देवाश्च अग्नयश्च तथैव हि।
निराशाः प्रतिगच्छन्ति अतिथेरप्रतिग्रहात् ॥ १३.१८९.२५ ॥
When a guest, his hopes broken, turns back from a man's house, his ancestors, the gods and the sacred fires likewise go away disappointed, because the guest was not received.
13.189.26
स्त्रीघ्नैर्गोघ्नैः कृतघ्नैश्च ब्रह्मघ्नैर्गुरुतल्पगैः ।
तुल्यदोषो भवत्येभिर्यस्यातिथितरनर्चितः ॥ १३.१८९.२६ ॥
He incurs the same fault as woman-slayers, cow-slayers, the ungrateful, brahmin-slayers and those who defile a teacher's bed, when his guest is not honored.
13.189.27
अग्निरुवाच ।
पादमुद्यम्य यो मर्त्यः स्पृशेद्गाश्च सुदुर्मतिः।
ब्राह्मणं वा महाभागं दीप्यमानं तथाऽनलम् ।
तस्य दोषान्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुध्वं समाहिताः ॥ १३.१८९.२७ ॥
Agni said: I shall declare the faults of the very foolish man who, raising his foot, touches cows, a greatly fortunate brahmin, or a blazing fire. Listen to them with composed minds.
13.189.28
दिवं स्पृशत्यशब्दोऽस्य त्रस्यन्ति पितरश्च वै ।
वैमनस्यं च देवानां कृतं भवति पुष्कलम्।
पावकश्च महातेजा हव्यं न प्रतिगृह्णति ॥ १३.१८९.२८ ॥
His evil cry reaches heaven; the ancestors tremble; great dejection arises among the gods; and the mighty-radiant fire refuses the oblation.
13.189.29
आजन्मनां शतं चैव नरके पच्यते तु सः ।
निष्कृतिं च न तस्यापि अनुमन्यन्ति कर्हिचित् ॥ १३.१८९.२९ ॥
He is tormented in hell for a hundred births, and atonement for him is never approved.
13.189.30
तस्माद्गावो न पादेन स्प्रष्टव्या वै कदाचन ।
ब्राह्मणश्च महातेजा दीप्यमानस्तथाऽनलः।
श्रद्दधानेन मर्त्येन आत्मनो हितमिच्छता ॥ १३.१८९.३० ॥
Therefore cows must never be touched with the foot, nor a brahmin of great splendour, nor a blazing fire; this is to be observed by a faithful mortal who desires his own welfare.
13.189.31
एते दोषा मया प्रोक्तास्त्रिषु यः पादमुत्सृजेत्। ॥ १३.१८९.३१ ॥
These are the faults I have declared for one who puts his foot upon these three.
13.189.32
श्रूयतां परमं गुह्यं रहस्यं धर्मसंहितम् ।
परमान्नेन यो दद्यात्पितॄणामौपहारिकम् ॥ १३.१८९.३२ ॥
Listen to this supreme secret mystery, containing dharma: one who offers an oblation to the ancestors with the finest food.
13.189.33
गजच्छायायां पूर्वस्यां कुतपे दक्षिणामुखः ।
यदा भाद्रपदे मासि भवते बहुले मघा ॥ १३.१८९.३३ ॥
In the eastern direction, in the shade of the elephant, in the kutapa time, facing south, when in the month of Bhādrapada, in the dark fortnight, the Maghā asterism is present.
13.189.34
श्रूयतां तस्य दानस्य यादृशो गुणविस्तरः ।
कृतं तेन महच्छ्राद्धं वर्षाणीह त्रयोदश ॥ १३.१८९.३४ ॥
Listen to the extent of the merit of that gift. He performed a great śrāddha here for thirteen years.
13.189.35
बहपल् समङ्गे ह्यकुतोभये च ।
क्षेमे च संख्येव हि भूयसी च।
यथा पुरा ब्रह्मपुरे सवत्सा ।
शतक्रतोर्वज्रधरस्य यज्ञे ॥ १३.१८९.३५ ॥
Abundant in pasture, well-limbed, fearless on every side, abundant both in prosperity and in battle, as formerly in the city of Brahmā with their calves, at the sacrifice of Śatakratu, the thunderbolt-bearer. (Partly unclear in the source text.)
13.189.36
भूयश्च या विष्णुपदे स्थिताया ।
विभावसोश्चापि पथे स्थिता या।
देवाश्च सर्वे सह नारदेन ।
प्रकुर्वते सर्वसहेति नाम ॥ १३.१८९.३६ ॥
And she who stands in the place of Viṣṇu, and who stands on the path of Vibhāvasu (Agni) — all the gods, together with Nārada, name her "Sarvasahā".
13.189.37
मन्त्रेणैतेनाभिवन्देत यो वै ।
विमुच्यते पापकृतेन कर्मणा।
लोकानवाप्नोति पुरंदरस्य ।
गवां फलं चन्द्रमसो द्युतिं च ॥ १३.१८९.३७ ॥
He who salutes with this mantra is freed from sinful deeds; he attains the worlds of Purandara (Indra), and obtains the fruit of cows and the radiance of the moon.
13.189.38
एवं हि मन्त्रं त्रिदशाभिजुष्टं ।
पठेत यः पर्वसु गोष्ठमध्ये।
न तस्यि पापं न भयं न शोकः ।
सहस्रनेत्रस्य च याति लोकम् ॥ १३.१८९.३८ ॥
Thus, whoever recites this mantra, loved by the gods, on the festival days in the cowpen, for him there is no sin, no fear, no grief; and he goes to the world of the thousand-eyed one (Indra).
13.189.39
अथ सप्त महाभाग ऋषयो लोकविश्रुताः ।
वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे ब्रह्मणं पद्मसम्भवम्। ॥ १३.१८९.३९ ॥
Then the seven greatly fortunate sages, famed in the worlds, headed by Vasiṣṭha, all went to Brahmā, the lotus-born.
13.189.40
प्रदक्षिणमभिक्रम्य सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ।
उवाच वचनं तेषां वसिष्ठो ब्रह्मवित्तमः। ॥ १३.१८९.४० ॥
Circumambulating him, they all stood with palms joined; and Vasiṣṭha, best of those who know Brahman, spoke their words.
13.189.41
सर्वप्राणिहितं प्रश्नं ब्रह्मिक्षत्रे विशेषतः ।
द्रव्यहीनाः कथं मर्त्या दरिद्राः साधुवर्तिनः। ॥ १३.१८९.४१ ॥
This question is for the welfare of all beings, especially for brahmins and kṣatriyas: how can mortals who are lacking in wealth, poor, yet living righteously, fare?
13.189.42
प्राप्नुवन्तीह यज्ञस्य फलं केन च कर्मणा ।
एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां ब्रह्मा वचनमब्रवीत् ॥ १३.१८९.४२ ॥
By what action do mortals here obtain the fruit of sacrifice? Having heard their words, Brahmā gave this reply.
13.189.43
अहो प्रश्नो महाभाग गूढार्थः परमः शुभः ।
सूक्ष्मः श्रेयांश्च मर्त्यानां भवद्भिः समुदाहृतः ॥ १३.१८९.४३ ॥
Ah, greatly fortunate ones! Your question is of hidden meaning, supreme and auspicious; subtle and most excellent for mortals is what you have raised.
13.189.44
श्रूयतां सर्वमाख्यास्ये निखिलेन तपोधनाः ।
यथा यज्ञफलं मर्त्यो लभते नात्र संशयः ॥ १३.१८९.४४ ॥
Listen, O treasures of asceticism; I will explain it all completely, how a mortal obtains the fruit of sacrifice; of this there is no doubt.
13.189.45
पौषमासस्य शुक्ले वै यदा युज्येत रोहिणी ।
तेन नक्षत्रयोगेन आकाशशयनो भवेत् ॥ १३.१८९.४५ ॥
In the bright fortnight of the month Pauṣa, when the Rohiṇī asterism is conjoined, by that conjunction of the constellation one should sleep beneath the open sky.
13.189.46
एकवस्त्रः शुचिः स्नातः श्रद्दधानः समाहितः ।
सोमस्य रश्मयः पीत्वा महायज्ञफलं लभेत् ॥ १३.१८९.४६ ॥
Wearing a single garment, pure, bathed, full of faith and composed, having drunk the rays of Soma, one should obtain the fruit of a great sacrifice.
13.189.47
एतद्वः परमं गुह्यं कथितं द्विजसत्तमाः ।
यन्मां भवन्तः पृच्छन्ति सूक्ष्मतत्त्वार्थदर्शिनः ॥ १३.१८९.४७ ॥
This supreme secret has been told to you, O best of the twice-born, which you, seers of subtle truth and meaning, have asked of me.