महाभारत · अध्याय 13.190
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.190.1
सलिलस्याञ्जलिं पूर्णमक्षताश्च धृतोत्तराः ।
सोमस्योत्तिष्ठमानस्य तज्जलं चाक्षतांश्च तान् ॥ १३.१९०.१ ॥
जल की पूर्ण अंजलि और अक्षत, ऊपर उठाए हुए, उदय होते सोम के लिए वह जल और वे अक्षत।
13.190.2
स्थितो ह्यभिमुखो मर्त्यः पौर्णमास्यां बलिं हरेत् ।
अग्निकार्यं कृतं तेन हुताश्चास्याग्नयस्त्रयः ॥ १३.१९०.२ ॥
पूर्णिमा के दिन सामने मुख करके खड़ा मनुष्य बलि अर्पित करे; उसने अग्निकार्य किया और उसके तीनों अग्नियों में आहुति दी गई।
13.190.3
वनस्पतिं च यो हन्यादमावास्यामबुद्धिमान् ।
अपि ह्येकेन पत्रेण लिप्यते ब्रह्महत्यया ॥ १३.१९०.३ ॥
और जो अबुद्धिमान अमावस्या के दिन वनस्पति (वृक्ष) को काटे, तो एक पत्ते से भी वह ब्रह्महत्या के पाप से लिप्त हो जाता है।
13.190.4
दन्तकाष्ठं तु यः खादेदमावास्यामबुद्धिमान् ।
हिंसितश्चन्द्रमा पितरश्चोद्विजन्ति च ॥ १३.१९०.४ ॥
और जो अबुद्धिमान अमावस्या के दिन दंतकाष्ठ चबाए, उससे चंद्रमा पीड़ित होता है और पितर भी उद्विग्न हो जाते हैं।
13.190.5
हव्यं न तस्य देवाश्च प्रतिगृह्णन्ति पर्वसु ।
कुप्यन्ते पितरश्चास्य कुले वंशोऽस्य हीयते ॥ १३.१९०.५ ॥
पर्वों पर देवता उसकी हव्य को स्वीकार नहीं करते, पितर उस पर क्रुद्ध होते हैं, और उसके कुल में उसका वंश घटता है।
13.190.6
प्रकीर्णं भाजनं यत्र भिन्नभाण्डमथासनम् ।
योषितश्चैव हन्यन्ते कश्मलोपहते गृहे ॥ १३.१९०.६ ॥
जहाँ बर्तन बिखरे हों, पात्र टूटे हों और आसन पड़े हों, वहाँ मलिनता से पीड़ित घर में स्त्रियाँ भी नष्ट हो जाती हैं।
13.190.7
देवताः पितरश्चैव उत्सवे पर्वणीषु वा ।
निराशाः प्रतिगच्छन्ति कश्मलोपहताद्गृहात् ॥ १३.१९०.७ ॥
उत्सव में या पर्वों पर देवता और पितर भी निराश होकर उस घर से लौट जाते हैं जो कश्मल से दूषित हो।
13.190.8
यस्तु संवत्सरं पूर्णं दद्याद्दीपं करञ्जके ।
सुवर्चलामूलहस्तः प्रजा तस्य विवर्धते ॥ १३.१९०.८ ॥
जो व्यक्ति पूरे वर्ष करञ्जक पात्र में दीप दान करे और हाथ में सुवर्चला की जड़ रखे, उसकी संतति बढ़ती है।
13.190.9
आतीथ्यं सततं कुर्याद्दीपं दद्यात्प्रतिश्रये ।
वर्जयानो दिवास्वापं न च मांसानि भक्षयेत् ॥ १३.१९०.९ ॥
सदा अतिथि-सत्कार करे, आश्रय में दीप दे, दिन में सोना त्यागे, और मांस न खाए।
13.190.10
गोब्राह्मणं न हिंस्याच्च पुष्कराणि च कीर्तयेत् ।
एत श्रेष्ठतमो धर्मः सरहस्यो महाफलः ॥ १३.१९०.१० ॥
गाय और ब्राह्मण की हिंसा न करे, और पुष्कर तीर्थों की स्तुति करे। यह सर्वश्रेष्ठ धर्म है, रहस्य सहित, महान फलदायी।
13.190.11
अपि क्रतुशतैरिष्ट्वा क्षयं गच्छति तद्धविः ।
न तु क्षीयन्ति ते धर्माः श्रद्दधानैः प्रयोजिताः ॥ १३.१९०.११ ॥
सैकड़ों यज्ञ करके भी वह हविष्य नष्ट हो जाता है; किंतु श्रद्धालुओं द्वारा किए गए वे धर्म कभी क्षीण नहीं होते।
13.190.12
इदं च परमं गुह्यं सरहस्यं निबोधत ।
श्राद्धकल्पे च दैवे च तैर्थिके पर्वणीषु च ॥ १३.१९०.१२ ॥
यह परम गुह्य रहस्य सहित सुनो: श्राद्धकल्प में, दैव कर्मों में, तीर्थों पर, और पर्वों पर भी।
13.190.13
रजस्वला च या नारी श्वित्रिकाऽपुत्रिका च या ।
एताभिश्चक्षुषा दृष्टं हविर्नाश्नन्ति देवताः।
पितरश्च न तुष्यन्ति वर्षाण्यपि त्रयोदश ॥ १३.१९०.१३ ॥
जो रजस्वला स्त्री, श्वित्रि रोगिणी या निःसंतान स्त्री है, इनकी दृष्टि पड़ने पर देवता हविष्य नहीं खाते और पितर तेरह वर्षों तक भी प्रसन्न नहीं होते।
13.190.14
शुक्लवासाः शुचिर्भूत्वा ब्राह्मणान्स्वस्ति वाचयेत् ।
कीर्तयेद्भारतं चैव तथा स्यादक्षयं हविः ॥ १३.१९०.१४ ॥
श्वेत वस्त्र पहनकर और शुद्ध होकर ब्राह्मणों से स्वस्तिवाचन करवाए, तथा भारत (महाभारत) का कीर्तन करे; इस प्रकार हविष्य अक्षय हो जाए।
13.190.15
भिन्नभाण्डं च खट्वां च कुक्कुटं शुनकं तथा ।
अप्रशस्तानि सर्वाणि यश्च वृक्षो गृहेरुहः ॥ १३.१९०.१५ ॥
टूटा बर्तन, खाट, मुर्गा, कुत्ता तथा घर में उगने वाला वृक्ष — ये सब अशुभ हैं।
13.190.16
भिन्नभाण्डे कलिं प्राहुः खट्वायां तु धनक्षयः ।
कुक्कुटे शुनके चैव हविर्नाश्नन्ति देवताः।
वृक्षमूले ध्रुवं सत्वं तस्माद्वृक्षं न रोपयेत् ॥ १३.१९०.१६ ॥
टूटे बर्तन में कलह होता है, ऐसा कहते हैं; खाट में धन का नाश होता है; मुर्गे और कुत्ते के होने पर देवता हविष्य नहीं खाते; वृक्ष की जड़ में निश्चय ही प्राणी (भूत) रहते हैं, इसलिए वृक्ष न लगाए।
13.190.17
यो यजेदश्वमेधेन वाजपेयशतेन ह ।
अवाक्शिरा वा लम्बेत सत्रं वा स्फीतमाहरेत् ॥ १३.१९०.१७ ॥
जो अश्वमेध से और सौ वाजपेय यज्ञों से यजन करे, अथवा सिर नीचे करके लटके, या विपुल सत्र का आयोजन करे —
13.190.18
न यस्य हृदयं शुद्धं नरकं स ध्रुवं व्रजेत् ।
तुल्यं यज्ञश्च सत्यं च हृदयस्य च शुद्धता ॥ १३.१९०.१८ ॥
जिसका हृदय शुद्ध नहीं, वह निश्चय ही नरक में जाता है। यज्ञ और सत्य तथा हृदय की शुद्धता समान हैं।
13.190.19
शुद्धेन मनसा दत्त्वा सक्तुप्रस्थं द्विजातये ।
ब्रह्मलोकमनुप्राप्तः पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ १३.१९०.१९ ॥
शुद्ध मन से द्विज को सत्तू का एक प्रस्थ दान देकर (मनुष्य) ब्रह्मलोक को प्राप्त होता है; इसका उदाहरण ही पर्याप्त है।