મહાભારત · અધ્યાય 13.189
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.189.1
केन ते च भवेत्प्रीतिः कथं तुष्टिं तु गच्छसि ।
इति पृष्टः सुरेन्द्रेण प्रोवाच हरिरीश्वरः ॥ १३.१८९.१ ॥
કોનાથી તને પ્રીતિ થાય છે અને કેવી રીતે તું તૃપ્તિ પામે છે? સુરેન્દ્રે એમ પૂછતાં ઈશ્વર હરિએ ઉત્તર આપ્યો.
13.189.2
ब्राह्मणानां परीवादो मम विद्वेषणं महत् ।
ब्राह्मणैः पूजितैर्नित्यं पूजितोऽहं न संशयः ॥ १३.१८९.२ ॥
બ્રાહ્મણોની નિંદા એ મારા પ્રત્યે મોટો દ્વેષ છે. બ્રાહ્મણો દ્વારા નિત્ય પૂજાયેલો હું નિઃસંદેહ પૂજિત થાઉં છું.
13.189.3
नित्याभिवाद्या विप्रेन्द्रा भुक्त्वा पादौ तथाऽऽत्मनः ।
तेषां तुष्यामि मर्त्यानां यश्चक्रे च बलिं हरेत् ॥ १३.१८९.३ ॥
સદા વંદનીય શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને, પોતાના પગ ધોઈ વંદન કરીને જે મનુષ્યો બલિ અર્પે છે, તેમના પર હું પ્રસન્ન થાઉં છું.
13.189.4
वामनं ब्राह्मणं दृष्ट्वा वराहं च जलोत्थितम् ।
उद्धृतां धरणीं चैव मूर्ध्ना धारयते तु यः।
न तेषामशुभं किञ्चित्कल्मषं चोपपद्यते ॥ १३.१८९.४ ॥
વામન બ્રાહ્મણને અને જળમાંથી ઊભરેલા વરાહને જોઈને, જળમાંથી ઉઠાવાયેલી પૃથ્વીને જે માથે ધારણ કરે છે, તેને કોઈ અશુભ કે પાપ થતું નથી.
13.189.5
अश्वत्थं रोचनां गां च पूजयेद्यो नरः सदा ।
पूजितं च जगत्तेन सदेवासुरमानुषम् ॥ १३.१८९.५ ॥
અશ્વત્થ વૃક્ષ અને રોચના ગાયની જે મનુષ્ય સદા પૂજા કરે છે, તેના દ્વારા દેવ, અસુર અને મનુષ્યો સહિત સમગ્ર જગત પૂજિત થાય છે.
13.189.6
तेन रूपेण तेषां च पूजां गृह्णामि तत्त्वतः ।
पूजा ममैषा नास्त्यन्या यावल्लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ १३.१८९.६ ॥
એ જ રૂપે તેમની પૂજા હું ખરેખર સ્વીકારું છું. આ જ મારી પૂજા છે, જ્યાં સુધી લોકો સ્થિર છે ત્યાં સુધી બીજી કોઈ પૂજા નથી.
13.189.7
अन्यथा हि वृथा मर्त्याः पूजयन्त्यल्पबुद्ध्यः ।
नाहं तत्प्रतिगृह्णामि न सा तुष्टिकरी मम ॥ १३.१८९.७ ॥
નહિતર અલ્પબુદ્ધિ મર્ત્યો વ્યર્થ પૂજા કરે છે. હું તે સ્વીકારતો નથી; તે મને સંતોષ આપતી નથી.
13.189.8
चक्रं पादौ वराहं च ब्राह्मणं चापि वामनम् ।
उद्धृतां धरणीं चैव किमर्थं त्वं प्रशंससि ॥ १३.१८९.८ ॥
ચક્ર, બે ચરણ, વરાહ, બ્રાહ્મણ વામન અને પૃથ્વીનો ઉદ્ધાર — આમની તું કેમ પ્રશંસા કરે છે?
13.189.9
भवान्सृजति भूतानि भावन्संहरति प्रजाः ।
प्रकृतिः सर्वभूतानां समर्त्यानां सनातनी ॥ १३.१८९.९ ॥
તું જીવોની સર્જના કરે છે; તું જ પ્રજાઓનો સંહાર કરે છે. તું સર્વ ભૂતો અને મર્ત્યોની સનાતન પ્રકૃતિ છે.
13.189.10
सम्प्रहस्य ततो विष्णुरिदं वचनमब्रवीत् ।
चक्रेण निहता दैत्याः पद्म्यां क्रान्ता वसुन्धरा ॥ १३.१८९.१० ॥
પછી વિષ્ણુએ જોરથી હસીને આ વચન કહ્યું: ચક્રથી દૈત્યો માર્યા ગયા; પગથી વસુંધરા દબાવાઈ.
13.189.11
वाराहं रूपमास्थाय हिरण्याक्षो निपातितः ।
वामनं रूपमास्थाय जितो राजा मया बलिः। ॥ १३.१८९.११ ॥
વરાહ રૂપ ધારણ કરીને હિરણ્યાક્ષ પાડી દેવાયો; વામન રૂપ ધારણ કરીને મેં રાજા બલિને જીત્યો.
13.189.12
परितुष्टो भवाम्येवं मानुषाणां महात्मनाम् ।
तन्मां ये पूजयिष्यन्ति नास्ति तेषां पराभवः ॥ १३.१८९.१२ ॥
આ રીતે મહાત્મા મનુષ્યોથી હું સંતુષ્ટ થાઉં છું. જેઓ મારી પૂજા કરશે તેમનો પરાભવ નથી.
13.189.13
अपि वा ब्राह्म्णं दृष्ट्वा ब्रह्म चारिणमागतम् ।
ब्राह्मणाग्र्याहुतिं दत्त्वा अमृतं तस्य भोजनम् ॥ १३.१८९.१३ ॥
અથવા બ્રાહ્મણ કે બ્રહ્મચારીને આવેલો જોઈને, બ્રાહ્મણને શ્રેષ્ઠ આહુતિ આપીને, તેનું ભોજન અમૃત સમજવું.
13.189.14
ऐन्द्रीं संध्यामुपासित्वा आदित्याभिमुखः स्थितः ।
सर्वतीर्थेषु स स्नातो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥ १३.१८९.१४ ॥
ઐન્દ્રી સંધ્યાની ઉપાસના કરીને, સૂર્ય તરફ મુખ રાખી ઊભા રહીને, સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન કરનાર સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
13.189.15
एतद्वः कथितं गुह्यमखिलेनि तपोधनाः ।
संशयं पृच्छमानानां किं भूयः कथयाम्यहम् ॥ १३.१८९.१५ ॥
હે તપોધનો, આ ગુહ્ય વાત તમને સંપૂર્ણ રીતે કહેવાઈ છે. સંશય પૂછનારાઓને હવે બીજું શું કહું?
13.189.16
श्रूयतां परमं गुह्यं मानुषाणां सुखावहम् ।
अजानन्तो यदबुधाः क्लिश्यन्ते भूतपीडिताः ॥ १३.१८९.१६ ॥
મનુષ્યોને સુખ આપનારી આ પરમ ગુહ્ય વાત સાંભળો; જેને ન જાણવાથી મૂર્ખ લોકો ભૂતપીડિત થઈને કષ્ટ પામે છે.
13.189.17
कल्य उत्थाय यो मर्त्यः स्पृशेद्गां वै घृतं दधि ।
सर्षपं च प्रियङ्गं च कल्मषात्प्रतिमुच्यते ॥ १३.१८९.१७ ॥
સવારે ઊઠીને ગાય, ઘી, દહીં, સરસવ અને પ્રિયંગુને સ્પર્શ કરનાર મનુષ્ય પાપથી મુક્ત થાય છે.
13.189.18
भूतानि चैव सर्वाणि अग्रतः पृष्ठतोपि वा ।
उच्छिष्टं वाऽपि च्छिद्रेषु वर्जयन्ति तपोधनाः ॥ १३.१८९.१८ ॥
સર્વ પ્રાણીઓને, આગળ કે પાછળ, અથવા ઉચ્છિષ્ટને, અથવા છિદ્રોમાંના વસ્તુઓને તપોધનો વર્જે છે.
13.189.19
प्रगृह्यौदुम्बरं पात्रं तोयपूर्णमुदङ्भुखः ।
उपवासं तु गृह्णीयाद्यद्वा सङ्कल्पयेद्व्रतम् ॥ १३.१८९.१९ ॥
ઉદુંબર લાકડાનું પાત્ર પાણીથી ભરીને ઉત્તર તરફ મુખ રાખી લઈને ઉપવાસ ગ્રહણ કરવો, અથવા કોઈ વ્રતનો સંકલ્પ કરવો.
13.189.20
देवतास्तस्य तुष्यन्ति कामिकं चापि सिध्यति ।
अन्यथा हि वृथा मर्त्याः कुर्वते स्वल्पबुद्धयः ॥ १३.१८९.२० ॥
તેનાથી દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે અને ઇચ્છિત ફળ પણ સિદ્ધ થાય છે. નહિતર અલ્પબુદ્ધિ મનુષ્યો વ્યર્થ જ કર્મ કરે છે.
13.189.21
उपवासे बलौ चापि ताम्रपात्रं विशिष्यते ।
बलिर्भिक्षा तथाऽर्ध्यं च पितॄणां च तिलोदकं ॥ १३.१८९.२१ ॥
ઉપવાસ અને બલિમાં તાંબાનું પાત્ર જ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. બલિ, ભિક્ષા, અર્ઘ્ય અને પિતૃઓ માટેનું તિલોદક પણ એમ જ.
13.189.22
ताम्रपात्रेण दातव्यमन्यथाऽल्पफलं भवेत् ।
गुह्यमेतत्समुद्दिष्टं यथा तुष्यन्ति देवताः ॥ १३.१८९.२२ ॥
તાંબાના પાત્રથી જ દાન આપવું; નહિતર ફળ અલ્પ થશે. દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય તે માટે આ ગુહ્ય વાત કહેવામાં આવી છે.
13.189.23
राजपौरुषिके विप्रे घाण्टिके परिचारिके ।
गोरक्षके वाणिजके तथा कारुकुशीलवे ॥ १३.१८९.२३ ॥
રાજસેવક, બ્રાહ્મણ, ઘંટ વગાડનાર, પરિચારિકા, ગોરક્ષક, વેપારી, કારીગર અને નટ માટે.
13.189.24
मित्रद्रुह्यनधीयाने यश्च स्याद्वृषलीपतिः ।
एतेषु दैवं पित्र्यं वा न देयं स्यात्कथञ्चन।
पिण्डदास्तस्य हीयन्ते न च प्रीणाति वै पितॄन् ॥ १३.१८९.२४ ॥
મિત્રદ્રોહી, અનધ્યાયી (વેદ ન ભણેલો) અને શૂદ્ર સ્ત્રીનો પતિ—તેમને દૈવ કે પિતૃ કર્મ કોઈ પણ રીતે ન આપવું. તેના પિંડદાતા ક્ષીણ થાય છે, અને તે પિતૃઓને પ્રસન્ન કરતો નથી.
13.189.25
अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रतिनिवर्तते ।
पितरस्तस्य देवाश्च अग्नयश्च तथैव हि।
निराशाः प्रतिगच्छन्ति अतिथेरप्रतिग्रहात् ॥ १३.१८९.२५ ॥
જેના ઘરમાંથી અતિથિ નિરાશ થઈને પાછા ફરે છે, તેના પિતૃઓ, દેવો અને અગ્નિઓ પણ એ જ રીતે નિરાશ થઈને પાછા ફરે છે, અતિથિનો સ્વીકાર ન થવાને કારણે.
13.189.26
स्त्रीघ्नैर्गोघ्नैः कृतघ्नैश्च ब्रह्मघ्नैर्गुरुतल्पगैः ।
तुल्यदोषो भवत्येभिर्यस्यातिथितरनर्चितः ॥ १३.१८९.२६ ॥
સ્ત્રીહત્યારા, ગોહત્યારા, કૃતઘ્ન, બ્રાહ્મણહત્યારા અને ગુરુપત્નીગામી સાથે સમાન દોષ તેને લાગે છે, જેના અતિથિનો સત્કાર થતો નથી.
13.189.27
अग्निरुवाच ।
पादमुद्यम्य यो मर्त्यः स्पृशेद्गाश्च सुदुर्मतिः।
ब्राह्मणं वा महाभागं दीप्यमानं तथाऽनलम् ।
तस्य दोषान्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुध्वं समाहिताः ॥ १३.१८९.२७ ॥
અગ્નિએ કહ્યું: પગ ઉઠાવીને જે અતિમૂર્ખ મનુષ્ય ગાયોને, મહાભાગ્યશાળી બ્રાહ્મણને કે પ્રજ્વલિત અગ્નિને સ્પર્શે છે, તેના દોષ હું કહીશ; એકાગ્ર ચિત્તે સાંભળો.
13.189.28
दिवं स्पृशत्यशब्दोऽस्य त्रस्यन्ति पितरश्च वै ।
वैमनस्यं च देवानां कृतं भवति पुष्कलम्।
पावकश्च महातेजा हव्यं न प्रतिगृह्णति ॥ १३.१८९.२८ ॥
તેનો અપશબ્દ સ્વર્ગને સ્પર્શે છે, પિતૃઓ પણ કાંપે છે; દેવોમાં ઘણો વિષાદ ઉત્પન્ન થાય છે, અને મહાતેજસ્વી પાવક હવ્ય સ્વીકારતો નથી.
13.189.29
आजन्मनां शतं चैव नरके पच्यते तु सः ।
निष्कृतिं च न तस्यापि अनुमन्यन्ति कर्हिचित् ॥ १३.१८९.२९ ॥
તે સો જન્મો સુધી નરકમાં પચાવાય છે; અને તેના માટે ક્યારેય પ્રાયશ્ચિત્તને સંમતિ આપવામાં આવતી નથી.
13.189.30
तस्माद्गावो न पादेन स्प्रष्टव्या वै कदाचन ।
ब्राह्मणश्च महातेजा दीप्यमानस्तथाऽनलः।
श्रद्दधानेन मर्त्येन आत्मनो हितमिच्छता ॥ १३.१८९.३० ॥
તેથી ગાયોને ક્યારેય પગથી સ્પર્શ ન કરવો; મહાતેજસ્વી બ્રાહ્મણ અને પ્રજ્વલિત અગ્નિને પણ તેમ જ. પોતાનું હિત ઇચ્છતા શ્રદ્ધાવાન માણસે આ પાળવું.
13.189.31
एते दोषा मया प्रोक्तास्त्रिषु यः पादमुत्सृजेत्। ॥ १३.१८९.३१ ॥
આ દોષો મેં કહ્યા; આ ત્રણેય પર જે પગ મૂકે છે તેને આ દોષ લાગે છે.
13.189.32
श्रूयतां परमं गुह्यं रहस्यं धर्मसंहितम् ।
परमान्नेन यो दद्यात्पितॄणामौपहारिकम् ॥ १३.१८९.३२ ॥
સાંભળો, આ પરમ ગુહ્ય રહસ્ય છે, ધર્મથી યુક્ત છે; ઉત્તમ અન્ન વડે પિતૃઓને ઉપહાર આપનારે આ સાંભળવું.
13.189.33
गजच्छायायां पूर्वस्यां कुतपे दक्षिणामुखः ।
यदा भाद्रपदे मासि भवते बहुले मघा ॥ १३.१८९.३३ ॥
પૂર્વમાં ગજચ્છાયામાં, કુતપ કાળે, દક્ષિણમુખ થઈને; ભાદ્રપદ માસમાં, કૃષ્ણપક્ષમાં, મઘા નક્ષત્ર હોય ત્યારે.
13.189.34
श्रूयतां तस्य दानस्य यादृशो गुणविस्तरः ।
कृतं तेन महच्छ्राद्धं वर्षाणीह त्रयोदश ॥ १३.१८९.३४ ॥
તે દાનનો ગુણવિસ્તાર કેવો છે તે સાંભળો. તેણે અહીં તેર વર્ષ સુધી મહાશ્રાદ્ધ કર્યું.
13.189.35
बहपल् समङ्गे ह्यकुतोभये च ।
क्षेमे च संख्येव हि भूयसी च।
यथा पुरा ब्रह्मपुरे सवत्सा ।
शतक्रतोर्वज्रधरस्य यज्ञे ॥ १३.१८९.३५ ॥
ઘણાં ચરિયાણોવાળી, સુંદર અંગોવાળી, સર્વત્ર નિર્ભય, કલ્યાણમાં અને યુદ્ધમાં પણ વિપુલ — પૂર્વે બ્રહ્મપુરમાં વાછરડાં સહિત વજ્રધારી શતક્રતુના યજ્ઞમાં હતી તેમ.
13.189.36
भूयश्च या विष्णुपदे स्थिताया ।
विभावसोश्चापि पथे स्थिता या।
देवाश्च सर्वे सह नारदेन ।
प्रकुर्वते सर्वसहेति नाम ॥ १३.१८९.३६ ॥
વિષ્ણુપદમાં સ્થિત રહેલી અને વિભાવસુ (અગ્નિ)ના માર્ગમાં સ્થિત રહેલી, તેને નારદ સહિત સર્વ દેવો "સર્વસહા" નામ આપે છે.
13.189.37
मन्त्रेणैतेनाभिवन्देत यो वै ।
विमुच्यते पापकृतेन कर्मणा।
लोकानवाप्नोति पुरंदरस्य ।
गवां फलं चन्द्रमसो द्युतिं च ॥ १३.१८९.३७ ॥
આ મંત્રથી વંદન કરનાર પાપકર્મથી મુક્ત થાય છે; પુરંદર (ઇન્દ્ર)ના લોક પામે છે, ગાયોનું ફળ અને ચંદ્રની દીપ્તિ પણ પામે છે.
13.189.38
एवं हि मन्त्रं त्रिदशाभिजुष्टं ।
पठेत यः पर्वसु गोष्ठमध्ये।
न तस्यि पापं न भयं न शोकः ।
सहस्रनेत्रस्य च याति लोकम् ॥ १३.१८९.३८ ॥
આ રીતે દેવોથી સેવાયેલો આ મંત્ર પર્વોએ ગૌશાળામાં જે પાઠ કરે છે, તેને પાપ નથી, ભય નથી, શોક નથી; તે સહસ્રનેત્ર (ઇન્દ્ર)ના લોકમાં જાય છે.
13.189.39
अथ सप्त महाभाग ऋषयो लोकविश्रुताः ।
वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे ब्रह्मणं पद्मसम्भवम्। ॥ १३.१८९.३९ ॥
ત્યારે લોકવિખ્યાત સાત મહાભાગ ઋષિઓ, વસિષ્ઠને મુખ્ય રાખીને, પદ્મસંભવ બ્રહ્મા પાસે ગયા.
13.189.40
प्रदक्षिणमभिक्रम्य सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ।
उवाच वचनं तेषां वसिष्ठो ब्रह्मवित्तमः। ॥ १३.१८९.४० ॥
પ્રદક્ષિણા કરીને બધા હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા; ત્યારે બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠે તેમના વતી આ વચન કહ્યું.
13.189.41
सर्वप्राणिहितं प्रश्नं ब्रह्मिक्षत्रे विशेषतः ।
द्रव्यहीनाः कथं मर्त्या दरिद्राः साधुवर्तिनः। ॥ १३.१८९.४१ ॥
આ પ્રશ્ન સર્વ પ્રાણીઓના હિતનો છે, ખાસ કરીને બ્રાહ્મણો અને ક્ષત્રિયો માટે: ધનહીન, દરિદ્ર મનુષ્યો, જેઓ સાધુ આચરણ કરે છે, તેઓ કેવી રીતે (જીવી શકે)?
13.189.42
प्राप्नुवन्तीह यज्ञस्य फलं केन च कर्मणा ।
एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां ब्रह्मा वचनमब्रवीत् ॥ १३.१८९.४२ ॥
યજ્ઞનું ફળ મનુષ્ય અહીં કયા કર્મથી પ્રાપ્ત કરે છે? તેમનું આ વચન સાંભળીને બ્રહ્માએ ઉત્તર આપ્યો.
13.189.43
अहो प्रश्नो महाभाग गूढार्थः परमः शुभः ।
सूक्ष्मः श्रेयांश्च मर्त्यानां भवद्भिः समुदाहृतः ॥ १३.१८९.४३ ॥
અહો મહાભાગ! તમારો પ્રશ્ન ગૂઢ અર્થવાળો, પરમ અને શુભ છે. મનુષ્યો માટે સૂક્ષ્મ અને શ્રેષ્ઠ એવો આ પ્રશ્ન તમે ઉઠાવ્યો છે.
13.189.44
श्रूयतां सर्वमाख्यास्ये निखिलेन तपोधनाः ।
यथा यज्ञफलं मर्त्यो लभते नात्र संशयः ॥ १३.१८९.४४ ॥
હે તપોધનો, સાંભળો; મનુષ્ય યજ્ઞનું ફળ કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરે છે તે હું સંપૂર્ણપણે કહીશ; એમાં સંશય નથી.
13.189.45
पौषमासस्य शुक्ले वै यदा युज्येत रोहिणी ।
तेन नक्षत्रयोगेन आकाशशयनो भवेत् ॥ १३.१८९.४५ ॥
પોષ મહિનાના શુક્લ પક્ષમાં જ્યારે રોહિણી નક્ષત્રનો યોગ થાય, ત્યારે તે નક્ષત્રયોગથી આકાશની નીચે શયન કરવું જોઈએ.
13.189.46
एकवस्त्रः शुचिः स्नातः श्रद्दधानः समाहितः ।
सोमस्य रश्मयः पीत्वा महायज्ञफलं लभेत् ॥ १३.१८९.४६ ॥
એક જ વસ્ત્ર ધારણ કરી, શુચિ થઈ, સ્નાન કરી, શ્રદ્ધા અને એકાગ્રચિત્તથી સોમનાં કિરણોનું પાન કરીને મનુષ્ય મહાયજ્ઞનું ફળ પામે.
13.189.47
एतद्वः परमं गुह्यं कथितं द्विजसत्तमाः ।
यन्मां भवन्तः पृच्छन्ति सूक्ष्मतत्त्वार्थदर्शिनः ॥ १३.१८९.४७ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! સૂક્ષ્મ તત્ત્વાર્થને જોનારા તમે મને પૂછેલું આ પરમ ગુહ્ય મેં તમને કહ્યું છે.