મહાભારત · અધ્યાય 13.193
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.193.1
ततस्त्वृषिगणाः सर्वे पितरश्च सदेवताः ।
अरुन्धतीं तपोवृद्धामपृच्छन्त समाहिताः ॥ १३.१९३.१ ॥
ત્યારે સર્વ ઋષિગણો, પિતૃઓ અને દેવતાઓ સમાહિત ચિત્તે તપોવૃદ્ધ અરુંધતીને પૂછવા લાગ્યા.
13.193.2
समानशीलां वीर्येण वसिष्ठस्य महात्मनः ।
त्वत्तो धर्मरहस्यानि श्रोतुमिच्छामहे वयम्।
यत्ते गुह्यतमं भद्रे तत्प्रभाषितुमर्हसि ॥ १३.१९३.२ ॥
મહાત્મા વસિષ્ઠના શીલ અને શક્તિમાં સમાન એવી હે કલ્યાણી, અમે તારી પાસેથી ધર્મનાં રહસ્યો સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ. જે તારું અતિ ગુહ્ય છે તે કહેવા યોગ્ય છે.
13.193.3
तपोवृद्धिर्मया प्राप्ता भवतां स्मरणेन वै ।
भवतां च प्रसादेन धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १३.१९३.३ ॥
તમારા સ્મરણથી જ મેં તપોવૃદ્ધિ મેળવી છે. તમારા પ્રસાદથી હું શાશ્વત ધર્મો કહીશ.
13.193.4
सगुह्यान्सरहस्यांश्च ताञ्शृणुद्वमशेषतः ।
श्रद्दधाने प्रयोक्तव्या यस्य शुद्धं तथा मनः ॥ १३.१९३.४ ॥
ગુહ્ય અને રહસ્ય સહિત તે સર્વ તમે સંપૂર્ણ સાંભળો. જેની શ્રદ્ધા હોય અને મન શુદ્ધ હોય તેને જ આ શીખવવું જોઈએ.
13.193.5
अश्रद्दधानो मानी च ब्रह्महा गुरुतल्पग ।
असम्भाष्या हि चत्वारो नैषां धर्मं प्रकाशयेत् ॥ १३.१९३.५ ॥
શ્રદ્ધા વિનાનો, અભિમાની, બ્રાહ્મણહત્યારો અને ગુરુપત્નીગામી — આ ચારને બોલાવવા યોગ્ય નથી. તેમની સમક્ષ ધર્મ પ્રકાશિત ન કરવો.
13.193.6
अहन्यहनि यो दद्यात्कपिलां द्वादशीः समाः ।
मासिमासि च सत्रेण यो यजेत सदा नरः ॥ १३.१९३.६ ॥
જે માણસ દરરોજ બાર વર્ષ સુધી કપિલા ગાયોનું દાન કરે છે, અને જે માણસ દર મહિને સત્ર યજ્ઞ કરે છે —
13.193.7
गवां शतसहस्रं च यो दद्याज्ज्येष्ठपुष्करे ।
न तद्धर्मफलं तुल्यमतिथिर्यस्य तुष्यति ॥ १३.१९३.७ ॥
જ્યેષ્ઠપુષ્કરમાં જે સો હજાર ગાયો દાન કરે, તેનું ધર્મફળ જેના વડે અતિથિ સંતુષ્ટ થાય તેના ફળ જેટલું નથી.
13.193.8
श्रूयतां चापरो धर्मो मनुष्याणां सुखावहः ।
श्रद्दधानेन कर्तव्यः सरहस्यो महाफलः ॥ १३.१९३.८ ॥
હવે માણસોને સુખ આપનારો બીજો ધર્મ સાંભળો. શ્રદ્ધાવાને આ રહસ્ય સહિત કરવો; તેનું ફળ મહાન છે.
13.193.9
कल्यमुत्थाय गोमध्ये गृह्य दर्भान्सहोदकान् ।
निषिञ्चेत गवां शृङ्गे मस्तकेन च तज्जलम्।
प्रतीच्छेत निराहारस्तस्यि धर्मफलं शृणु ॥ १३.१९३.९ ॥
સવારે ઊઠીને ગાયોની વચ્ચે પાણી સાથે દર્ભ લઈ, ગાયના શિંગડા પર પાણી છાંટવું અને તે પાણી માથા વડે ગ્રહણ કરવું; નિરાહારે રહીને. તેનું ધર્મફળ સાંભળો.
13.193.10
श्रूयन्ते यानि तीर्थानि त्रिषु लोकेषु कानिचित् ।
सिद्धचारणजुष्टानि सेवितानि महर्षिभिः।
अभिषेकः समस्तेषां गवां शृङ्गोदकस्य च ॥ १३.१९३.१० ॥
ત્રણે લોકમાં જે જે તીર્થો સંભળાય છે, જે સિદ્ધ-ચારણોએ સેવેલાં અને મહર્ષિઓએ આશ્રય લીધેલાં છે, તે સર્વમાં સ્નાનની જેમ ગાયના શિંગડાના પાણીનો અભિષેક પણ છે.
13.193.11
साधुसाध्विति चोद्दिष्टं दैवतैः पितृभिस्तथा ।
भूतैश्चैव सुसंहृष्टैः पूजिता साऽप्यरुन्धती ॥ १३.१९३.११ ॥
'સાધુ સાધુ' એમ દેવો, પિતૃઓ અને અતિ પ્રસન્ન ભૂતોએ કહ્યું; તે અરુંધતી પણ પૂજાઈ.
13.193.12
अहो धर्मो महाभागे सरहस्य उदाहृतः ।
वरं ददामि ते धन्ये तपस्ते वर्दतां सदा ॥ १३.१९३.१२ ॥
અહો! હે મહાભાગ્યવતી, રહસ્ય સહિત ધર્મ કહેવાયો. હે ધન્યા, તને વર આપું છું; તારું તપ સદા વધે.
13.193.13
रमणीया कथा दिव्या युष्मत्तो या मया श्रुता ।
श्रूयतां चित्रगुप्तस्य भाषितं मम च प्रियम् ॥ १३.१९३.१३ ॥
તમારી પાસેથી મેં સાંભળેલી રમણીય અને દિવ્ય કથા; હવે ચિત્રગુપ્તે કહેલું મારું પ્રિય વચન પણ સાંભળો.
13.193.14
रहस्यं धर्मसंयुक्तं शक्यं श्रोतुं महर्षिभिः ।
श्रद्दधानेन मर्त्येन आत्मनो हितमिच्छाता ॥ १३.१९३.१४ ॥
ધર્મથી યુક્ત આ રહસ્ય મહર્ષિઓ જ સાંભળવા યોગ્ય છે; પોતાનું હિત ઇચ્છતો શ્રદ્ધાળુ મનુષ્ય પણ તે સાંભળી શકે.
13.193.15
न हि पुण्यं तथा पापं कृतं किञ्चिद्विनश्यति ।
पर्वकाले च यत्किंचिदादित्यं चाधितिष्ठति ॥ १३.१९३.१५ ॥
કરેલું પુણ્ય કે પાપ ખરેખર કંઈ પણ નાશ પામતું નથી; પર્વકાળમાં જે કંઈ થાય છે તેના પર સૂર્ય અધિષ્ઠાન કરે છે.
13.193.16
प्रेतलोकं गते मर्त्ये तत्तत्सर्वं विभावसुः ।
प्रतिजानाति पुण्यात्मा तच्चि तत्रोपयुज्यते ॥ १३.१९३.१६ ॥
મર્ત્ય પ્રેતલોકમાં ગયા પછી, પુણ્યાત્મા વિભાવસુ (અગ્નિ) તે બધું ઓળખે છે; અને તે ત્યાં ઉપયોગમાં લેવાય છે.
13.193.17
किञ्चिद्धर्म प्रवक्ष्यामि चित्रगुप्तमतं शुभम् ।
पानीयं चैव दीपं च दातव्यं सततं तथा ॥ १३.१९३.१७ ॥
હવે ચિત્રગુપ્તના શુભ મત પ્રમાણે કેટલોક ધર્મ કહું છું: પાણી અને દીવો સદા આ રીતે દાન કરવા જોઈએ.
13.193.18
उपानहौ च च्छत्रं च कपिला च यथातथम् ।
पुष्करे कपिला देया ब्राह्मणे वेदपारगे ॥ १३.१९३.१८ ॥
પગરખાં અને છત્ર, તેમજ કપિલા ગાય પણ યથાવિધિ દાન કરવાં; પુષ્કરમાં વેદપારગ બ્રાહ્મણને કપિલા ગાય આપવી.
13.193.19
अग्निहोत्रं च यत्नेन सर्वशः प्रतिपालयेत् ।
अयं चैवापरो धर्मश्चित्रगुप्तेन भाषितः ॥ १३.१९३.१९ ॥
અગ્નિહોત્રનું યત્નપૂર્વક સર્વ રીતે પાલન કરવું જોઈએ. આ ચિત્રગુપ્તે કહેલો બીજો ધર્મ છે.
13.193.20
फलमस्य पृथक्त्वेन श्रोतुमर्हन्ति सत्तमाः ।
प्रलयं सर्वभूतैस्तु गन्तव्यं कालपर्ययात् ॥ १३.१९३.२० ॥
એનું ફળ અલગ અલગ સાંભળવા તમે યોગ્ય છો, હે સજ્જનો. પરંતુ કાળના ફેરફારથી સર્વ જીવોએ પ્રલય પામવો પડે છે.
13.193.21
तत्र दुर्गमनुप्राप्ताः क्षुत्तृष्णापरिपीडिताः ।
दह्यमाना विपच्यन्ते न तत्रास्ति पलायनम् ॥ १३.१९३.२१ ॥
ત્યાં દુર્ગમ માર્ગે પહોંચેલા, ભૂખ-તરસથી પીડાતા, બળતા દુઃખ ભોગવે છે; ત્યાં નાસી છૂટવાનો કોઈ માર્ગ નથી.
13.193.22
अन्धकारं तमो घोरं प्रविशन्त्यल्पबुद्धयः ।
तत्र धर्मं प्रवक्ष्यामि येन दुर्गाणि सन्तरेत् ॥ १३.१९३.२२ ॥
અલ્પબુદ્ધિવાળા લોકો ઘોર અંધકાર અને તમસમાં પ્રવેશે છે. ત્યાં જે ધર્મથી મુશ્કેલીઓ પાર કરી શકાય તે હું કહીશ.
13.193.23
अल्पव्ययं महार्थं च प्रेत्य चैव सुखोदयम् ।
पानीयस्य गुणा दिव्याः प्रेतलोके विशेषतः ॥ १३.१९३.२३ ॥
થોડા ખર્ચે મોટો લાભ અને મૃત્યુ પછી સુખોદય થાય છે. પ્રેતલોકમાં પાણીના દિવ્ય ગુણ વિશેષ રીતે (ફળદાયી) છે.
13.193.24
तत्र पुण्योदका नाम नदी तेषां विधीयते ।
अक्षयं सलिलं तत्र शीतलं ह्यमृतोपमम् ॥ १३.१९३.२४ ॥
ત્યાં તેમના માટે "પુણ્યોદકા" નામની નદી નિયત છે. ત્યાંનું પાણી અક્ષય, શીતળ અને અમૃત સમાન છે.
13.193.25
स तत्र तोयं पिबति पीनीयं यः प्रयच्छति ।
प्रदीपस्य प्रदानेन श्रूयतां गुणविस्तरः ॥ १३.१९३.२५ ॥
જે ત્યાં દીવો દાન કરે છે, તે પુષ્કળ જળ પીએ છે. દીપદાનના ગુણવિસ્તાર સાંભળો.
13.193.26
तमोन्धकारं नियतं दीपदो न प्रपश्यति ।
प्रभां चास्य प्रयच्छन्ति सोमभास्करपावकाः।
देवताश्चानुमन्यन्ते विमलाः सर्वतो दिशः ॥ १३.१९३.२६ ॥
દીપદાતા નિશ્ચયે ઘોર અંધકારમાં જોઈ શકતો નથી. ચંદ્ર, સૂર્ય અને અગ્નિ તેને પ્રકાશ આપે છે; દેવતાઓ અને નિર્મળ દિશાઓ ચારેબાજુ તેને અનુમોદન આપે છે.
13.193.27
द्योततें च यथाऽऽदित्यः प्रेतलोकगतो नरः ।
तस्माद्दीपः प्रदातव्यः पानीयं च विशेषतः ॥ १३.१९३.२७ ॥
પ્રેતલોકે ગયેલો મનુષ્ય સૂર્યની જેમ પ્રકાશે છે. તેથી દીવો દાન કરવો જોઈએ, ખાસ કરીને પીવાનું પાણી પણ.
13.193.28
कपिलां ये प्रयच्छन्ति ब्राह्मणे वेदपारगे ।
पुष्करे च विशेषेण श्रूयतां तस्य यत्फलम् ॥ १३.१९३.२८ ॥
વેદપારંગત બ્રાહ્મણને જેઓ કપિલા ગાય આપે છે, ખાસ કરીને પુષ્કરમાં — તેનું ફળ સાંભળો.
13.193.29
गोशतं सवृषं तेन दत्तं भवति शाश्वतम् ।
पापं कर्म च यत्किञ्चिद्ब्रह्महत्यासमं भवेत्।
शोधयेत्कपिला ह्येका प्रदत्तं गोशतं यथा ॥ १३.१९३.२९ ॥
તેના દ્વારા વૃષભ સાથે સો ગાયો દાન અપાઈ હોય એવું શાશ્વત બને છે. બ્રહ્મહત્યા સમાન કોઈ પણ પાપકર્મ હોય, તો એકલી કપિલા ગાય જ તેને શુદ્ધ કરે છે, જાણે સો ગાયો દાન આપી હોય.
13.193.30
तस्मात्तु कपिला देया कौमुद्यां ज्येष्ठपुष्करे ।
न तेषां विषमं किञ्चिन्न दुःखं न च कण्टकाः ॥ १३.१९३.३० ॥
તેથી કૌમુદી (કારતક પૂનમ) દિવસે જ્યેષ્ઠ પુષ્કરમાં કપિલા ગાય દાન કરવી જોઈએ. તેમને કોઈ વિપત્તિ, દુઃખ કે કાંટા હોતા નથી.
13.193.31
उपानहौ च यो दद्यात्पात्रभूते द्विजोत्तमे ।
छत्रदाने सुखां छायां लभते परलोकगः ॥ १३.१९३.३१ ॥
જે યોગ્ય પાત્ર એવા શ્રેષ્ઠ દ્વિજને પાદુકા અને છત્ર દાન કરે છે, તે પરલોકમાં જઈને સુખદ છાયા પામે છે.
13.193.32
न हि दत्तस्य दानस्य नाशोऽस्तीह कदाचन ।
चित्रगुप्तमतं श्रुत्वा हृष्टरोमा विभावसुः ॥ १३.१९३.३२ ॥
અહીં આપેલા દાનનો ક્યારેય નાશ થતો નથી. ચિત્રગુપ્તનો મત સાંભળીને વિભાવસુ (અગ્નિ) રોમાંચિત થયો.
13.193.33
उवाच देवताः सर्वाः पितॄंश्चैव महाद्युतिः ।
श्रुतं हि चित्रगुप्तस्य धर्मगुह्यं महात्मनः ॥ १३.१९३.३३ ॥
મહાદ્યુતિ (યમ) બધા દેવો અને પિતૃઓને બોલ્યા: "મહાત્મા ચિત્રગુપ્તનું ધર્મનું ગુહ્ય રહસ્ય મેં સાંભળ્યું છે."
13.193.34
श्रद्दधानाश्च ये मर्त्या ब्राह्मणेषु महात्मसु ।
दानमेतत्प्रयच्छन्ति न तेषां विद्यते भयम् ॥ १३.१९३.३४ ॥
જે શ્રદ્ધાળુ મનુષ્યો મહાત્મા બ્રાહ્મણોને આ દાન આપે છે, તેમને કોઈ ભય રહેતો નથી.
13.193.35
धर्मदोषास्त्विमे पञ्च येषां नास्तीह निष्कृतिः ।
असंभाष्या अनाचारा वर्जनीया नराधमाः ॥ १३.१९३.३५ ॥
આ પાંચ ધર્મદોષ છે જેમનું અહીં કોઈ પ્રાયશ્ચિત્ત નથી. અનાચારી, અધમ મનુષ્યો સાથે વાત ન કરવી; તેમને ત્યજવા જોઈએ.
13.193.36
ब्रह्महा चैव गोघ्नश्च परदाररतश्च यः ।
अश्रद्दधानश्च नरः स्त्रियं यश्चोपजीवति ॥ १३.१९३.३६ ॥
બ્રાહ્મણની હત્યા કરનાર, ગાયની હત્યા કરનાર, પરસ્ત્રીમાં રત, શ્રદ્ધાહીન મનુષ્ય, અને જે સ્ત્રીની કમાણી પર જીવે છે—
13.193.37
प्रेतलोकगता ह्येते नरके पापकर्मिणः ।
पच्यन्ते वै यथा मीनाः पूयशोणितभोजनाः ॥ १३.१९३.३७ ॥
પ્રેતલોકે ગયેલા આ પાપકર્મીઓ નરકમાં પરુ અને લોહી ખાનારી માછલીઓની જેમ રાંધાય છે.
13.193.38
असम्भाष्याः पितॄणां च देवानां चैव पञ्च ते ।
स्नातकानां च विप्राणां ये चान्ये च तपोधनाः ॥ १३.१९३.३८ ॥
પિતૃઓ, દેવો, સ્નાતકો, બ્રાહ્મણો અને અન્ય તપોધનો — આ પાંચ અસંભાષ્ય છે.